Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν τους κάνεις μια μικρή χάρη, σε ευχαριστούν με τέτοια ένταση σαν να τους προσέφερες κάτι ανεκτίμητο, αλλά σύμφωνα με ψυχολόγους μπορεί να υπάρχει εξήγηση σε αυτό.
Είναι απλώς θέμα καλής ανατροφής και ευγένειας; Ή μπορεί να κρύβεται κάτι περισσότερο πίσω από αυτή την έντονη ευγνωμοσύνη;
Η ψυχολόγος Leticia Martín Enjuto, συνεργάτιδα του ισπανικού ιστότοπου Cuerpomente και διευθύντρια του Κέντρου Ψυχολογίας που φέρει το όνομά της, εξηγεί ότι δεν αντιλαμβάνονται όλοι οι άνθρωποι τη βοήθεια με τον ίδιο τρόπο.
Για ορισμένους, ένα μικρό «ευχαριστώ» μπορεί να μην είναι αρκετό, επειδή η ίδια η λήψη βοήθειας προκαλεί έντονα συναισθήματα.
Όταν μια χάρη μοιάζει με χρέος
Το να ευχαριστούμε κάποιον αποτελεί φυσιολογικό μέρος μιας υγιούς σχέσης. Υπάρχουν, όμως, άνθρωποι που αισθάνονται την ανάγκη να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους με υπερβολική ένταση ακόμη κι όταν έχουν δεχθεί μια ασήμαντη βοήθεια.
«Σε ορισμένες περιπτώσεις, πίσω από αυτό το “ευχαριστώ πάρα πολύ” μπορεί να υπάρχει κάτι πολύ περισσότερο από την ευγένεια ή την ευγνωμοσύνη», εξηγεί η Martín Enjuto.
Όπως επισημαίνει, για κάποιους ανθρώπους η λήψη βοήθειας μπορεί να είναι άβολη. Δεν σημαίνει ότι δεν εκτιμούν την πράξη. Αντίθετα, μπορεί να αισθάνονται ότι δημιουργείται ένα είδος χρέους απέναντι σε εκείνον που τους βοήθησε. Μπορεί να σκέφτονται ότι τώρα πρέπει να ανταποδώσουν τη χάρη ή να αποδεικνύουν συνεχώς ότι είναι ευγνώμονες.
«Έτσι, κάτι που για τον άλλον ήταν μια απολύτως φυσιολογική χειρονομία μπορεί να τους προκαλέσει έντονη συναισθηματική κινητοποίηση», αναφέρει η ψυχολόγος.
Οι εμπειρίες που ξεκινούν από την παιδική ηλικία
Σημαντικό ρόλο μπορεί να παίζουν οι προηγούμενες εμπειρίες και ο τρόπος με τον οποίο κάποιος έμαθε κάποιος να αντιμετωπίζει τις σχέσεις του με τους άλλους.
«Υπάρχουν άνθρωποι που από πολύ μικρή ηλικία έχουν συνηθίσει να τα κάνουν όλα μόνοι τους, να μη ζητούν πολλά και να προσπαθούν να μην ενοχλούν κανέναν. Έχουν μάθει να είναι ανεξάρτητοι και να λύνουν μόνοι τους τα προβλήματά τους», εξηγεί η Martín Enjuto.
Όταν, λοιπόν, κάποιος τους προσφέρει βοήθεια, μπορεί να αισθανθούν ευγνωμοσύνη, αλλά ταυτόχρονα και αμηχανία, επειδή δεν έχουν συνηθίσει να βρίσκονται σε αυτή τη θέση.
Παράλληλα, εάν ένα άτομο έχει μεγαλώσει ή έχει διατηρήσει σχέσεις στις οποίες οι χάρες είχαν πάντα κάποιο τίμημα, είναι πιθανό να μάθει να τις αντιμετωπίζει με δυσπιστία.
«Αν κάποιος έχει μεγαλώσει ή έχει διατηρήσει σχέσεις στις οποίες οι χάρες είχαν πάντα ένα τίμημα, είναι κατανοητό να μάθει να μην τις εμπιστεύεται», σημειώνει. Έτσι, μπορεί να έχει εσωτερικεύσει την πεποίθηση ότι, όταν κάποιος κάνει κάτι για εκείνον, αργά ή γρήγορα θα πρέπει να το ανταποδώσει. Αυτό το μοτίβο μπορεί να παραμένει και στην ενήλικη ζωή ακόμη κι όταν ο άνθρωπος που προσφέρει βοήθεια δεν περιμένει απολύτως τίποτα σε αντάλλαγμα.
Ο φόβος ότι ενοχλούν
Ένας ακόμη παράγοντας είναι ο βαθύτερος φόβος ότι η αποδοχή βοήθειας αποτελεί ενόχληση για τον άλλον.
«Μπορεί, επίσης, να υπάρχει ένας αρκετά βαθύς φόβος ότι ενοχλούν», λέει η ψυχολόγος. Σε μια τέτοια περίπτωση, όταν κάποιος προσφέρει βοήθεια, μπορεί να εμφανίζονται σκέψεις όπως «δεν θέλω να του δημιουργήσω δουλειά», «σίγουρα το παρακάνω» ή «ίσως έπρεπε να το είχα κάνει μόνος μου».
Το υπερβολικό «ευχαριστώ» λειτουργεί, τότε, ως ένας τρόπος καθησυχασμού. «Το υπερβολικό "ευχαριστώ" γίνεται, έτσι, ένας τρόπος να καθησυχάσει τον εαυτό του και να βεβαιωθεί ότι ο άλλος γνωρίζει πως δεν θεωρεί τη βοήθειά του δεδομένη», εξηγεί.
Η ανασφάλεια και η ανάγκη να αντισταθμίσουν τη βοήθεια
Η προσωπική ανασφάλεια μπορεί, επίσης, να επηρεάζει αυτή τη συμπεριφορά. «Όταν κάποιος δεν έχει μεγάλη εμπιστοσύνη στις ικανότητές του, το να χρειάζεται βοήθεια μπορεί να ενισχύσει την ιδέα ότι δεν είναι αρκετά ικανός», σημειώνει η Martín Enjuto.
Έτσι, αντί να αντιμετωπίζει τη χάρη ως κάτι φυσιολογικό μεταξύ δύο ανθρώπων, μπορεί να τη βιώνει ως απόδειξη των δικών του περιορισμών. Αυτό, σύμφωνα με την ειδικό, μπορεί να εξηγεί γιατί αισθάνεται την ανάγκη να ευχαριστήσει τόσο έντονα για κάτι που αντικειμενικά ήταν μια πολύ μικρή χειρονομία.
Ψυχολόγος εξηγεί πως δεν σημαίνει πάντα ότι υπάρχει πρόβλημα
Παρότι υπάρχουν πολλοί πιθανοί λόγοι πίσω από την υπερβολική ευγνωμοσύνη, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που λέει συνεχώς «ευχαριστώ» αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα.
«Μπορεί απλώς να είναι ένας ευγενικός, τρυφερός άνθρωπος ή κάποιος που έχει συνηθίσει να εκφράζει έντονα την ευγνωμοσύνη του», διευκρινίζει η ψυχολόγος.
Το σημαντικό, σύμφωνα με την ίδια, είναι το πώς αισθάνεται το άτομο εσωτερικά. «Αν η αποδοχή βοήθειας προκαλεί ενοχές, άγχος, ντροπή ή μια διαρκή ανάγκη να ανταποδώσει κάτι στον άλλον, ίσως υπάρχει κάτι βαθύτερο που χρειάζεται επεξεργασία», καταλήγει η Martín Enjuto.