Για ορισμένους ανθρώπους, ο ελεύθερος χρόνος δεν είναι τόσο χαλαρωτικός όσο φαίνεται.
Ακόμη κι όταν έχουν ολοκληρώσει τις υποχρεώσεις τους, δυσκολεύονται να αφήσουν στην άκρη τις ευθύνες τους και να διαθέσουν λίγο χρόνο για τον εαυτό τους.
Αντί να απολαύσουν μια ήσυχη στιγμή με ένα βιβλίο, να ξαπλώσουν στον καναπέ παρακολουθώντας τηλεόραση ή να κάνουν μια βόλτα στο πάρκο με έναν καφέ ή ένα παγωτό, προτιμούν να γεμίζουν την ημέρα τους με δραστηριότητες, νιώθοντας ότι πρέπει διαρκώς να κάνουν κάτι χρήσιμο.
Η ψυχολογία έχει εξετάσει τους λόγους για τους οποίους η ελεύθερη ώρα μπορεί να προκαλεί ενοχές σε ορισμένους ανθρώπους. Σύμφωνα με τους ειδικούς, πολλοί από αυτούς έχουν ιδιαίτερα υψηλές προσδοκίες από τον εαυτό τους και συνδέουν την προσωπική τους αξία με όσα καταφέρνουν καθημερινά. Αυτή η αντίληψη τους οδηγεί στην ανάγκη να παραμένουν συνεχώς απασχολημένοι.
Τι κρύβεται, όμως, πίσω από αυτή τη συμπεριφορά;
Όταν η προσωπική αξία εξαρτάται από την παραγωγικότητα
Υπάρχουν άνθρωποι που θεωρούν ότι η αξία τους ως άτομα εξαρτάται αποκλειστικά από τα αποτελέσματα που πετυχαίνουν, τις υποχρεώσεις που ολοκληρώνουν και τα προβλήματα που καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν. Όταν δεν έχουν κάτι να κάνουν, αισθάνονται ότι δεν προσφέρουν αρκετά. Με αυτόν τον τρόπο, υιοθετούν την αντίληψη ότι «ο χρόνος είναι χρήμα» και αντιμετωπίζουν την ξεκούραση σαν μια επιλογή για την οποία οφείλουν να δώσουν εξηγήσεις.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η συνεχής ενασχόληση με δραστηριότητες, όταν γίνεται σχεδόν καταναγκαστική, μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο άμυνας. Μένοντας διαρκώς απασχολημένο, το άτομο ενδέχεται να προσπαθεί να απομακρύνει δυσάρεστα συναισθήματα, να περιορίσει το άγχος ή να αποφύγει την αντιμετώπιση προσωπικών δυσκολιών, του αισθήματος κενού ή της μοναξιάς.
Γιατί η ξεκούραση μπορεί να προκαλεί ενοχές;
Για τους ανθρώπους που έχουν συνηθίσει να βρίσκονται σε συνεχή εγρήγορση και να προσπαθούν αδιάκοπα για μεγάλα χρονικά διαστήματα, η παύση των καθημερινών δραστηριοτήτων δεν φέρνει πάντα ανακούφιση. Αντίθετα, η απουσία υποχρεώσεων μπορεί να τους δημιουργεί την αίσθηση ότι απειλούνται ή ότι χάνουν τον έλεγχο της κατάστασης.
Συχνά, αυτή η στάση συνοδεύεται από έντονη αυτοκριτική. Το άτομο μπορεί να κατηγορεί τον εαυτό του επειδή δεν έκανε όσα περισσότερα θα ήθελε μέσα στην ημέρα, ακόμη κι αν έχει ήδη ανταποκριθεί σε πολλές απαιτήσεις και έχει ολοκληρώσει σημαντικό μέρος των υποχρεώσεών του.
Την ίδια στιγμή, είναι πιθανό να εμφανιστεί μια μορφή εξάντλησης που δεν γίνεται εύκολα αντιληπτή. Η σωματική και ψυχική κόπωση συσσωρεύεται σταδιακά, ωστόσο το άτομο εξακολουθεί να πιέζει τον εαυτό του και να παραμερίζει τις ανάγκες του. Συνεχίζει στους ίδιους ρυθμούς μέχρι να εξαντλήσει τις δυνάμεις του, να φτάσει σε σημείο κατάρρευσης ή να αντιμετωπίσει προβλήματα υγείας. Σαν να χρειάζεται να συμβεί κάτι τέτοιο για να αισθανθεί ότι έχει έναν επαρκή λόγο να ξεκουραστεί.
Η Ιζαμπέλ Ερνάντεθ, διευθύντρια του Τμήματος Ψυχολογίας του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου της Ανδαλουσίας, ανέφερε στο περιοδικό ¡Hola! ότι ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται αδύναμοι να σταματήσουν τις δραστηριότητές τους, καθώς η ξεκούραση τους δημιουργεί ενοχές ή άγχος.
Όπως εξήγησε, «η διαφορά δεν έγκειται τόσο στο πόσα πράγματα κάνει ένα άτομο ή στον αριθμό των δραστηριοτήτων του, όσο στον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με όσα κάνει».
Επομένως, η συνεχής ενασχόληση με διαφορετικές δραστηριότητες μπορεί να λειτουργεί ως μέσο διατήρησης του μυαλού σε διαρκή απασχόληση, ώστε το άτομο να αποφεύγει σκέψεις και συναισθήματα που του προκαλούν δυσφορία.
Επιπλέον, η ίδια επισήμανε ότι οι ενοχές που προκύπτουν όταν δεν κάνουμε κάτι συνδέονται με την πεποίθηση ότι «η απασχόληση συνδέεται με το να κάνουμε αυτό που πρέπει, ενώ η ξεκούραση με την έλλειψη παραγωγικότητας».