Ο Όσκαρ Ουάιλντ έλεγε πως, αν περνάς χρόνο με ζώα, διατρέχεις τον κίνδυνο να γίνεις καλύτερος άνθρωπος.
- Η σχέση ανθρώπου-ζώου έχει πανάρχαιες ρίζες, με αρχαιολογικά ευρήματα σε Ισραήλ και Κύπρο. Η σύγχρονη επιστήμη της ανθρωποζωολογίας, παρά τις μεθοδολογικές προκλήσεις, μελετά συστηματικά τις αλληλεπιδράσεις αυτές και τα οφέλη που προκύπτουν.
- Για τους ηλικιωμένους, η απόκτηση ενός κατοικίδιου μπορεί να μεταμορφώσει την καθημερινότητα μετά από μια απώλεια. Προσφέρει νέα ρουτίνα, αίσθημα ευθύνης, ενώ παράλληλα καταπολεμά τη μοναξιά και ενισχύει την κοινωνικοποίηση και την ψυχική υγεία.
- Τα κατοικίδια λειτουργούν ως ρυθμιστές του στρες για τα παιδιά, προσφέροντας παρηγοριά σε τραυματικές περιόδους. Σε θεραπευτικά πλαίσια, βοηθούν παιδιά με αυτισμό να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες και να μειώσουν στερεοτυπικές συμπεριφορές.
- Πέρα από την ψυχική υγεία, η ιδιοκτησία σκύλου συνδέεται με καλύτερη καρδιαγγειακή λειτουργία και μειωμένο κίνδυνο θνησιμότητας. Η τάση αυτή αποτυπώνεται στην παγκόσμια αύξηση των νοικοκυριών με κατοικίδια σε Ευρώπη και Αμερική.
Για χιλιάδες χρόνια, τα ζώα έχουν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη ζωή του ανθρώπου. Αρχικά στη φύση και αργότερα στη γεωργία, υπήρξαν πολύτιμα για την παροχή τροφής, τη μεταφορά, αλλά και ως μέρος πολιτιστικών και θρησκευτικών πρακτικών.
Η διατήρηση ζώων ως κατοικίδιων, αν και συχνά θεωρείται μια σύγχρονη πρακτική που συνδέεται με την ευημερία και τον υλισμό, δεν είναι ούτε καινούργια ούτε αποτελεί φαινόμενο που αφορά αποκλειστικά τον δυτικό κόσμο.
Φίλοι του ανθρώπου από τα αρχαία χρόνια
Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι οι σκύλοι συνόδευαν τον άνθρωπο ήδη πριν από 11.000-14.000 χρόνια, ενώ στην Κύπρο έχουν βρεθεί ταφές που αποδεικνύουν πως οι γάτες ζουν δίπλα στον άνθρωπο εδώ και τουλάχιστον 9.500 χρόνια. Η σχέση ανθρώπου και κατοικίδιων εξελίχθηκε μέσα στους αιώνες, όμως σήμερα η επιστήμη αποκαλύπτει ολοένα και περισσότερα για τα οφέλη της.
«Η ανθρωποζωολογία, δηλαδή η μελέτη των αλληλεπιδράσεων ανθρώπου-ζώου, είναι ένας σχετικά νέος κλάδος», εξηγεί ο James A. Serpell, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια. Όπως σημειώνει, η έρευνα γνωρίζει ιδιαίτερη άνθηση, αν και η απόδειξη της άμεσης επίδρασης των κατοικίδιων στην υγεία παραμένει δύσκολη. Ωστόσο, νέες συνεργασίες ερευνητικών ιδρυμάτων αρχίζουν να προσφέρουν σημαντικά δεδομένα.
Οι οικογένειες με παιδιά αποτελούν περίπου το 40% των ιδιοκτητών κατοικίδιων στις ΗΠΑ.
Σύμφωνα με τη Marie A. Moore, οι γάτες μπορούν να προσφέρουν ηρεμία, ιδιαίτερα σε παιδιά με υπερκινητικότητα, ενώ οι σκύλοι βοηθούν στην εκτόνωση της ενέργειας και προσφέρουν ενεργή συντροφιά σε παιδιά που αισθάνονται μοναξιά.
Η «βασίλισσα» Μαμπ και μια νέα αρχή
Μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Ορτένσια έχασε σταδιακά τη διάθεσή της για ζωή. Η αλλαγή ήρθε όταν απέκτησε τη Μαμπ, έναν σκύλο που έγινε η αφορμή να δημιουργήσει μια νέα καθημερινότητα.
«Η ζωή της μητέρας μου άλλαξε εντελώς», λέει η κόρη της, Λούπε. Η Ορτένσια έμαθε να φροντίζει το κατοικίδιό της, να ασχολείται με τη διατροφή και την υγεία του και να οργανώνει τη μέρα της γύρω από εκείνο.
«Σήμερα τα κατοικίδια θεωρούνται ένα ακόμη μέλος της οικογένειας και έχουν μια πολύ σημαντική συναισθηματική, πραγματική και συμβολική θέση», επισημαίνει ο κτηνίατρος José González. «Οι ιδιοκτήτες αναζητούν το καλύτερο για αυτά, κατανοώντας ότι η ευημερία τους συμβάλλει και στη δική τους».
Μελέτη του Πανεπιστημίου της Φλόριντα έδειξε ότι άτομα άνω των 65 ετών που είχαν κατοικίδιο για περισσότερα από πέντε χρόνια εμφάνισαν βραδύτερη γνωστική εξασθένηση. Αντίστοιχα, έρευνα στο περιοδικό Scientific Reports κατέληξε ότι η κατοχή κατοικίδιου και ιδιαίτερα η καθημερινή βόλτα με σκύλο συμβάλλουν στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας.
Η ερευνήτρια Nancy Gee εξηγεί ότι η φροντίδα ενός ζώου δίνει στους ηλικιωμένους έναν νέο σκοπό και αίσθηση προσφοράς. Παράλληλα, τους βοηθά να κοινωνικοποιηθούν. Η Ορτένσια, για παράδειγμα, δημιούργησε μια παρέα από «φίλους του πάρκου», με τους οποίους συναντιέται καθημερινά κατά τη διάρκεια της βόλτας της Μαμπ.
Ένας αχώριστος δεσμός
Έρευνες δείχνουν ότι τα κατοικίδια λειτουργούν ως «ρυθμιστές» του στρες στα παιδιά, μειώνουν την ψυχική επιβάρυνση και ενθαρρύνουν έναν πιο δραστήριο τρόπο ζωής, περιορίζοντας τον χρόνο μπροστά στις οθόνες.
«Όταν ρωτήσαμε παιδιά και γονείς, περιέγραψαν τα κατοικίδια ως μέλη της οικογένειας και τα παιδιά τα χαρακτήρισαν ως τους καλύτερούς τους φίλους», αναφέρει ο Serpell. Άλλη μελέτη έδειξε ότι το 75% των παιδιών ηλικίας 10-14 ετών αναζητούν την παρέα του κατοικίδιού τους όταν αισθάνονται λυπημένα.
Οι θετικές επιδράσεις είναι ακόμη πιο έντονες σε δύσκολες περιόδους, όπως μετά από οικογενειακές απώλειες ή σε θεραπευτικά προγράμματα. Έρευνα του Πανεπιστημίου του Κουίνσλαντ διαπίστωσε ότι οι παρεμβάσεις με ζώα μπορούν να βελτιώσουν την κοινωνική λειτουργικότητα, τη συγκέντρωση και την προσοχή παιδιών με διαταραχή του φάσματος του αυτισμού.
Χαρακτηριστική είναι η ιστορία της Majo Villalba, μητέρας δύο παιδιών, εκ των οποίων το ένα έχει αυτισμό. Πριν από δύο χρόνια η οικογένεια υιοθέτησε τον σκύλο Rolito.
«Η αλήθεια είναι ότι άλλαξε κυριολεκτικά τη ζωή μας», λέει. «Ο μεγαλύτερος γιος μου τον θεωρεί τον καλύτερό του φίλο. Για τον Antonio, ο Rolito έγινε ένας πολύτιμος σύντροφος που τον βοηθά ακόμη και να ξυπνά πιο εύκολα για τη θεραπεία του».
Η Moore εξηγεί ότι η παρουσία ενός ζώου προσφέρει συντροφιά χωρίς επικρίσεις και μπορεί να μειώσει το άγχος. Όπως σημειώνει, ακόμη και σύντομες αλληλεπιδράσεις με έναν σκύλο έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν την αίσθηση σωματικού και συναισθηματικού πόνου στα παιδιά.
Ο φίλος που φροντίζει την καρδιά
Η κατοχή σκύλου συνδέεται με αυξημένη σωματική δραστηριότητα, περισσότερες κοινωνικές επαφές και καλύτερη πορεία μετά από σοβαρά καρδιαγγειακά επεισόδια.
Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία έχει επισημάνει ότι η συμβίωση με κατοικίδιο, ιδιαίτερα με σκύλο, μπορεί να σχετίζεται με χαμηλότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο, ενώ στους ηλικιωμένους συμβάλλει στη μείωση της μοναξιάς και της κοινωνικής απομόνωσης.
Τα κατοικίδια σε αριθμούς
Το 86% των νοικοκυριών στην Αργεντινή διαθέτει κατοικίδιο, ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 70%. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπολογίζονται περίπου 145 εκατομμύρια κατοικίδια, εκ των οποίων 66 εκατομμύρια είναι σκύλοι και 79 εκατομμύρια γάτες.
Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η σχέση ανθρώπου και ζώου αποδεικνύεται πολύ πιο βαθιά από μια απλή συνύπαρξη. Τα κατοικίδια προσφέρουν συντροφιά, ενισχύουν τη σωματική και ψυχική υγεία, βοηθούν στην κοινωνικοποίηση και, σε πολλές περιπτώσεις, δίνουν στους ανθρώπους έναν νέο λόγο να χαμογελούν και να συνεχίζουν την καθημερινότητά τους.