Ένας κοινωνιολόγος ειδικευμένος στη γήρανση είναι ξεκάθαρος: «Στα 55 μάς έρχεται ο λογαριασμός». Με άλλα λόγια, κάπου εκεί η υγεία αρχίζει να αντανακλά με ακρίβεια τις επιλογές δεκαετιών.
Το προσδόκιμο ζωής εξακολουθεί να αυξάνεται σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης — όχι όμως παντού. Μια μεγάλη διακρατική έρευνα, με επικεφαλής το γαλλικό Ined, το γερμανικό BiB και το CNRS, δείχνει ότι από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 έχει παγιωθεί μια Ευρώπη «δύο ταχυτήτων». Περιοχές της Ισπανίας, ο βορράς της Ιταλίας, η Ελβετία και η μητροπολιτική περιοχή του Παρισιού συνεχίζουν να κερδίζουν μήνες ζωής, ενώ άλλες ζώνες σταθεροποιούνται ή ακόμη και υποχωρούν.
«Στα 55 μάς έρχεται ο λογαριασμός»
Μιλώντας στην εκπομπή «La Matinale», ο Serge Guérin, κοινωνιολόγος ειδικευμένος στη γήρανση και συγγραφέας του βιβλίου Et si les vieux aussi sauvaient la planète?, επιχειρεί να εξηγήσει το χάσμα, συνδυάζοντας κοινωνικούς και βιολογικούς παράγοντες. Η βασική του προειδοποίηση είναι ξεκάθαρη: «Στα 55 μάς έρχεται ο λογαριασμός». Με άλλα λόγια, κάπου εκεί η υγεία αρχίζει να αντανακλά με ακρίβεια τις επιλογές δεκαετιών.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ηλικιακή ζώνη 55–74 ετών έχει μετατραπεί στον καθοριστικό κρίκο της σύγχρονης μακροζωίας. Είναι το διάστημα όπου το σώμα «αθροίζει» το ιστορικό αυτοφροντίδας — ή την απουσία της. «Στα 55 πληρώνουμε συμπεριφορές που δεν είχαμε ή δεν μπορέσαμε να υιοθετήσουμε όταν ήμασταν νεότεροι», εξηγεί ο Guérin. Στα 20 ή στα 30, οι προειδοποιήσεις για το μέλλον συχνά αγνοούνται· μετά τη μέση ηλικία, όμως, η υγεία καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από το προηγούμενο μοτίβο ζωής.
Η Ισπανία συγκαταλέγεται στις περιοχές που εξακολουθούν να καταγράφουν θετική πορεία στη μακροζωία, μαζί με τον βορρά της Ιταλίας και την Ελβετία. Ο Guérin συνδέει τα αποτελέσματα με έναν συνδυασμό οικονομικής ανάπτυξης και ποιότητας ζωής: «Ζούμε περισσότερο σε περιοχές όπου τα πράγματα πάνε καλά. Ίσως, επίσης, θέλουμε περισσότερο να ζούμε εκεί, ακριβώς επειδή όλα εξελίσσονται θετικά». Στον αντίποδα, αναφέρει τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το προσδόκιμο ζωής μειώθηκε για τέσσερα συνεχόμενα χρόνια, σε ένα γενικότερο αρνητικό κοινωνικό πλαίσιο.
Πέρα από τη βιολογία —δηλαδή τη διατροφή και την άσκηση— ο κοινωνιολόγος επιμένει σε έναν συχνά υποτιμημένο παράγοντα: την ποιότητα των κοινωνικών δεσμών. «Όσο πιο συνδεδεμένοι είμαστε, όσο μεγαλύτερη ασφάλεια νιώθουμε και όσο πιο ποικιλόμορφες είναι οι σχέσεις μας, τόσο καλύτερα τα πάμε», σημειώνει. Η κοινωνική απομόνωση λειτουργεί αθροιστικά με τους βιολογικούς κινδύνους, επιταχύνοντας τη φθορά.
Τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι η ρήξη με την προηγούμενη «ομοιόμορφη» αύξηση του προσδόκιμου ζωής (πριν από το 2005) οφείλεται σε μια «διπλή αιτία». Από τη μία, στην ικανότητα των κοινωνιών να προσφέρουν οικονομική ασφάλεια και ισχυρούς κοινοτικούς δεσμούς. Από την άλλη, στις ατομικές συμπεριφορές και συνήθειες ζωής, που γίνονται όλο και πιο καθοριστικές: κάπνισμα, καθιστική ζωή, διατροφή χαμηλής ποιότητας, χρόνιο στρες.
Το μήνυμα των ειδικών δεν είναι μοιρολατρικό. Αντίθετα, υπογραμμίζει ότι το παράθυρο πρόληψης παραμένει ανοιχτό — αλλά στενεύει. Η μέση ηλικία δεν είναι απλώς ένα στατιστικό ορόσημο· είναι το σημείο όπου οι επιλογές αποκτούν ορατές συνέπειες. Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα, από την τακτική κίνηση και την ισορροπημένη διατροφή έως τη συνειδητή καλλιέργεια κοινωνικών σχέσεων, μπορούν να μεταφραστούν σε πραγματικά χρόνια ζωής.
Σε μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων, η μακροζωία δεν αποδεικνύεται μόνο θέμα γονιδίων. Είναι αποτέλεσμα περιβάλλοντος, πολιτικών, κοινοτήτων — και προσωπικών συνηθειών. Και, όπως τονίζει ο Serge Guérin, ο «λογαριασμός» έρχεται αργά αλλά με ακρίβεια. Το πώς θα είναι το τελικό ποσό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το τι κάνουμε σήμερα.