Η ευθανασία της 17χρονης Μιλού Φέρχοφ δίχασε την Ολλανδία, καθώς γιατροί αμφισβητούν αν ήταν σε θέση να αποφασίσει για τον θάνατό της χωρίς εξωτερικές πιέσεις.
- Η ζωή της Μιλού σημαδεύτηκε από αλλεπάλληλα τραύματα, όπως η σοβαρή ασθένεια του αδελφού της, ο βιασμός και η σεξουαλική κακοποίηση. Αυτά οδήγησαν σε σοβαρά ψυχικά προβλήματα, επαναλαμβανόμενες νοσηλείες και απόπειρες αυτοκτονίας χωρίς βελτίωση.
- Τα αιτήματα της Μιλού για ευθανασία απορρίπτονταν αρχικά λόγω της νεαρής της ηλικίας. Τελικά, ήρθε σε επαφή με τον ψυχίατρο Μέννο Όστερχοφ, γνωστό για την υποστήριξή του στην ευθανασία για μη θεραπεύσιμες ψυχικές ασθένειες.
- Στις 2 Οκτωβρίου 2023, ο Όστερχοφ πραγματοποίησε την ευθανασία στο παιδικό δωμάτιο της Μιλού, παρουσία των γονιών της. Η ίδια είχε προετοιμαστεί, επιλέγοντας τα ρούχα με τα οποία ήθελε να ταφεί, κλείνοντας τον κύκλο της.
- Η υπόθεση προκάλεσε έντονη δημόσια αντιπαράθεση, με 14 γιατρούς να αμφισβητούν την ικανότητα της Μιλού να αποφασίσει. Παρά τις αντιδράσεις, η αρμόδια επιτροπή έκρινε ότι η διαδικασία τηρήθηκε σύμφωνα με τον νόμο.
Τον Οκτώβριο του 2023 ο Ολλανδός ψυχίατρος Μένο Όστερχοφ επισκέφθηκε τη Μιλού στο σπίτι της οικογένειάς της. Αυτή τη φορά, όμως, η αποστολή του δεν ήταν να σώσει μια ζωή, αλλά να πραγματοποιήσει το επίμονο αίτημα της έφηβης να υποβληθεί σε ευθανασία.
Η 17χρονη, η οποία είχε πέσει θύμα βιασμού και αντιμετώπιζε επί χρόνια σοβαρά ψυχικά προβλήματα, θεωρούσε ότι είχε εξαντλήσει κάθε θεραπευτική επιλογή και ότι η οδύνη της είχε γίνει αφόρητη.
Η υπόθεση επανήλθε στο προσκήνιο όταν 14 γιατροί και ψυχίατροι απέστειλαν επιστολή στην Ολλανδική Εισαγγελία εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις για τη διαδικασία και ζητώντας να εξεταστεί κατά πόσον η έφηβη είχε την ικανότητα να λάβει μόνη της μια τόσο καθοριστική απόφαση.
Τα τραύματα που σημάδεψαν τη ζωή της Μιλού
Σύμφωνα με τη μητέρα της, η Μιλού υπήρξε ένα χαρούμενο, ευαίσθητο παιδί, το οποίο μεγάλωσε σε ένα σταθερό οικογενειακό περιβάλλον. Η ζωή της άλλαξε όταν ήταν 11 ετών, όταν ο μεγαλύτερος αδελφός της, Ντάαν, ο οποίος έχει Σύνδρομο Down, αρρώστησε βαριά και παρέμεινε για έναν μήνα σε κώμα.
Μετά την περιπέτεια αυτή, η Μιλού άρχισε να υποφέρει από εφιάλτες. Μέσα στα επόμενα δύο χρόνια έπεσε θύμα βιασμού και εμφάνισε διαταραχή μετατραυματικού στρες, κατάθλιψη και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.
Αργότερα, ενώ νοσηλευόταν σε ψυχιατρική δομή, κακοποιήθηκε ξανά σεξουαλικά από άλλον ασθενή.
Τα επόμενα χρόνια περιλάμβαναν φαρμακευτική αγωγή, ψυχοθεραπείες, νοσηλείες και επανειλημμένες απόπειρες αυτοκτονίας, χωρίς, σύμφωνα με την οικογένειά της, να υπάρξει ουσιαστική και σταθερή βελτίωση.
«Ήταν τόσο καλή και τόσο γλυκιά. Πάντα γελούσε. Νομίζω ότι αυτό ήταν που την έκανε ευάλωτη», δήλωσε η μητέρα της, Μιρέιγ, στην «Telegraph».
Οι επανειλημμένες αιτήσεις για ευθανασία
Η Μιλού είχε ζητήσει πολλές φορές να υποβληθεί σε ευθανασία, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορούσε πλέον να αντέξει την ψυχική οδύνη της.
Οι περισσότεροι ψυχίατροι απέρριψαν τα αιτήματά της λόγω της πολύ νεαρής ηλικίας της, ενώ σε μία περίπτωση η εξέταση του αιτήματός της αναβλήθηκε. Οι γονείς της υποστηρίζουν ότι η στάση αυτή έκανε την έφηβη να αισθάνεται πως κανείς δεν άκουγε τη φωνή της και πως ο πόνος της δεν λαμβανόταν σοβαρά υπόψη.
Η ίδια αναζήτησε, τελικά, τον Μένο Όστερχοφ, αφού είχε πληροφορηθεί για τη δράση του μέσα από τα μέσα ενημέρωσης. Ο Ολλανδός ψυχίατρος είχε γίνει γνωστός για τη θέση του ότι οι σοβαρές και μη θεραπεύσιμες ψυχιατρικές ασθένειες μπορούν να προκαλούν εξίσου αφόρητη οδύνη με μια ανίατη σωματική πάθηση.
Τι προβλέπει η νομοθεσία στην Ολλανδία
Η ευθανασία νομιμοποιήθηκε στην Ολλανδία το 2002 και επιτρέπεται όταν ο ασθενής διατυπώνει ένα εθελοντικό και καλά μελετημένο αίτημα, υποφέρει αφόρητα, δεν υπάρχει προοπτική βελτίωσης και έχουν εξαντληθεί οι εύλογες εναλλακτικές λύσεις.
Η συντριπτική πλειονότητα των υποβοηθούμενων θανάτων αφορά ανθρώπους με σοβαρές και ανίατες σωματικές ασθένειες. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, καταγράφεται αύξηση των περιπτώσεων στις οποίες η ευθανασία εγκρίνεται αποκλειστικά εξαιτίας ψυχιατρικής νόσου.
Ο Όστερχοφ υποστηρίζει ότι ορισμένοι ασθενείς έχουν πράγματι εξαντλήσει κάθε ρεαλιστική θεραπευτική επιλογή και δικαιούνται έναν ήρεμο θάνατο, αντί να συνεχίσουν να υποφέρουν ή να οδηγηθούν σε μια βίαιη αυτοκτονία.
«Είναι εντελώς αφύσικο να κάνεις θανατηφόρο ένεση σε έναν άνθρωπο που είναι σωματικά υγιής. Υποτιμούμε, όμως, το βάρος των ψυχιατρικών ασθενειών», τόνισε.
Αρχικά, είχε προτείνει στη Μιλού να δοκιμάσει εν τω βάθει εγκεφαλική διέγερση, μια μέθοδο που εφαρμόζεται σε ορισμένες σοβαρές περιπτώσεις ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής. Εκείνη, ωστόσο, επέμενε ότι δεν ήθελε άλλη θεραπεία και ότι επιθυμούσε να πεθάνει.
Οι τελευταίες ώρες στο παιδικό της δωμάτιο
Στις 2 Οκτωβρίου 2023 ο Όστερχοφ πήγε στο σπίτι της οικογένειας Φέρχοφ. Η Μιλού είχε επιλέξει να περάσει τις τελευταίες ώρες της στο παιδικό της δωμάτιο.
Είχε περιποιηθεί τα νύχια της και είχε διαλέξει το βραδινό φόρεμα και τα ψηλοτάκουνα παπούτσια με τα οποία ήθελε να ταφεί.
Με τους γονείς της δίπλα της, ο γιατρός τής χορήγησε αρχικά τοπικό αναισθητικό, στη συνέχεια φάρμακο που την οδήγησε σε κώμα και, τέλος, μυοχαλαρωτικό που σταμάτησε την αναπνοή της.
«Καλό ταξίδι. Έχεις περάσει τόσο πολλά», της είπε.
Οι γονείς της δήλωσαν ότι εμπιστεύτηκαν την αξιολόγηση του γιατρού, καθώς επιβεβαίωνε όσα είχαν παρακολουθήσει επί χρόνια: ότι η κόρη τους δεν μπορούσε πλέον να συνεχίσει και θεωρούσε την καθημερινότητά της αβίωτη.
Ο Όστερχοφ παρέμεινε κοντά στην οικογένεια και μίλησε αργότερα στην κηδεία της Μιλού.
Το ντοκιμαντέρ που προκάλεσε αντιδράσεις
Η διαδρομή της έφηβης προς την ευθανασία καταγράφηκε στο ντοκιμαντέρ «Ο αγώνας της Μιλού συνεχίζεται», το οποίο έγινε το δημοφιλέστερο πρόγραμμα της χρονιάς στην ολλανδική δημόσια τηλεόραση.
Οι υποστηρικτές της απόφασης θεώρησαν ότι η παραγωγή παρουσίασε την ιστορία μιας νεαρής γυναίκας της οποίας η οδύνη αναγνωρίστηκε έπειτα από χρόνια αποτυχημένων θεραπειών.
Οι επικριτές, αντίθετα, υποστήριξαν ότι ανέδειξε την αποτυχία ενός συστήματος ψυχικής υγείας, το οποίο «προσέφερε» τελικά τον θάνατο σε μια ευάλωτη έφηβη αντί να τη βοηθήσει να αναρρώσει.
Σε βιντεοσκοπημένη συνομιλία της με τον Όστερχοφ, η Μιλού είχε δηλώσει: «Θα ήθελα να είχα μια διαφορετική ζωή, αλλά αυτό δεν μου δόθηκε».
Όταν ρωτήθηκε τι θα απαντούσε σε όσους θεωρούσαν ότι ήταν πολύ μικρή για να αποφασίσει, είπε: «Δεν έχει σημασία η ηλικία, αλλά ο πόνος. Δοκίμασα ό,τι μπορούσα για να γίνω καλύτερα».
Οι επιφυλάξεις των 14 γιατρών
Μέσα στους επόμενους μήνες, 14 γιατροί και ψυχίατροι έστειλαν επιστολή στον Ολλανδό εισαγγελέα, εκφράζοντας ανησυχίες για τον χειρισμό της υπόθεσης.
Μεταξύ άλλων, αμφισβήτησαν αν η Μιλού ήταν πλήρως ικανή να λάβει μια αυτόνομη απόφαση σε μια περίοδο οξείας ψυχικής κρίσης. Ζήτησαν, επίσης, να εξεταστεί εάν οι γονείς της και δύο ψυχίατροι επηρέασαν την επιλογή της. Οι γιατροί εξέφρασαν, ακόμη, επιφυλάξεις για τη δημοσιοποίηση της βιντεοσκοπημένης συνομιλίας της έφηβης με τον Όστερχοφ.
Από την πλευρά του, ο ψυχίατρος απαίτησε δημοσίως να του ζητήσουν συγγνώμη, ωστόσο εκείνοι αρνήθηκαν.
Τον Ιούλιο οι γονείς της Μιλού κίνησαν πειθαρχική διαδικασία, επιδιώκοντας να αποκαλυφθούν τα ονόματα όσων υπέγραψαν την επιστολή. Υποστηρίζουν ότι οι ισχυρισμοί τούς παρουσίασαν ως γονείς που οδήγησαν το παιδί τους στον θάνατο και τους προκάλεσαν σοβαρή ηθική βλάβη.
«Δεν περιέθαλψαν ποτέ τη Μιλού, δεν την είδαν και δεν γνώριζαν τον ιατρικό της φάκελο», δήλωσε η μητέρα της.
Η επιτροπή έκρινε ότι τηρήθηκε ο νόμος
Πριν δημοσιοποιηθούν οι ενστάσεις των 14 γιατρών, η περιφερειακή επιτροπή αξιολόγησης ευθανασιών είχε ήδη καταλήξει ότι η διαδικασία πραγματοποιήθηκε με τη δέουσα επιμέλεια και σε πλήρη συμμόρφωση με την ολλανδική νομοθεσία.
Από την πλευρά του, ο Όστερχοφ εξακολουθεί να υπερασπίζεται τόσο τις ενέργειές του όσο και την ευθανασία για ψυχιατρικούς λόγους. Επιμένει ότι η Μιλού ήθελε να μιλήσει δημόσια για την κατάστασή της και ότι η μη έγκριση ενός αιτήματος ευθανασίας έχει, επίσης, συνέπειες.
Σε διάστημα 13 μηνών, το 2023 και το 2024, πραγματοποίησε 12 ευθανασίες σε ανθρώπους που έπασχαν αποκλειστικά από ψυχιατρικές ασθένειες. Ανάμεσα στις περιπτώσεις αυτές βρίσκονταν οι πρώτες νόμιμα εγκεκριμένες ευθανασίες ανηλίκων, 16 και 17 ετών, στην Ολλανδία για λόγους ψυχικής νόσου.
Ο ίδιος παραδέχεται πως οι ψυχιατρικές διαγνώσεις και προγνώσεις συνοδεύονται από μικρότερο βαθμό βεβαιότητας απ' ό,τι εκείνες των σωματικών ασθενειών, υποστηρίζει όμως ότι οι γιατροί πρέπει να βασίζονται στην κλινική κρίση, στην αυτονομία του ασθενούς και στην ανάγκη ανακούφισης της αφόρητης οδύνης.
Η ευθανασία νέων γυναικών προκαλεί προβληματισμό
Στην Ολλανδία, οι γυναίκες πραγματοποιούν απόπειρες αυτοκτονίας περίπου δύο φορές συχνότερα από τους άνδρες. Παράλληλα, περισσότεροι από τρεις στους τέσσερις νέους ηλικίας 12 έως 30 ετών που έχουν πεθάνει μέσω ευθανασίας είναι γυναίκες.
Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην Ολλανδία. Στην Ισπανία, η υπόθεση της 25χρονης Νοέλια Καστίγιο Ράμος είχε προκαλέσει αντίστοιχες αντιδράσεις.
Η νεαρή γυναίκα είχε μείνει παράλυτη από τη μέση και κάτω έπειτα από απόπειρα αυτοκτονίας που ακολούθησε ομαδικό βιασμό. Έπασχε, επίσης, από οριακή διαταραχή προσωπικότητας, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και χρόνιο νευροπαθητικό πόνο.
Ο πατέρας της προσπάθησε, ανεπιτυχώς, να σταματήσει την ευθανασία μέσω των ισπανικών δικαστηρίων και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Μετά τον θάνατό της, ακόμη και η μητέρα της, η οποία αρχικά είχε υποστηρίξει την απόφαση, ζήτησε την κατάργηση του ισπανικού νόμου περί ευθανασίας.
Η υπόθεση της Μιλού παραμένει στο επίκεντρο μιας βαθιάς ηθικής και ιατρικής αντιπαράθεσης: Κατά πόσον ένας νέος άνθρωπος με βαριά ψυχιατρική νόσο μπορεί να αποφασίσει ελεύθερα για τον θάνατό του και πότε η Ιατρική οφείλει να αποδεχθεί ότι η οδύνη δεν μπορεί, πλέον, να αντιμετωπιστεί;