Το δύσκολο, όμως, δεν είναι μόνο η πολυπλοκότητα του νευρικού συστήματος, αλλά το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι αγνοούν ή υποτιμούν προειδοποιητικά συμπτώματα, θεωρώντας τα «φυσιολογικά» σημάδια ηλικίας ή κάτι που θα περάσει από μόνο του.
Οι νευρολογικές παθήσεις καλύπτουν ένα τεράστιο φάσμα καταστάσεων, από αγγειακά επεισόδια όπως το εγκεφαλικό και η καρωτιδική νόσος, μέχρι επιληπτικές διαταραχές, νευροεκφυλιστικά νοσήματα όπως το Αλτσχάιμερ και η μετωποκροταφική άνοια, κινητικές διαταραχές όπως το Πάρκινσον, μυϊκές παθήσεις και διαταραχές ύπνου. Όπως λένε συχνά οι ειδικοί, όπου υπάρχει νεύρο, μπορεί να υπάρξει και πρόβλημα – και νεύρα υπάρχουν σχεδόν παντού στο σώμα.
Η καθυστέρηση μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη
Το δύσκολο, όμως, δεν είναι μόνο η πολυπλοκότητα του νευρικού συστήματος, αλλά το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι αγνοούν ή υποτιμούν προειδοποιητικά συμπτώματα, θεωρώντας τα «φυσιολογικά» σημάδια ηλικίας ή κάτι που θα περάσει από μόνο του. Σύμφωνα με νευρολόγους, αυτή η καθυστέρηση μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη.
Ένα από τα συμπτώματα που συχνά παραβλέπονται είναι η διπλωπία στο ένα μάτι, δηλαδή η διπλή όραση. Μπορεί να σχετίζεται με σοβαρές καταστάσεις όπως σκλήρυνση κατά πλάκας, εγκεφαλικό, ανεύρυσμα, μυασθένεια gravis, όγκο εγκεφάλου ή λοίμωξη του κεντρικού νευρικού συστήματος. Όταν εμφανίζεται αιφνίδια, δεν χωρά αναμονή: η σύσταση των ειδικών είναι άμεση μετάβαση στα επείγοντα, ώστε να ελεγχθούν ζωτικά σημεία, να γίνει νευρολογική και οφθαλμολογική εξέταση και, εφόσον χρειαστεί, απεικόνιση με αξονική ή μαγνητική τομογραφία.
Αντίστοιχα ανησυχητική είναι η αδυναμία στο ένα χέρι ή στο ένα πόδι. Πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι σέρνουν το πόδι τους ή δυσκολεύονται να πιάσουν αντικείμενα με το «καλό» τους χέρι και το αποδίδουν σε «πιασμένο νεύρο» ή κούραση. Οι νευρολόγοι τονίζουν ότι τέτοιου τύπου εστιακή αδυναμία μπορεί να είναι ένδειξη εγκεφαλικού, όγκου, φλεγμονής του εγκεφάλου ή νευρολογικών παθήσεων όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο έλεγχος της μυϊκής ισχύος, των αντανακλαστικών, του συντονισμού και της βάδισης μπορεί να αποκαλύψει πολύτιμα στοιχεία για τη διάγνωση.
Ένα πιο «ύπουλο» σύμπτωμα είναι τα επεισόδια παροδικής απουσίας ή μη ανταπόκρισης. Το άτομο μπορεί να «χαθεί» για λίγα δευτερόλεπτα, να κοιτάζει στο κενό και μετά να επανέρχεται χωρίς να θυμάται τι συνέβη. Συχνά το παρατηρούν συγγενείς ή φίλοι και όχι ο ίδιος ο ασθενής. Τέτοια επεισόδια συνδέονται συχνά με επιληπτικές κρίσεις του κροταφικού λοβού, περιοχής του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη και τη συναισθηματική επεξεργασία. Περιγραφές όπως «χάνω κομμάτια της ημέρας» ή «δεν θυμάμαι τι έκανα για λίγα λεπτά» δεν πρέπει να αγνοούνται.
Η διαταραχή του λόγου
Η διαταραχή του λόγου αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και επικίνδυνα νευρολογικά σημάδια. Το εγκεφαλικό παραμένει μία από τις κύριες αιτίες θανάτου και αναπηρίας, όμως πολλοί δεν αναγνωρίζουν εγκαίρως τα συμπτώματά του. Δυσκολία στην άρθρωση, αργή ομιλία, πρόβλημα στην εύρεση λέξεων ή αδυναμία κατανόησης όσων λένε οι άλλοι εμφανίζονται συνήθως απότομα και απαιτούν άμεση ιατρική παρέμβαση. Η αναβολή, με τη λογική «θα ξεκουραστώ και θα περάσει», μπορεί να στερήσει πολύτιμο χρόνο.
Οι πονοκέφαλοι είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα, αλλά και από τα πιο δύσκολα στη διάγνωση, καθώς υπάρχουν δεκάδες πιθανά αίτια. Ωστόσο, ένας πονοκέφαλος που εμφανίζεται ξαφνικά, είναι εξαιρετικά έντονος και εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια σωματικής προσπάθειας εγείρει υποψίες για σοβαρό πρόβλημα, όπως εγκεφαλικό ή αιμορραγία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο έλεγχος πρέπει να γίνει άμεσα.
Το μούδιασμα στα πέλματα ή στα δάχτυλα είναι επίσης ένα σύμπτωμα που χρήζει προσοχής. Διαφέρει από το «μυρμήγκιασμα», που συνήθως υποδηλώνει ερεθισμό νεύρου. Το επίμονο μούδιασμα δείχνει ότι τα νεύρα δεν μεταφέρουν σωστά τα ερεθίσματα προς τον εγκέφαλο, κάτι που μπορεί να οφείλεται σε διαβήτη, αυτοάνοσα νοσήματα, γενετικές παθήσεις ή άλλες μορφές νευροπάθειας. Η διερεύνηση στοχεύει στον εντοπισμό του ποια νεύρα πάσχουν και γιατί.
Αν και όλοι έχουμε νιώσει κάποια στιγμή την αίσθηση του déjà vu, η συχνή επανάληψή της δεν είναι φυσιολογική. Όταν εμφανίζεται τακτικά, μπορεί να αποτελεί ένδειξη επιληπτικών κρίσεων του κροταφικού λοβού και θα πρέπει να αξιολογείται από ειδικό.
Η δυσκολία στο να σηκωθεί κανείς από την καρέκλα
Η δυσκολία στο να σηκωθεί κανείς από την καρέκλα, όταν γίνεται συστηματική, είναι άλλο ένα καμπανάκι. Παρότι η ηλικία και τα ορθοπαιδικά προβλήματα παίζουν ρόλο, τέτοια δυσχέρεια μπορεί να σχετίζεται με παθήσεις των μυών, των νεύρων ή του νωτιαίου μυελού, όπως το Πάρκινσον ή η αμυοτροφική πλάγια σκλήρυνση.
Οι αλλαγές στη φωνή αποτελούν ένα λιγότερο προφανές αλλά σημαντικό σύμπτωμα. Πολύ χαμηλή ή «αέρινη» φωνή μπορεί να συνδέεται με Πάρκινσον, ενώ η δυσαρθρία μπορεί να υποδηλώνει εγκεφαλικό. Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η λεγόμενη «υγρή» ομιλία, όταν η φωνή ακούγεται γουργουρητή λόγω συσσώρευσης σάλιου, ένδειξη απώλειας μυϊκού ελέγχου στο πίσω μέρος του λαιμού.
Οι επίμονες μυϊκές συσπάσεις ή «τινάγματα» σε συγκεκριμένο σημείο δεν πρέπει επίσης να αγνοούνται. Μπορεί να είναι καλοήθεις, αλλά μπορεί και να σχετίζονται με σοβαρές παθήσεις, όπως σπονδυλική στένωση ή νευρομυϊκά νοσήματα. Ο έλεγχος με ηλεκτρομυογράφημα συχνά βοηθά στη διάκριση.
Τέλος, οι αιφνίδιες αλλαγές στη συμπεριφορά και την προσωπικότητα, όπως η εμφάνιση παράνοιας, υπερβολικής ομιλητικότητας ή, αντίθετα, έντονης απόσυρσης, μπορεί να συνδέονται με άνοια, αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα ή άλλες γνωστικές διαταραχές. Όταν κάποιος «δεν μοιάζει πια με τον εαυτό του», οι νευρολόγοι συνιστούν άμεση αξιολόγηση.
Το κοινό νήμα όλων αυτών των συμπτωμάτων είναι ότι δεν πρέπει να θεωρούνται «ασήμαντα». Η έγκαιρη αναγνώριση και διερεύνησή τους μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα σε μια αντιμετωπίσιμη κατάσταση και σε μια μόνιμη βλάβη.