Οι έφηβοι του σήμερα δεν μεγαλώνουν στον ίδιο κόσμο με εκείνους των δεκαετιών του 1980 και του 1990. Η τεχνολογία, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι νέοι τρόποι επικοινωνίας έχουν αλλάξει ριζικά την καθημερινότητά τους, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούν σχέσεις, διασκεδάζουν και αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους.
- Η επικοινωνία των εφήβων μετατοπίστηκε από το σταθερό τηλέφωνο, που κυριαρχούσε τις δεκαετίες '80-'90, στις σύγχρονες εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, οι οποίες περιλαμβάνουν γραπτά κείμενα, ηχητικά μηνύματα, βιντεοκλήσεις και συνομιλίες στα κοινωνικά δίκτυα.
- Οι νέοι προτιμούν τα γραπτά μηνύματα διότι τους επιτρέπουν να ελέγχουν την απάντησή τους, αποφεύγοντας τον αυθορμητισμό και τη συναισθηματική έκθεση μιας τηλεφωνικής κλήσης, η οποία απαιτεί άμεση ανταπόκριση και ερμηνεία του τόνου της φωνής.
- Η ψυχαγωγία έχει επίσης διαφοροποιηθεί, με τα διαδικτυακά παιχνίδια και τις ψηφιακές πλατφόρμες να αντικαθιστούν τις παραδοσιακές συναντήσεις. Παράλληλα, πολλοί νέοι καταναλώνουν λιγότερο αλκοόλ και στρέφονται στον αθλητισμό και την ευεξία.
- Οι σημερινοί έφηβοι είναι πιο ευαισθητοποιημένοι σε κοινωνικά ζητήματα, αλλά αντιμετωπίζουν έντονη πίεση από τη διαρκή σύγκριση στα social media, κάτι που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την αυτοεκτίμησή τους και να δημιουργήσει αίσθημα ανεπάρκειας.
Σύμφωνα με την ψυχολόγο Amaya Prado, οι σημερινοί νέοι είναι περισσότερο ευαισθητοποιημένοι σε σημαντικά κοινωνικά ζητήματα, αλλά ταυτόχρονα βρίσκονται διαρκώς εκτεθειμένοι στην κρίση των άλλων.
Από το σταθερό τηλέφωνο στα μηνύματα και τα social media
Τις δεκαετίες του '80 και του '90, οι έφηβοι περνούσαν ατελείωτες ώρες μιλώντας στο σταθερό τηλέφωνο με φίλους. Οι συνομιλίες συχνά προκαλούσαν οικογενειακoούς καυγάδες, τόσο λόγω του κόστους των κλήσεων, όσο και επειδή δεν ήταν σπάνιο οι γονείς ή τα αδέλφια να ακούν τις συνομιλίες από άλλη τηλεφωνική συσκευή μέσα στο σπίτι.
Σήμερα, η εικόνα αυτή έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Η επικοινωνία γίνεται κυρίως μέσω εφαρμογών ανταλλαγής μηνυμάτων, όπως το WhatsApp, με γραπτά μηνύματα, ηχητικά μηνύματα, βιντεοκλήσεις και συνομιλίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με την Amaya Prado, ψυχολόγο με ειδίκευση στην Εκπαιδευτική και Κλινική Ψυχολογία παιδιών και εφήβων, η αποφυγή των τηλεφωνικών κλήσεων από πολλούς νέους δεν αποτελεί ένδειξη έλλειψης κοινωνικών δεξιοτήτων, αλλά έναν βαθύ μετασχηματισμό στον τρόπο επικοινωνίας.
Γιατί οι νέοι αποφεύγουν τις τηλεφωνικές κλήσεις
Όπως εξηγεί η ειδικός, τα γραπτά μηνύματα επιτρέπουν στους εφήβους να σκεφτούν την απάντησή τους, να διορθώσουν τυχόν λάθη και να ελέγξουν την εικόνα που παρουσιάζουν στους άλλους.
Αντίθετα, μια τηλεφωνική συνομιλία απαιτεί αυθορμητισμό, διαχείριση της σιωπής, σωστή ερμηνεία του τόνου της φωνής και άμεση ανταπόκριση, στοιχεία που για αρκετούς νέους συνεπάγονται μεγαλύτερη συναισθηματική έκθεση.
Η Prado διευκρινίζει ότι αυτό δεν σημαίνει πως οι σημερινοί έφηβοι δυσκολεύονται γενικά στην επικοινωνία. Αντιθέτως, επικοινωνούν συνεχώς, απλώς χρησιμοποιούν διαφορετικά μέσα σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.
Η διασκέδαση έχει αλλάξει μορφή
Οι τρόποι ψυχαγωγίας έχουν επίσης διαφοροποιηθεί σημαντικά.
Ενώ οι έφηβοι των προηγούμενων δεκαετιών συνήθιζαν να συναντιούνται σε καφετέριες, πλατείες ή νυχτερινά κέντρα, σήμερα οι επιλογές είναι πολύ περισσότερες. Τα διαδικτυακά παιχνίδια, οι ψηφιακές πλατφόρμες, τα βίντεο στα κοινωνικά δίκτυα και οι διαδικτυακές κοινότητες αποτελούν πλέον βασικά στοιχεία της καθημερινής ψυχαγωγίας.
Παράλληλα, σύμφωνα με την ειδικό, πολλοί νέοι καταναλώνουν λιγότερο αλκοόλ σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές και στρέφονται περισσότερο στον αθλητισμό και σε δραστηριότητες που σχετίζονται με την ευεξία.
Πιο ευαισθητοποιημένοι, αλλά και περισσότερο πιεσμένοι
Η Amaya Prado επισημαίνει ότι οι σημερινοί έφηβοι μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον πολύ πιο απαιτητικό και αβέβαιο.
Από τη μία πλευρά εμφανίζονται περισσότερο ενημερωμένοι και ευαισθητοποιημένοι σε ζητήματα ψυχικής υγείας, διατροφής, διαφορετικότητας, ισότητας και κοινωνικής συμπερίληψης. Από την άλλη, όμως, βρίσκονται διαρκώς εκτεθειμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου η σύγκριση με τους άλλους είναι συνεχής.
«Οι έφηβοι δεν συγκρίνονται πλέον μόνο με τους συμμαθητές ή τους φίλους τους, αλλά με χιλιάδες ανθρώπους που βλέπουν καθημερινά στο διαδίκτυο. Αυτό μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αυτοεκτίμησή τους και να δημιουργήσει την αίσθηση ότι δεν είναι αρκετά καλοί», εξηγεί.
Υπερπροστασία και λιγότερη αυτονομία
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που παρατηρεί η ψυχολόγος είναι η υπερπροστασία που προσφέρουν πολλοί γονείς στα παιδιά τους.
Παρότι οι νέοι είναι ιδιαίτερα εξοικειωμένοι με την τεχνολογία και τον ψηφιακό κόσμο, συχνά διαθέτουν λιγότερες ευκαιρίες να αναπτύξουν αυτονομία στην καθημερινή ζωή και δυσκολεύονται περισσότερο στη λήψη αποφάσεων.
Η ειδικός χαρακτηρίζει αυτή την αντίφαση ως ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της σύγχρονης εφηβείας.
Κάθε γενιά αντιμετωπίζει τις δικές της προκλήσεις
Η Amaya Prado υπογραμμίζει ότι οι σημερινοί έφηβοι δεν είναι ούτε καλύτεροι ούτε χειρότεροι από εκείνους των προηγούμενων γενεών. Απλώς μεγαλώνουν σε έναν κόσμο που έχει αλλάξει ριζικά.
Παρά τις δυσκολίες, θεωρεί ότι η πλειονότητα των νέων είναι ευαισθητοποιημένη, κοινωνικά υπεύθυνη και ιδιαίτερα προσαρμοστική, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στις υψηλές απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής και στη συνεχή έκθεση που επιβάλλει η ψηφιακή εποχή.