Σύμφωνα με την ψυχολογία, όσοι μεγάλωσαν φροντίζοντας μόνοι τους τον εαυτό τους ανέπτυξαν ισχυρή αυτονομία, αλλά συχνά δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια και να εκφράσουν τις συναισθηματικές τους ανάγκες.
Υπάρχει μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που γύριζε μόνη της στο σπίτι μετά το σχολείο και ετοίμαζε μόνη της το βραδινό της γεύμα. Για πολλούς από αυτούς, η ανεξαρτησία δεν ήταν επιλογή ούτε χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς τους. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούσε η οικογένεια και, τελικά, ο τρόπος με τον οποίο έμαθαν να αντιμετωπίζουν τη ζωή.
Σήμερα, αυτοί οι άνθρωποι έχουν ενηλικιωθεί, δημιουργούν τις δικές τους οικογένειες και έρχονται αντιμέτωποι με τις λιγότερο ορατές συνέπειες αυτής της πρόωρης αυτονομίας. Η αυτάρκεια που τους βοήθησε να αντεπεξέλθουν στην παιδική ηλικία μπορεί να μεταφραστεί, στην ενήλικη ζωή, σε συναισθηματική απόσταση, δυσκολία αποδοχής βοήθειας και μια διαρκή ανάγκη να δείχνουν ότι «τα έχουν όλα υπό έλεγχο».
Όταν η ανεξαρτησία γίνεται μηχανισμός επιβίωσης
Οι εικόνες των παιδιών που έτρωγαν δημητριακά για βραδινό και περνούσαν ώρες μόνα στο σπίτι δεν συνδέονται απαραίτητα με περιπτώσεις σοβαρής παραμέλησης. Σε πολλές οικογένειες, οι γονείς εργάζονταν αδιάκοπα για να ανταποκριθούν στις οικονομικές απαιτήσεις της καθημερινότητας, αφήνοντας τα παιδιά να διαχειριστούν μόνα τους ένα μέρος της καθημερινής ζωής.
Μέσα από αυτές τις εμπειρίες, πολλά παιδιά έμαθαν να λύνουν προβλήματα, να αναλαμβάνουν ευθύνες και να λειτουργούν αυτόνομα. Ωστόσο, παράλληλα διαμορφώθηκε ένα λιγότερο εμφανές μήνυμα: ότι οι προσωπικές ανάγκες ενδέχεται να επιβαρύνουν τους άλλους και ότι η βοήθεια δεν είναι πάντα διαθέσιμη.
Η συναισθηματική απόσταση στην ενήλικη ζωή
Σύμφωνα με ειδικούς στην ψυχική υγεία, οι εμπειρίες αυτές μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σχετίζονται με τους γύρω τους ως ενήλικες.
Όπως επισημαίνουν, οι ιδιαίτερα ανεξάρτητοι ενήλικες ενδέχεται να δυσκολεύονται τόσο στη συναισθηματική διαχείριση, όσο και στην ανάπτυξη στενών διαπροσωπικών σχέσεων. Στην πράξη, αυτό μπορεί να εκδηλώνεται με την τάση κάποιου να επιλέγει τη σιωπή αντί της εξωτερίκευσης των συναισθημάτων του, ή να αντιμετωπίζει μόνος του κάθε δυσκολία, ακόμη και όταν έχει ανάγκη από στήριξη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα παιδιά δεν περιορίζονταν στη φροντίδα του εαυτού τους, αλλά αναλάμβαναν και ρόλους που κανονικά ανήκουν στους ενήλικες.
Το φαινόμενο αυτό, γνωστό στην ψυχολογία ως «γονεοποίηση» (parentification), αφορά καταστάσεις όπου το παιδί αναλαμβάνει την κάλυψη συναισθηματικών ή πρακτικών αναγκών της οικογένειας. Μπορεί να λειτουργεί ως φροντιστής μικρότερων αδελφών, ή ακόμη και ως βασικό συναισθηματικό στήριγμα για εξαντλημένους ενήλικες.
Ως αποτέλεσμα, πολλοί άνθρωποι που μεγάλωσαν με αυτόν τον τρόπο αισθάνονται αμήχανα όταν οι ίδιοι βρίσκονται στη θέση εκείνου που χρειάζεται φροντίδα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι συμπεριφορές αυτές μπορεί να αναπαραχθούν, συχνά ασυνείδητα, και στις επόμενες γενιές. Γονείς που έμαθαν από μικροί να μην ζητούν βοήθεια ενδέχεται να μεταφέρουν στα παιδιά τους την ίδια αντίληψη, ακόμη κι αν επιδιώκουν να μεγαλώσουν τα παιδιά τους διαφορετικά από ό,τι μεγάλωσαν οι ίδιοι.
Η ισορροπία ανάμεσα στην αυτονομία και τη σύνδεση
Η λύση δεν βρίσκεται στην απόρριψη της αυτονομίας. Η ικανότητα προσαρμογής, η ψυχραιμία στις δύσκολες καταστάσεις και η ανθεκτικότητα αποτελούν σημαντικά εφόδια ζωής.
Ωστόσο, οι ψυχολόγοι υπογραμμίζουν τη σημασία της «αλληλεξάρτησης», της δυνατότητας δηλαδή να προσφέρουμε αλλά και να δεχόμαστε υποστήριξη όταν τη χρειαζόμαστε. Μικρές καθημερινές πράξεις, όπως η αποδοχή μιας βοήθειας από έναν φίλο, ή η έκφραση μιας συναισθηματικής ανάγκης σε έναν σύντροφο, μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση πιο ισορροπημένων σχέσεων.
Το παιδί που κάποτε αναγκαζόταν να τα καταφέρνει μόνο του έκανε ό,τι μπορούσε με τα μέσα που διέθετε. Ο ενήλικας, όμως, έχει πλέον τη δυνατότητα να επαναπροσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο σχετίζεται με τους άλλους.
Η δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στην ικανότητα να αντέχει κανείς τα πάντα μόνος του. Βρίσκεται και στην αναγνώριση ότι η αναζήτηση στήριξης δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη.