Μια απλή ματιά ανάμεσα σε έναν άνθρωπο και τον σκύλο του μπορεί να ενεργοποιεί τον ίδιο βιολογικό μηχανισμό που δημιουργεί τον ισχυρό δεσμό ανάμεσα σε μια μητέρα και το μωρό της.
- Μελέτη έδειξε ότι η αμοιβαία οπτική επαφή μεταξύ σκύλων και ιδιοκτητών αυξάνει τα επίπεδα της ωκυτοκίνης. Η έκκριση της ορμόνης ενισχύει τον συναισθηματικό δεσμό τους, που είναι παρόμοιος με εκείνον μητέρας-βρέφους.
- Το ίδιο πείραμα σε λύκους, παρά την εξοικείωσή τους με ανθρώπους, δεν προκάλεσε αύξηση της ορμόνης. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι ο μηχανισμός αυτός αποτελεί εξελικτικό προϊόν της εξημέρωσης των σκύλων.
- Μεταγενέστερες αναλύσεις αμφισβήτησαν τα αρχικά ευρήματα. Έρευνα του 2022 υπέδειξε ότι παρόμοιος μηχανισμός ενδέχεται να υπάρχει και στις γάτες.
Δεν είναι τυχαίο που πολλοί ιδιοκτήτες σκύλων αισθάνονται ότι επικοινωνούν με το κατοικίδιό τους μόνο με ένα βλέμμα. Σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, όταν ένας άνθρωπος και ο σκύλος του κοιτάζονται στα μάτια αυξάνονται τα επίπεδα της ωκυτοκίνης, της ορμόνης που συνδέεται με την εμπιστοσύνη, την αγάπη και τη δημιουργία ισχυρών συναισθηματικών δεσμών.
Η ωκυτοκίνη, γνωστή και ως «ορμόνη της αγάπης», διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη σχέση μητέρας και βρέφους, καθώς απελευθερώνεται κατά τον θηλασμό, την αγκαλιά και τη στενή σωματική επαφή. Όπως φαίνεται, ένας παρόμοιος βιολογικός μηχανισμός μπορεί να ενεργοποιείται και στη σχέση ανθρώπου - σκύλου.
Ο δεσμός ανθρώπου - σκύλου θυμίζει εκείνον μητέρας και παιδιού
Στη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, η ερευνητική ομάδα του καθηγητή Miho Nagasawa εξέτασε 30 σκύλους και τους ιδιοκτήτες τους.
Οι συμμετέχοντες πέρασαν 30 λεπτά μαζί σε ελεγχόμενο περιβάλλον, ενώ οι επιστήμονες μέτρησαν τα επίπεδα ωκυτοκίνης πριν και μετά την αλληλεπίδρασή τους.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσο περισσότερο διαρκούσε η αμοιβαία οπτική επαφή ανάμεσα στον σκύλο και τον άνθρωπο τόσο μεγαλύτερη ήταν η αύξηση της ωκυτοκίνης και στους δύο.
Μάλιστα, όταν οι ερευνητές χορήγησαν ωκυτοκίνη σε σκύλους μέσω ρινικού σπρέι, εκείνοι κοιτούσαν ακόμη περισσότερο τους ιδιοκτήτες τους, οι οποίοι με τη σειρά τους παρουσίαζαν επίσης αυξημένα επίπεδα της ορμόνης.
Οι επιστήμονες χαρακτήρισαν το φαινόμενο ως έναν «θετικό βιολογικό κύκλο ανατροφοδότησης», αντίστοιχο με εκείνον που παρατηρείται ανάμεσα σε μια μητέρα και το βρέφος της.
Γιατί δεν συνέβη το ίδιο με τους λύκους
Στο ίδιο ερευνητικό πρόγραμμα συμμετείχαν και 11 λύκοι, οι οποίοι είχαν μεγαλώσει από ανθρώπους και ήταν πλήρως εξοικειωμένοι με την ανθρώπινη παρουσία.
Παρά την κοινωνικοποίησή τους, οι λύκοι απέφευγαν τη διαρκή οπτική επαφή με τους φροντιστές τους και δεν εμφάνισαν την ίδια αύξηση της ωκυτοκίνης που παρατηρήθηκε στους σκύλους.
Με βάση αυτά τα ευρήματα, οι ερευνητές διατύπωσαν την άποψη ότι η ιδιαίτερη αυτή βιολογική αλληλεπίδραση αποτελεί προϊόν της εξημέρωσης των σκύλων, μιας εξελικτικής διαδικασίας που διήρκεσε χιλιάδες χρόνια.
Σύμφωνα με τη θεωρία τους, οι πρόγονοι των σημερινών σκύλων που ανέπτυξαν συμπεριφορές οι οποίες ενεργοποιούσαν το ανθρώπινο ένστικτο φροντίδας είχαν περισσότερες πιθανότητες να επιβιώσουν, να προστατευθούν και να αναπαραχθούν.
Νεότερες μελέτες
Παρότι η μελέτη του 2015 θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, αρκετοί επιστήμονες επισημαίνουν ότι ορισμένα από τα συμπεράσματά της χρειάζονται περαιτέρω επιβεβαίωση.
Μεταγενέστερες αναλύσεις εντόπισαν πιθανούς μεθοδολογικούς περιορισμούς, όπως το μικρό δείγμα λύκων και τις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών που συμμετείχαν στην έρευνα, καθώς είναι γνωστό ότι οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα μεγαλύτερες αυξήσεις της ωκυτοκίνης κατά την αλληλεπίδραση με ζώα.
Ορισμένες νεότερες μελέτες επιβεβαίωσαν ότι άνθρωποι και σκύλοι παρουσιάζουν αμοιβαία αύξηση της ωκυτοκίνης μέσω της οπτικής επαφής, ενώ άλλες δεν κατάφεραν να αναπαράγουν τα ίδια αποτελέσματα.
Παράλληλα, έρευνα του 2022 βρήκε ενδείξεις ότι παρόμοιος μηχανισμός μπορεί να υπάρχει και στις σχέσεις ανθρώπων με γάτες, γεγονός που αμφισβητεί την άποψη ότι το φαινόμενο αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό των σκύλων.
Τι γνωρίζει σήμερα η επιστήμη
Η σημερινή επιστημονική εικόνα είναι πιο σύνθετη από ό,τι φαινόταν αρχικά. Οι περισσότεροι ερευνητές συμφωνούν ότι η αμοιβαία οπτική επαφή μεταξύ ανθρώπου και σκύλου μπορεί να συνδέεται με αύξηση της ωκυτοκίνης και ενίσχυση του συναισθηματικού δεσμού τους.
Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν αυτός ο μηχανισμός αποτελεί αποκλειστικό αποτέλεσμα της εξημέρωσης των σκύλων ή αν μπορεί να εμφανίζεται, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, και σε άλλα είδη ζώων.
Σε κάθε περίπτωση, η σχέση ανθρώπου και σκύλου εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα της στενής σύνδεσης που μπορεί να αναπτυχθεί ανάμεσα σε δύο διαφορετικά είδη.