Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει έστω και στιγμιαία ένα αίσθημα ικανοποίησης όταν κάποιος που τους έχει πληγώσει ή αδικήσει έρχεται αντιμέτωπος με μια δυσάρεστη εξέλιξη.
«Γιατί αντέδρασα έτσι; Είμαι κακός άνθρωπος;», αναρωτιούνται καθώς τους πλημμυρίζουν οι ενοχές που χάρηκαν με τη στενοχώρια του άλλου. Σύμφωνα με την Ψυχολογία όμως δεν ισχύει, απαραίτητα, κάτι τέτοιο.
Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «schadenfreude», ένας γερμανικός όρος που περιγράφει τη χαρά ή την ικανοποίηση που μπορεί να νιώσει κάποιος μπροστά στη δυστυχία ενός άλλου. Παρότι η παραδοχή μιας τέτοιας συναισθηματικής αντίδρασης μπορεί να προκαλεί αμηχανία, οι ειδικοί τονίζουν ότι πρόκειται για ένα αρκετά συνηθισμένο συναίσθημα, μέρος της φυσιολογικής λειτουργίας του ανθρώπινου νου.
Οι ψυχολόγοι εξηγούν γιατί συμβαίνει αυτό
Σύμφωνα με τους ψυχολόγους, το συναίσθημα αυτό δεν πηγάζει συνήθως από κακία, αλλά συνδέεται με εσωτερικούς μηχανισμούς διαχείρισης των συναισθημάτων. Ένας από αυτούς είναι η ανάγκη για δικαιοσύνη. Όταν πιστεύουμε ότι κάποιος έχει ενεργήσει λανθασμένα, άδικα ή αλαζονικά, το να τον βλέπουμε να «πληρώνει το τίμημα» για τις πράξεις του δημιουργεί μια αίσθηση ισορροπίας: νιώθουμε ότι κατά κάποιο τρόπο αποκαταστάθηκε η τάξη.
Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η κοινωνική σύγκριση, μια διαδικασία που χαρακτηρίζει την ανθρώπινη συμπεριφορά. Οι άνθρωποι συγκρίνουν συχνά τον εαυτό τους με τους άλλους και, όταν βιώνουν δυσκολίες ή ανασφάλειες, η διαπίστωση ότι και άλλοι αποτυγχάνουν ή αντιμετωπίζουν προβλήματα μπορεί να φέρει ανακούφιση. Σε αυτή την περίπτωση, η ικανοποίηση δεν προέρχεται από τον πόνο του άλλου, αλλά επειδή συνειδητοποιεί κανείς ότι δεν συμβαίνουν μόνο σε εκείνουν δυσάρεστα πράγματα.
Οι ειδικοί εξηγούν ακόμη ότι η αντίδραση αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός άμυνας, καθώς έτσι ενισχύεται η αυτοεκτίμηση κάποιου σε περιόδους που νιώθουν ανασφάλεια ή απογοήτευση.
Μάλιστα, σε βιολογικό επίπεδο, ο εγκέφαλος ενδέχεται να απελευθερώνει ντοπαμίνη, ουσία που σχετίζεται με το αίσθημα ευεξίας, προσφέροντας μια στιγμιαία αίσθηση ανακούφισης.
Η διαχωριστική γραμμή
Οι ψυχολόγοι υπογραμμίζουν ωστόσο ότι υπάρχει μια σαφής διαχωριστική γραμμή. Το να νιώθει κάποιος ικανοποίηση σε ορισμένες περιστάσεις θεωρείται φυσιολογικό, αρκεί να μην επιθυμεί πραγματικά να βλάψει τον άλλο.
Το να θέλει κανείς να πηγαίνουν όλα στραβά σε κάποιον, να μην ευημερεί, να μην προοδεύει, να υποφέρει και να περνάει δύσκολα, δεν είναι υγιές. Στην ουσία, αυτή η αντίδραση λέει περισσότερα για τα δικά μας συναισθήματα παρά για το άλλο άτομο. Αποκαλύπτει τις ανασφάλειές μας, και την ανάγκη μας να νιώσουμε καλύτερα ακόμη και μέσα από τη δυστυχία των άλλων, κάτι που λέει πολλά για τις αξίες μας.