Υπάρχουν άνθρωποι που δείχνουν ικανοί να λύνουν κάθε πρόβλημα μόνοι τους, χωρίς τη βοήθεια των άλλων. Για τους γύρω τους μοιάζουν με πραγματικούς υπερήρωες.
- Τα άτομα με μεγάλη αυτονομία αναλαμβάνουν υπερβολικές ευθύνες, αποκρύπτουν τα προβλήματά τους και αρνούνται τη στήριξη, καθώς φοβούνται την ευαλωτότητα ή την επιβάρυνση των άλλων, με συνέπεια να οδηγούνται σε συναισθηματική εξάντληση.
- Ένα αυτόνομο άτομο αναγνωρίζει πότε χρειάζεται βοήθεια, σε αντίθεση με την υπερ-ανεξαρτησία που μετατρέπει την αυτονομία σε καταναγκασμό. Η δυσκολία να ζητήσει κάποιος βοήθεια δεν συνιστά από μόνη της ψυχιατρική διάγνωση.
- Η συμπεριφορά αυτή συνδέεται συχνά με παιδικά βιώματα, όπου η επαναλαμβανόμενη απόρριψη ή αδιαφορία οδηγεί το άτομο να καταστέλλει τα συναισθήματά του και να μαθαίνει να επιλύει τα προβλήματά του απομονωμένο.
- Η αλλαγή αρχίζει με τη συνειδητοποίηση ότι η αναζήτηση βοήθειας αποτελεί ένδειξη δύναμης. Η σταδιακή αποδοχή στήριξης και η αναγνώριση των προσωπικών ορίων συμβάλλουν στη δημιουργία πιο ισορροπημένων διαπροσωπικών σχέσεων.
Πίσω όμως από αυτή την εικόνα της απόλυτης αυτονομίας κρύβεται συχνά μια διαφορετική πραγματικότητα.
Στη ψυχολογία, ο όρος «υπερ-ανεξαρτησία» περιγράφει ένα μοτίβο συμπεριφοράς όπου το άτομο νιώθει την ανάγκη να διαχειριστεί τα πάντα μόνος του, ακόμα και όταν έχει πραγματική ανάγκη από υποστήριξη.
Τι σημαίνει όταν κάποιος δεν ζητάει βοήθεια
Σε πολλές περιπτώσεις, η στάση αυτή συνδέεται με βιώματα της παιδικής ηλικίας που διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε με τους άλλους και εκφράζουμε τις ανάγκες μας.
Η ανεξαρτησία αποτελεί θετικό γνώρισμα, υπάρχει όμως σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στην υγιή αυτονομία και στην αίσθηση ότι δεν μπορείς να υπολογίζεις σε κανέναν. Τα άτομα με ακραία αυτονομία τείνουν να αναλαμβάνουν περισσότερες ευθύνες από όσες τους αναλογούν, να αποκρύπτουν τα προβλήματά τους και να αρνούνται τη στήριξη των δικών τους ανθρώπων.
Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά κρύβεται συχνά ο φόβος της ευαλωτότητας, της κριτικής ή της επιβάρυνσης των άλλων. Έτσι, επιλέγουν να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες απομονωμένοι, με τίμημα τη συναισθηματική εξάντληση.
Η ουσιαστική διαφορά έγκειται στο ότι ένα αυτόνομο άτομο γνωρίζει πότε μπορεί να βασιστεί στις δυνάμεις του και πότε χρειάζεται βοήθεια, ενώ η υπερ-ανεξαρτησία μετατρέπει την αυτονομία σε καταναγκαστική υποχρέωση. Παρά ταύτα, η δυσκολία στο να ζητήσει κάποιος βοήθεια δεν αποτελεί από μόνη της ψυχιατρική διάγνωση.
Η σύνδεση με την παιδική ηλικία
Οι σχέσεις με πρόσωπα κατά την παιδική ηλικία επηρεάζουν τη συμπεριφορά στην ενηλικίωση. Εάν ένα παιδί εισπράττει κατ' επανάληψη απόρριψη, αδιαφορία ή έλλειψη στήριξης όταν εκφράζει τις ανάγκες του, μαθαίνει να επιλύει τα προβλήματά του μόνο του και να καταστέλλει τα συναισθήματά του.
Αν και οι εμπειρίες αυτές δεν προδιαγράφουν αμετάκλητα το μέλλον, επηρεάζουν σημαντικά την εμπιστοσύνη προς τους άλλους. Παράλληλα, παράγοντες όπως οι προσωπικές απογοητεύσεις ή η πρώιμη ανάληψη ευθυνών μπορούν επίσης να ενισχύσουν αυτή τη στάση ζωής.
Η αποδοχή της βοήθειας ως δείγμα ισχύος
Η αλλαγή αυτού του μοτίβου ξεκινά από τη συνειδητοποίηση ότι το να ζητάς βοήθεια δεν συνιστά αποτυχία ούτε απώλεια αυτονομίας. Η σταδιακή εκμάθηση της εκχώρησης αρμοδιοτήτων, η μοιρασιά των προβληματισμών και η αποδοχή μικρών χειρονομιών στήριξης συμβάλλουν στη δημιουργία πιο ισορροπημένων σχέσεων.
Όταν η αδυναμία να βασίζεται κάποιος στους άλλους προκαλεί δυσφορία ή διαταράσσει τις διαπροσωπικές σχέσεις, η προσφυγή σε έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση και διαχείριση των αιτίων.
Άλλωστε, το να είναι κανείς ανεξάρτητος δεν σημαίνει ότι πρέπει να τα κάνει όλα μόνος του. Η αναγνώριση των ορίων μας και η αποδοχή της συντροφικότητας των άλλων αποτελεί, στην πραγματικότητα, δείγμα εσωτερικής δύναμης.