Η σχέση ανάμεσα στη μνήμη, το στρες και τη γυναικεία βιολογία έχει αποτελέσει αντικείμενο μελέτης για δεκαετίες.
Νέα ερευνητικά δεδομένα όμως φέρνουν στο φως νέα στοιχεία. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες, οι ορμονικές αλλαγές δεν επηρεάζουν μόνο τη διάθεση, αλλά και την ικανότητα επεξεργασίας και αποθήκευσης αναμνήσεων, ειδικά εκείνων που σχετίζονται με τραυματικές εμπειρίες.
Αυτό εξηγεί γιατί οι γυναίκες εμφανίζουν συχνότερα διαταραχές όπως το μετατραυματικό στρες και γιατί η μνήμη τους ανταποκρίνεται διαφορετικά σε καταστάσεις έντονης συναισθηματικής πίεσης. Οι ειδικοί τονίζουν ότι η κατανόηση της επίδρασης του εμμηνορροϊκού κύκλου στη λειτουργία του εγκεφάλου θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά την πρόληψη και τη θεραπεία προβλημάτων που σχετίζονται με το στρες, ανοίγοντας τον δρόμο σε στρατηγικές προσαρμοσμένες στις βιολογικές ανάγκες κάθε γυναίκας.
Γιατί τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων επηρεάζουν τη μνήμη
Μια μελέτη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας, Irvine, έδειξε ότι τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων στον εγκέφαλο αυξάνουν τον κίνδυνο προβλημάτων μνήμης σε καταστάσεις στρες στις γυναίκες. Το εύρημα αυτό εξηγεί γιατί οι γυναίκες έχουν σχεδόν διπλάσια πιθανότητα να αναπτύξουν μετατραυματικό στρες και αυξημένη ευπάθεια στη γνωστική φθορά με την ηλικία.
Κατά τη διάρκεια του κύκλου, τα οιστρογόνα αυξάνονται μετά την έμμηνο ρύση και κορυφώνονται πριν από την ωορρηξία. Σε αυτό το διάστημα, ο εγκέφαλος δείχνει μεγαλύτερη πλαστικότητα, διευκολύνοντας τη μάθηση και τη γρήγορη διαμόρφωση αναμνήσεων. Ωστόσο, αυτή η ευαισθησία μπορεί να ενισχύσει την επίδραση τραυματικών γεγονότων.
Μετά την ωορρηξία, η προγεστερόνη κυριαρχεί, οι συναισθηματικές αντιδράσεις σταθεροποιούνται και η αποτύπωση τραυματικών μνημών γίνεται λιγότερο έντονη. Αυτές οι ορμονικές διακυμάνσεις επηρεάζουν τον τρόπο που εδραιώνονται οι μνήμες σε καταστάσεις στρες.
Τι δείχνει η έρευνα
Η ομάδα της δρ. Tallie Z. Baram, χρησιμοποιώντας μοντέλα ζώων, παρατήρησε ότι οι ποντικίνες που εκτίθεντο σε στρεσογόνες καταστάσεις κατά τις φάσεις υψηλών οιστρογόνων είχαν μεγαλύτερη δυσκολία στην ανάκληση γεγονότων και εντονότερες συναισθηματικές αντιδράσεις. Αντίθετα, σε φάσεις που τα οιστρογόνα ήταν χαμηλά, τα αποτελέσματα ήταν πιο ήπια. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι τα αρσενικά ποντίκια είχαν πολύ μικρότερη αντίδραση, υπογραμμίζοντας τη σημασία τόσο του βιολογικού φύλου όσο και της φάσης των ορμονών κατά το τραυματικό γεγονός.
Σε μοριακό επίπεδο, τα οιστρογόνα ενισχύουν τη γενετική ευελιξία του εγκεφάλου και την ενεργοποίηση γονιδίων που ευνοούν τη συναπτική πλαστικότητα, βελτιώνοντας τη γνωστική απόδοση υπό κανονικές συνθήκες. Ωστόσο, σε περιπτώσεις σοβαρού τραύματος μπορούν να αφήσουν μόνιμα ίχνη στα κυκλώματα μνήμης.
Επιπλέον, το αποτέλεσμα του οιστρογόνου στη μνήμη εξαρτάται από δύο τύπους υποδοχέων: άλφα, που κυριαρχεί στους άνδρες, και βήτα, πιο σημαντικός στις γυναίκες. Η αναστολή του κατάλληλου υποδοχέα έδειξε ότι θα μπορούσαν να αναπτυχθούν θεραπείες προσαρμοσμένες στο φύλο και τον κύκλο κάθε γυναίκας.
Συμπεράσματα για την υγεία των γυναικών
Η δρ Elizabeth Heller, από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, τονίζει ότι η ευαισθησία στο τραύμα συνδέεται περισσότερο με την ορμονική κατάσταση πριν από το γεγονός παρά με τη φύση του γεγονότος καθαυτού. Στις γυναίκες, η τάση να αναπτύσσονται βαθιές τραυματικές μνήμες εξαρτάται από τη φάση του κύκλου κατά τη στιγμή του στρες.
Συνολικά, τα ευρήματα δείχνουν ότι η ευπάθεια στη μνήμη από το στρες δεν καθορίζεται μόνο από τον τύπο του τραύματος, αλλά και από τον βιολογικό «χρόνο» στον οποίο το μυαλό αντιμετωπίζει την απειλή. Αυτό ανοίγει το δρόμο για εξατομικευμένες προληπτικές και θεραπευτικές στρατηγικές, με γνώμονα τον κύκλο και τη βιολογία κάθε γυναίκας.