Υπάρχουν άνθρωποι που, όταν γνωρίζουν κάποιον για πρώτη φορά, προτιμούν μια χειραψία ή ένα απλό «χαίρω πολύ» αντί για μια αγκαλιά ή το συνηθισμένο φιλί στο μάγουλο.
- Η προτίμηση για λιγότερη σωματική επαφή δεν υποδηλώνει ψυχρότητα, αλλά μπορεί να οφείλεται σε αυξημένη αισθητηριακή ευαισθησία. Μια αγκαλιά συνδυάζει πολλαπλά ερεθίσματα, όπως άγγιγμα και μυρωδιά, που για ορισμένους είναι υπερβολικά έντονα.
- Τα παιδικά βιώματα και το οικογενειακό περιβάλλον διαμορφώνουν τη σχέση του ατόμου με την εγγύτητα. Όσοι μεγάλωσαν χωρίς συχνές εκδηλώσεις στοργής, ενδέχεται να νιώθουν μεγαλύτερη αμηχανία με το άγγιγμα από αγνώστους.
- Η αποφυγή της σωματικής επαφής ενδέχεται να λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας για άτομα με τραυματικές εμπειρίες, όπως παρενόχληση ή κακοποίηση. Το άγγιγμα μπορεί να ενεργοποιήσει αισθήματα ευαλωτότητας και φόβου.
- Η απλή δυσφορία με το άγγιγμα διαφέρει από την κλινική απτοφοβία και απαιτείται σεβασμός στα προσωπικά όρια. Η κοινωνική συνήθεια δεν υποχρεώνει κανέναν να αποδέχεται μια αγκαλιά ή ένα φιλί στο μάγουλο.
Συχνά αυτή η στάση παρερμηνεύεται. Κάποιος μπορεί εύκολα να χαρακτηριστεί «ψυχρός», «απόμακρος» ή ακόμη και «αντικοινωνικός» επειδή δεν αισθάνεται άνετα με τη σωματική επαφή.
Η πραγματικότητα, όμως, μπορεί να είναι πολύ διαφορετική.
Η ψυχολογία αντιμετωπίζει ως φυσιολογική την ανάγκη ενός ανθρώπου να ορίζει ποιος μπορεί να αγγίζει το σώμα του και ποιος όχι. Για ορισμένους ανθρώπους, μια αγκαλιά από έναν άγνωστο ή ένα φιλί στο μάγουλο μπορεί να δημιουργήσει αμηχανία, ένταση ή αίσθημα έκθεσης. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν συμπαθούν τον άλλο άνθρωπο. Απλώς χρειάζονται μεγαλύτερη προσωπική απόσταση μέχρι να αισθανθούν ασφάλεια και οικειότητα.
Η σωματική επαφή είναι άλλωστε μια πολύ έντονη μορφή επικοινωνίας. Μια αγκαλιά δεν είναι μόνο μια κοινωνική χειρονομία, περιλαμβάνει ταυτόχρονα άγγιγμα, μυρωδιά, θερμοκρασία, πίεση και εγγύτητα. Για ένα άτομο με μεγαλύτερη αισθητηριακή ευαισθησία, όλα αυτά μπορεί να είναι υπερβολικά.
Δεν αγαπούν όλοι οι άνθρωποι τις αγκαλιές
Υπάρχουν άνθρωποι που λατρεύουν τις αγκαλιές και τις θεωρούν έναν από τους πιο άμεσους τρόπους έκφρασης συναισθημάτων. Υπάρχουν όμως και εκείνοι που αισθάνονται πολύ πιο άνετα όταν η τρυφερότητα εκφράζεται διαφορετικά: με λόγια, με μια συζήτηση, με χρόνο μαζί ή με μια απλή χειραψία.
Το γεγονός ότι κάποιος δεν θέλει να τον αγκαλιάζουν άγνωστοι δεν σημαίνει ότι δεν είναι τρυφερός ή ότι δεν δημιουργεί βαθιές σχέσεις. Μπορεί απλώς να χρειάζεται πρώτα να χτιστεί εμπιστοσύνη. Η σχέση που έχει ένας άνθρωπος με τη σωματική επαφή μπορεί να επηρεάζεται και από τα βιώματά του. Ένα παιδί που μεγάλωσε σε οικογένεια όπου οι αγκαλιές, τα φιλιά και η σωματική έκφραση συναισθημάτων ήταν συχνές μπορεί να θεωρεί την επαφή κάτι απολύτως φυσιολογικό.
Αντίθετα, κάποιος που μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου οι εκδηλώσεις σωματικής τρυφερότητας ήταν περιορισμένες μπορεί να αισθάνεται μεγαλύτερη αμηχανία όταν ένας άγνωστος πλησιάζει πολύ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει απαραίτητα κάποιο πρόβλημα. Οι άνθρωποι μαθαίνουν διαφορετικούς τρόπους να σχετίζονται με τους άλλους.
Όταν υπάρχει προηγούμενη αρνητική εμπειρία
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποφυγή της σωματικής επαφής μπορεί να συνδέεται με δυσάρεστες ή τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος.
Ένα άτομο που έχει βιώσει παρενόχληση, κακοποίηση ή κάποια άλλη μορφή παραβίασης των προσωπικών του ορίων μπορεί να αισθάνεται ιδιαίτερα ευάλωτο όταν κάποιος άγνωστος το αγγίζει.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποφυγή της επαφής μπορεί να λειτουργεί σαν μηχανισμός προστασίας.
Ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρούμε ότι κάθε άνθρωπος που αποφεύγει τις αγκαλιές έχει υποστεί κάποιο τραύμα. Μια τέτοια σύνδεση δεν μπορεί να γίνει χωρίς να γνωρίζουμε την προσωπική ιστορία του ατόμου.
Η «φοβία της επαφής»
Υπάρχει πράγματι ο όρος απτοφοβία (haphephobia), ο οποίος χρησιμοποιείται για μια έντονη και επίμονη φοβική αντίδραση στο άγγιγμα. Πρόκειται για κάτι πολύ διαφορετικό από την απλή προτίμηση να μην αγκαλιάζουμε αγνώστους.
Ένας άνθρωπος μπορεί απλώς να μη θέλει σωματική επαφή χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πάσχει από κάποια φοβία. Στην περίπτωση μιας πραγματικής φοβικής αντίδρασης, το άγγιγμα μπορεί να προκαλεί έντονο φόβο, άγχος ή ακόμη και σωματικά συμπτώματα. Γι' αυτό και οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν πρέπει να «διαγιγνώσκουμε» κάποιον επειδή δεν του αρέσουν οι αγκαλιές.
Γιατί μερικοί νιώθουν άβολα ακόμη και με ένα φιλί στο μάγουλο
Η απάντηση μπορεί να είναι πολύ απλή: επειδή πρόκειται για μια ιδιαίτερα προσωπική μορφή επαφής. Σε ορισμένες κοινωνίες το φιλί στο μάγουλο αποτελεί συνηθισμένο χαιρετισμό. Για άλλους ανθρώπους, όμως, η συγκεκριμένη χειρονομία προϋποθέτει ένα επίπεδο οικειότητας που δεν υπάρχει ακόμη.
Το ίδιο ισχύει και για την αγκαλιά. Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι η κοινωνική συνήθεια δεν ακυρώνει το προσωπικό όριο. Το ότι «έτσι χαιρετάμε όλοι» δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να αισθάνονται άνετα με αυτό.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Η αποφυγή της σωματικής επαφής από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα.
Αν όμως κάποιος βιώνει έντονο φόβο απέναντι σε κάθε άγγιγμα, έχει κρίσεις πανικού ή αποφεύγει συστηματικά κοινωνικές καταστάσεις εξαιτίας αυτού του φόβου, τότε θα μπορούσε να αναζητήσει τη βοήθεια ενός ειδικού ψυχικής υγείας.
Το ίδιο ισχύει όταν η συμπεριφορά εμφανίζεται ξαφνικά και συνοδεύεται από έντονο άγχος ή συνδέεται με μια τραυματική εμπειρία.
Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα είναι και το πιο απλό: Κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να αγκαλιάσει ή να φιλήσει κάποιον επειδή αυτό θεωρείται κοινωνικά ευγενικό. Μια χειραψία, ένα χαμόγελο ή ένα απλό «χαίρομαι που σε γνωρίζω» μπορούν να είναι εξίσου φιλικοί τρόποι επικοινωνίας.