Ο πόλεμος στο Ιράν φαίνεται να περιστρέφεται ολοένα και περισσότερο γύρω από το μέλλον των Στενών του Ορμούζ, το ισχυρότερο «όπλο» της Τεχεράνης.
- Η ανάλυση του Bloomberg υπογραμμίζει ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ δεν οδηγούν σε εκτόνωση, καθώς οι δύο πλευρές έχουν σκληρές απαιτήσεις που δεν είναι διατεθειμένες να αποδεχθούν.
- Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το ισχυρότερο όπλο του Ιράν, με στόχο την οικονομική επιρροή μέσω διοδίων και τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας, αμφισβητώντας την αμερικανική πολιτική ελευθερίας ναυσιπλοΐας.
- Το Ιράν θεωρεί τα Στενά εργαλείο επιβίωσης, οικονομικής δύναμης και γεωπολιτικής ισχύος, εξισορροπώντας την αμερικανική πίεση και εξασφαλίζοντας διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Αν η ηγεσία του Ιράν, όπως υποστηρίζει ο Ντόναλντ Τραμπ, επιδιώκει τον τερματισμό της σύγκρουσης, τότε ο τρόπος με τον οποίο κινούνται στην Τεχεράνη δείχνει το αντίθετο, υπογραμμίζει σημερινή ανάλυση του Bloomberg.
Οι διαπραγματεύσεις και η «καλή τους πορεία» που ανακοινώθηκαν από τον Αμερικανό πρόεδρο για να καθησυχάσουν τις αγορές αποδείχθηκαν μια ανταλλαγή σκληρών απαιτήσεων, τις οποίες καμία πλευρά δεν φαίνεται διατεθειμένη να αποδεχθεί.
Η ένταση παραμένει υψηλή και η στρατηγική των δύο πλευρών δείχνει ότι η σύγκρουση δεν βαίνει προς άμεση εκτόνωση.
Περιμένουμε μια μακροχρόνια σύγκρουση
Ο Μαρκ Τσάμπιον, αναλυτής του Bloomberg, επισημαίνει ότι η τρέχουσα στάση τόσο της μίας όσο και της άλλης πλευράς υποδηλώνει ότι η σύγκρουση θα είναι μακροχρόνια.
Η ιρανική κυβέρνηση φαίνεται να θεωρεί ότι βρίσκεται σε ισχυρότερη θέση και ότι δεν υπάρχει επείγουσα ανάγκη για μια γρήγορη συμφωνία με τις ΗΠΑ. Η πρόταση 15 σημείων του Ντόναλντ Τραμπ απαιτούσε, μεταξύ άλλων, την άρση των κυρώσεων και τον τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου, καθώς και την αποδοχή περιορισμών στους βαλλιστικούς πυραύλους και τη διακοπή υποστήριξης παραστρατιωτικών ομάδων. Το πιο κρίσιμο στοιχείο ήταν η απαίτηση να επαναλειτουργήσουν τα Στενά του Ορμούζ ως «ανοιχτή θάλασσα», κάτι που έγινε ζήτημα μόνο εξαιτίας του πολέμου.
Η Τεχεράνη απάντησε με πέντε βασικές προϋποθέσεις για να ξεκινήσουν συνομιλίες: Διακοπή των εχθροπραξιών από ΗΠΑ και Ισραήλ, διακοπή επιθέσεων στους περιφερειακούς «πληρεξούσιούς» της, εγγυήσεις μη επανάληψης των επιθέσεων, πολεμικές αποζημιώσεις και διεθνή αναγνώριση της κυριαρχίας της επί του Ορμούζ. Πρόκειται για αρχικές θέσεις που αντικατοπτρίζουν τη στρατηγική αίσθηση ασφάλειας του καθεστώτος, το οποίο δεν θεωρεί ότι βρίσκεται σε θέση υπαρξιακού κινδύνου, παρά τις συνεχείς απειλές.
Η στρατηγική του Ιράν βασίζεται στη δυνατότητα επιβίωσης και στην εκμετάλλευση ασύμμετρων πλεονεκτημάτων. Το μόνο που χρειάζεται για να κερδίσει ο πόλεμος είναι να επιβιώσει έναντι της κυριαρχίας της αμερικανικής αεροπορικής ισχύος, η οποία από μόνη της δεν μπορεί να ρίξει ένα καθεστώς. Η Τεχεράνη εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι οι δύο επιθέσεις των ΗΠΑ (τον Ιούνιο και τώρα) έχουν λύσει εσωτερικές διαμάχες ανάμεσα σε σκληροπυρηνικούς και πραγματιστές, επαναπροσδιορίζοντας την προσέγγισή τους απέναντι στις ΗΠΑ που πλέον δεν μπορεί να γίνει με όρους σύγκλισης. Η ηγεσία του Ιράν βλέπει τις αμερικανικές κινήσεις ως προσπάθεια εξασφάλισης πλήρους καταστροφής της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Τα Στενά του Ορμούζ το ισχυρότερο «όπλο» του Ιράν στον πόλεμο
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί το ισχυρότερο «όπλο» της Τεχεράνης στον πόλεμο. Ένας από τους βασικούς στόχους του Ιράν είναι να μετατρέψει το στενό σε μια πηγή οικονομικής επιρροής, επιβάλλοντας διόδια στα πλοία που μεταφέρουν το 25% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου, καθώς και σε άλλα προϊόντα που εξάγονται μέσω των Στενών. Με βάση πρόσφατη μελέτη του Γερμανικού Ινστιτούτου Kiel, τα 50 κορυφαία προϊόντα πέρα από πετρέλαιο και φυσικό αέριο που διέρχονταν από τα Στενά το 2024 αντιπροσώπευαν αξία 773 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ή κατά μέσο όρο το 14,9% των συνολικών παγκόσμιων εξαγωγών για κάθε κατηγορία.
Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, το ιρανικό καθεστώς αντιμετώπιζε οικονομική κρίση και κοινωνική πίεση, με περιορισμένες επιλογές για τη διαχείριση της οικονομίας και του πληθυσμού του. Τα Στενά του Ορμούζ παρέχουν μια πιθανή μακροπρόθεσμη διέξοδο, καθιστώντας την αλλαγή καθεστώτος που επιθυμούσαν οι ΗΠΑ λιγότερο πιθανή. Επίσης, η στρατηγική σημασία των Στενών θέτει προηγούμενο για άλλα κρίσιμα σημεία, όπως η Ερυθρά Θάλασσα ή το Στενό της Μαλάκκα, καθιστώντας την επιρροή της Τεχεράνης διεθνώς σημαντική, τονίζει η ανάλυση του Τσάμπιον στο Bloomberg.
Η δυνατότητα του Ιράν να ελέγχει ποια πλοία περνούν, να επιβάλλει τέλη ή να κρατά πλοία για παραβιάσεις ασφαλείας παρέχει τεράστια γεωπολιτική δύναμη, η οποία αμφισβητεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της αμερικανικής πολιτικής οποίος δεν είναι άλλος από την ελευθερία της ναυσιπλοΐας που το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ εγγυάται για οικονομικό και στρατηγικό όφελος.
Οι ΗΠΑ διαθέτουν τεχνολογική και αεροπορική ισχύ, αλλά υποτιμούν τα ασύμμετρα πλεονεκτήματα του Ιράν, όπως η γεωγραφική θέση και η μακροχρόνια στρατηγική προετοιμασία. Το Ιράν βλέπει τα Στενά ως εργαλείο επιβίωσης, οικονομικής δύναμης και γεωπολιτικής ισχύος, που μπορεί να εξισορροπήσει την αμερικανική πίεση και να του εξασφαλίσει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.