Έναν μήνα μετά την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, καμία πλευρά δεν δείχνει διατεθειμένη να υποχωρήσει.
- Το Ιράν έχει επιβάλει περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, οδηγώντας σε εγκλωβισμό πλοίων, απώλειες πετρελαίου και αύξηση των τιμών ενέργειας, επηρεάζοντας σημαντικά την παγκόσμια οικονομία.
- Η κρίση εκτιμάται ως γεγονός ιστορικής σημασίας, συγκρίσιμη με την 11η Σεπτεμβρίου, με τεράστιες επιπτώσεις και γεωπολιτικές αλλαγές, καθώς η χρήση βίας έναντι της διπλωματίας αλλάζει την εικόνα της Δύσης.
- Παρά τις διαβεβαιώσεις για συνομιλίες, δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος στις διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, λόγω έλλειψης εμπιστοσύνης και αντικρουόμενων απαιτήσεων, ενώ οι ΗΠΑ ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία.
- Η ανθρωπιστική κρίση είναι σοβαρή με πολλούς νεκρούς και εκτοπισμένους, ενώ παρά τις διπλωματικές προσπάθειες, το πιθανότερο σενάριο είναι η συνέχιση της σύγκρουσης με παγκόσμιες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες.
Την ίδια ώρα, οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία γίνονται ήδη αισθητές και ενδέχεται να επιδεινωθούν δραματικά.
Παρά τις δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, περί προόδου στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν, αναλυτές εκτιμούν ότι η σύγκρουση οδηγείται σε παρατεταμένο αδιέξοδο, με το κόστος να έχει ήδη μετακυλιστεί σε ενέργεια, τρόφιμα και διεθνές εμπόριο.
Παγκόσμιο οικονομικό σοκ από το βρόγχο του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ
Καθοριστικό ρόλο στην κλιμάκωση των επιπτώσεων διαδραματίζει η θελιά που έχει βάλει το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου διέρχονταν πριν τον πόλεμο περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Η Τεχεράνη, αξιοποιώντας πυραύλους και drones χαμηλού κόστους, έχει ουσιαστικά περιορίσει τη ναυσιπλοΐα, προκαλώντας:
- εγκλωβισμό έως και 2.500 πλοίων στον Περσικό Κόλπο
- απώλεια περίπου 8 εκατ. βαρελιών πετρελαίου ημερησίως από την παγκόσμια αγορά
- εκτόξευση των τιμών ενέργειας και λιπασμάτων
Οι τιμές του πετρελαίου στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί πάνω από 50% από την έναρξη του πολέμου, ενώ οι διεθνείς αγορές καταγράφουν έντονες διακυμάνσεις.
«Ιστορική καμπή» με επιπτώσεις τύπου 11ης Σεπτεμβρίου
Όπως δήλωσε στο NBC News ο καθηγητής Παγκόσμιας Ιστορίας του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Πίτερ Φράνκοπαν, η κρίση ενδέχεται να αποτελέσει γεγονός «εποχικής σημασίας», συγκρίσιμο με την 11η Σεπτεμβρίου ή την πτώση του Τείχους του Βερολίνου.
Η κρίση με το Ιράν είναι ένα γεγονός που καθορίζει μια ολόκληρη εποχή, αντίστοιχο σε κλίμακα με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου ή την 11η Σεπτεμβρίου. Τα κύματα επιπτώσεων που έρχονται είναι τεράστια, ακόμη κι αν υπάρξει ειρήνη σήμερα», προειδοποιεί.
Παράλληλα, υπογραμμίζει και τη γεωπολιτική διάσταση της σύγκρουσης:
«Βρισκόμαστε πλέον σε μια εποχή όπου ισχύει ο νόμος του ισχυρού. Αυτό το βλέπαμε από “απείθαρχα κράτη”, αλλά η επιλογή της Ουάσιγκτον να χρησιμοποιήσει τη βία αντί της διπλωματίας θα αλλάξει τον τρόπο που ο κόσμος βλέπει τη Δύση».
Διπλωματία χωρίς εμπιστοσύνη
Παρά τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις για συνομιλίες, η Τεχεράνη διαψεύδει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Ο αναλυτής της δεξαμενής σκέψης «International Crisis Group» Αλί Βαέζ σημειώνει: «Μιλάω με τους διαμεσολαβητές και δεν υπάρχουν διαπραγματεύσεις. Υπάρχουν μόνο ανταλλαγές μηνυμάτων που καλούν τις πλευρές να καθίσουν στο τραπέζι».
Και προσθέτει: «Οι όροι των δύο πλευρών απέχουν τόσο μεταξύ τους που δεν υπάρχει προοπτική για συνάντηση υψηλού επιπέδου στο άμεσο μέλλον».
Το σχέδιο 15 σημείων που φέρεται να απέστειλαν οι ΗΠΑ αντιμετωπίστηκε με αντίστοιχα σκληρές απαιτήσεις από την ιρανική πλευρά, επιβεβαιώνοντας το βαθύ έλλειμμα εμπιστοσύνης.
Στρατιωτική κλιμάκωση και αδιέξοδο
Οι ΗΠΑ ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο χερσαίας επιχείρησης, ενώ το Ιράν συνεχίζει να ασκεί πίεση μέσω ασύμμετρων τακτικών.
Όπως επισημαίνει ο Αλί Βαέζ, «η σύγκρουση βρίσκεται σε αδιέξοδο γιατί οι πλευρές πολεμούν διαφορετικούς πολέμους. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πολεμούν για να αποδυναμώσουν το Ιράν, ενώ το Ιράν πολεμά για να επιβιώσει», λέει.
Και καταλήγει: «Αν και οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν μεγαλύτερη ικανότητα να προκαλούν πόνο, οι Ιρανοί έχουν μεγαλύτερη αντοχή στο να τον απορροφούν. Όσο το καθεστώς δεν καταρρέει, το Ιράν θεωρεί ότι κερδίζει».
Ανθρωπιστική κρίση και φόβοι επέκτασης
Το κόστος για τους αμάχους είναι ήδη βαρύ:
- περίπου 2.000 νεκροί στο Ιράν
- ζημιές σε δεκάδες χιλιάδες κτίρια
- εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένοι σε Ιράν και Λίβανο
Οι κάτοικοι της Τεχεράνης περιγράφουν μια καθημερινότητα εξάντλησης και φόβου, με συνεχείς βομβαρδισμούς και αυστηρούς ελέγχους ασφαλείας.
Περισσότερα σενάρια κλιμάκωσης παρά αποκλιμάκωσης
Παρά τις περιορισμένες διπλωματικές κινήσεις, οι ειδικοί εκτιμούν ότι το πιθανότερο σενάριο είναι η συνέχιση και ενίσχυση της σύγκρουσης.
Όπως σημειώνει η αναλύτρια του ICG, Naysan Rafati, «υπάρχουν τόσο δειλά ανοίγματα για διπλωματία όσο και πολλοί τρόποι για να ανέβουν τα σκαλοπάτια της κλιμάκωσης. Προς το παρόν, το δεύτερο φαίνεται πιο πιθανό».
Με την παγκόσμια οικονομία ήδη υπό πίεση και τις γεωπολιτικές ισορροπίες να μεταβάλλονται, το μόνο βέβαιο είναι ότι οι συνέπειες του πολέμου θα συνεχίσουν να επηρεάζουν ολόκληρο τον πλανήτη ακόμη κι αν σταματήσουν άμεσα οι εχθροπραξίες.