Το να ελέγχετε δεύτερη φορά αν κλειδώσατε την πόρτα συμβαίνει συχνά όταν η μνήμη μια καθημερινής πράξης δεν είναι καθαρή, χωρίς αυτό να συνεπάγεται πρόβλημα.
- Το κλείδωμα της πόρτας είναι μια αυτοματοποιημένη διαδικασία και όταν η προσοχή αποσπάται, είναι φυσιολογικό να μην υπάρχει σαφής ανάμνηση. Αυτό δεν υποδηλώνει πρόβλημα μνήμης ούτε ότι η πόρτα έμεινε όντως ξεκλείδωτη.
- Ο επανέλεγχος δικαιολογείται από παράγοντες όπως η διάσπαση προσοχής από ένα τηλεφώνημα ή μια πραγματική αμφιβολία για την κλειδαριά. Μια μεμονωμένη πράξη δεν αρκεί για τον χαρακτηρισμό ενός ψυχολογικού προφίλ.
- Ένας στιγμιαίος έλεγχος διαφέρει από την εμμονική αναζήτηση βεβαιότητας, όπου οι επαναληπτικές επαληθεύσεις δεν αρκούν για να κατευνάσουν την αμφιβολία. Αυτή η κατάσταση μπορεί να συνδέεται με την Ψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD).
- Η βοήθεια ειδικού κρίνεται αναγκαία όταν ο έλεγχος προκαλεί έντονο άγχος, παρεμβαίνει στις καθημερινές υποχρεώσεις και οδηγεί σε πολλαπλές επιστροφές στην πόρτα, χωρίς ποτέ να επιτυγχάνεται αίσθημα βεβαιότητας και ασφάλειας.
Η ψυχολογία υπογραμμίζει ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το πλαίσιο, το επίπεδο προσοχής και το άγχος της στιγμής πριν ερμηνευτεί μια τέτοια συμπεριφορά.
Ένας ευκαιριακός έλεγχος δεν συνιστά διαταραχή ούτε αποδεικνύει κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας. Αυτό που αξίζει να παρατηρηθεί είναι η σχέση ανάμεσα στην αμφιβολία, την ανάγκη για βεβαιότητα και τον αντίκτυπο που έχει η συνήθεια αυτή στην καθημερινή ρουτίνα.
Το κλείδωμα της πόρτας και η αυτοματοποιημένη διαδικασία
Το κλείδωμα του σπιτιού αποτελεί συνήθως μέρος μιας αυτοματοποιημένης αλληλουχίας κινήσεων: παίρνουμε την τσάντα, βάζουμε το τηλέφωνο στην τσέπη, ψάχνουμε τα κλειδιά και βγαίνουμε.
Αν η προσοχή μας είναι αποσπασμένη, ενδέχεται να μην θυμόμαστε καθαρά τη συγκεκριμένη στιγμή. Αυτό, ωστόσο, δεν αρκεί για να συμπεράνουμε ότι υπάρχει πρόβλημα μνήμης και παράλληλα δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πόρτα έμεινε ξεκλείδωτη, σύμφωνα με το Super Radio Tupi.
Η διάσπαση προσοχής και η αίσθηση ευθύνης
Φανταστείτε κάποιον που δέχεται ένα τηλεφώνημα την ώρα που βγαίνει από το σπίτι και λίγα λεπτά αργότερα, προσπαθεί να θυμηθεί αν έστριψε το κλειδί. Η αμφιβολία γεννιέται φυσιολογικά σε συνθήκες διαιρεμένης προσοχής. Μια μεμονωμένη πράξη δεν επιτρέπει τον προσδιορισμό ενός ψυχολογικού προφίλ. Πριν χαρακτηρίσουμε κάποιον «ψυχαναγκαστικό», είναι πιο χρήσιμο να κατανοήσουμε τι πυροδότησε τον έλεγχο και αν το άτομο μπορεί να συνεχίσει απρόσκοπτα το πρόγραμμά του.
Η ανησυχία για την προστασία του σπιτιού ή ο φόβος παράλειψης μιας σημαντικής υποχρέωσης μπορούν να υποκινήσουν έναν επιπλέον έλεγχο. Ωστόσο, η επαναληπτική επιβεβαίωση δεν υποδηλώνει από μόνη της υψηλότερο αίσθημα ευθύνης, αυξημένη νοημοσύνη ή μεγαλύτερη ικανότητα εντοπισμού των λαθών.
Πότε δικαιολογείται ο επανέλεγχος
Ορισμένοι συνηθισμένοι παράγοντες που δικαιολογούν έναν ευκαιριακό έλεγχο περιλαμβάνουν:
- Την έξοδο από το σπίτι ενώ μιλάμε στο τηλέφωνο ή απαντάμε σε ένα μήνυμα.
- Τη διακοπή της ρουτίνας από ένα απρόσμενο γεγονός.
- Μια πραγματική αμφιβολία για τη σωστή λειτουργία της κλειδαριάς.
- Αυξημένη ανησυχία μετά από ένα προηγούμενο περιστατικό όπου κάτι ξεχάσατε.
- Μια λιγότερο ξεκάθαρη ανάμνηση της κίνησης τη συγκεκριμένη ημέρα.
Προσοχή ή συνεχής αναζήτηση βεβαιότητας;
Υπάρχει σαφής διαφορά ανάμεσα στη φροντίδα και στην εμμονική αναζήτηση της επιβεβαίωσης. Ένας μεμονωμένος έλεγχος απαντά σε μια στιγμιαία αμφιβολία. Διαφορετική είναι η κατάσταση όταν κάποιος επιστρέφει επανειλημμένα, κοιτάζει την κλειδαριά και συνεχίζει να νιώθει ότι η επιβεβαίωση δεν ήταν αρκετή. Σε αυτή την περίπτωση, το ζήτημα δεν είναι μόνο αν η πόρτα είναι κλειστή, αλλά γιατί η αμφιβολία παραμένει παρά τις επαληθεύσεις.
Το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ (NIMH) διευκρινίζει ότι δεν αποτελεί κάθε επαναλαμβανόμενη συνήθεια ψυχαναγκασμό. Η προσέγγιση αυτή συνάδει με σύγχρονες κλινικές μελέτες, όπως αυτές που δημοσιεύονται στο Psychiatric Clinics of North America, οι οποίες ορίζουν τους ψυχαναγκασμούς με βάση το πλαίσιο στο οποίο εμφανίζονται, τη λειτουργία τους και τη δυσφορία ή την παρεμπόδιση της καθημερινότητας που προκαλούν.
Στη Συνασθηματική Ψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD), οι επαναλαμβανόμενες σκέψεις και οι υπερβολικές συμπεριφορές προκαλούν έντονο άγχος. Ο αριθμός των ελέγχων από μόνος του δεν εξάγει κάποια διάγνωση. Η αξιολόγηση λαμβάνει υπόψη τη συνολική εμπειρία, τη δυσκολία διακοπής της συμπεριφοράς και τις συνέπειές της στη ζωή του ατόμου.
Πότε κρίνεται απαραίτητη η βοήθεια ειδικού;
Μια παροδική αμφιβολία διαφέρει σημαντικά από το να αναλώνει κανείς σημαντικό χρόνο κατά την έξοδο από το σπίτι προσπαθώντας να αποκτήσει μια βεβαιότητα που δεν φαίνεται ποτέ αρκετή. Εάν ο έλεγχος προκαλεί δυσφορία ή παρεμβαίνει στις υποχρεώσεις του ατόμου, ένας επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση του μοτίβου.
Σημεία που αξίζουν προσοχής (χωρίς να συνιστούν διαγνωστικό τεστ):
- Η επιστροφή στην πόρτα πολλαπλές φορές για τον ίδιο έλεγχο.
- Η καθυστέρηση στα ραντεβού λόγω αδυναμίας ολοκλήρωσης του ελέγχου.
- Η αίσθηση έντονου άγχους ακόμη και μετά την επιβεβαίωση του κλειδώματος.
- Η συστηματική απαίτηση από άλλα άτομα να επιβεβαιώσουν ότι όλα είναι ασφαλή.
- Η αποφυγή εξόδου από το σπίτι για να αποφευχθεί το αίσθημα της αμφιβολίας.
- Η παρατήρηση ότι οι έλεγχοι καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο χρόνο.
Η ασφάλεια συμβαδίζει με την ευημερία
Το να ελέγξει κανείς δύο φορές την πόρτα δεν καθιστά το άτομο «προβληματικό», όπως ακριβώς το να φύγει χωρίς να κοιτάξει πίσω δεν υποδηλώνει αμέλεια. Μια ασυνήθιστη ημέρα μπορεί να εξηγήσει μια περιστασιακή αμφιβολία.
Η φροντίδα για το
σπίτι μπορεί να συνυπάρχει με μια καθημερινότητα που δεν εξαρτάται από
ατελείωτες επιβεβαιώσεις. Όταν η ανάγκη για βεβαιότητα αρχίζει να κυριαρχεί, η
αναγνώριση αυτής της επίδρασης επιτρέπει την αναζήτηση κατάλληλης καθοδήγησης.