Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει μία ενιαία «δίαιτα μακροζωίας» που να ταιριάζει σε όλους. Ιδίως για τους υπερήλικες, η εξατομίκευση φαίνεται καθοριστική.
Παρά τις κυρίαρχες τάσεις που θέλουν τη μακροζωία άρρηκτα δεμένη με αυστηρά φυτικές δίαιτες, μια νέα μεγάλης κλίμακας μελέτη από την Κίνα έρχεται να περιπλέξει την εικόνα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι ηλικιωμένοι που καταναλώνουν κρέας φαίνεται να έχουν αυξημένες πιθανότητες να φτάσουν τα 100 χρόνια ζωής — ιδιαίτερα όταν είναι λιποβαρείς. Η έρευνα υποδηλώνει ότι, για τους υπερήλικες, η πλήρης αποφυγή ζωικών προϊόντων ίσως δεν είναι πάντα η καλύτερη στρατηγική.
Σε μια εποχή όπου πρόσωπα όπως ο Bryan Johnson δοκιμάζουν ακραία πρωτόκολλα αντιγήρανσης στην αναζήτηση της «αθανασίας», οι περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται σε πιο προσγειωμένες λύσεις, με πρώτη τη διατροφή. Το plant-based μοντέλο παρουσιάζεται συχνά ως χρυσός κανόνας για υγιή γήρανση. Ωστόσο, η ομάδα της Kaiyue Wang από το Πανεπιστήμιο Fudan της Σαγκάης, αναλύοντας δεδομένα από εθνική κινεζική βάση υγείας, διαπίστωσε ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Το απρόσμενο εύρημα
Οι ερευνητές εξέτασαν στοιχεία από 5.203 άτομα ηλικίας άνω των 80 ετών το 1998, τα οποία δεν έπασχαν από καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη ή καρκίνο. Περίπου το 80% δήλωνε ότι κατανάλωνε κρέας, ενώ το υπόλοιπο ακολουθούσε κυρίως φυτική διατροφή, με περιστασιακή κατανάλωση ζωικών προϊόντων εκτός κρέατος. Παρακολουθώντας την πορεία αυτών των ανθρώπων, η ομάδα διαπίστωσε ότι οι κρεατοφάγοι είχαν μεγαλύτερη πιθανότητα να φτάσουν τα 100 χρόνια ζωής σε σύγκριση με χορτοφάγους, ψαροφάγους και vegan — αλλά μόνο όταν λήφθηκε υπόψη το σωματικό βάρος.
Η διαφορά ήταν ιδιαίτερα εμφανής στους λιποβαρείς συμμετέχοντες. Από όσους είχαν δείκτη μάζας σώματος κάτω από 18,5 το 1998, το 24% των φυτοφάγων έφτασε τα 100, έναντι σχεδόν 30% των λιποβαρών που έτρωγαν κρέας. Οι πιθανότητες μάλιστα αυξάνονταν περαιτέρω σε όσους ανέφεραν καθημερινή κατανάλωση. Αντίθετα, το ίδιο μοτίβο δεν παρατηρήθηκε σε άτομα με υψηλότερο βάρος.
Το κρέας αποτελεί πλούσια πηγή συγκεκριμένων αμινοξέων που επηρεάζουν το μόριο mTOR, έναν βασικό ρυθμιστή της κυτταρικής ανάπτυξης και της γήρανσης. Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι ο περιορισμός της κατανάλωσης κρέατος μπορεί να επιβραδύνει αυτή τη διαδικασία και να μειώσει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων. Από την άλλη πλευρά, αυστηρά φυτικές δίαιτες έχουν συνδεθεί με αυξημένα ποσοστά καταγμάτων και υποσιτισμού, ειδικά σε μεγαλύτερες ηλικίες.
«Οι ηλικιωμένοι αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες διατροφικές προκλήσεις», εξηγεί η Wang. «Η μελέτη μας δείχνει ότι οι διατροφικές συστάσεις για τους πολύ ηλικιωμένους πρέπει να δίνουν έμφαση στην ισορροπία και την επαρκή θρέψη, όχι στην αυστηρή αποφυγή ζωικών τροφών, ειδικά όταν πρόκειται για λιποβαρή άτομα». Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι κατανάλωναν καθημερινά λαχανικά, ανεξαρτήτως ποσότητας, είχαν γενικά καλύτερα αποτελέσματα μακροζωίας, υπογραμμίζοντας ότι τα φυτικά τρόφιμα παραμένουν κρίσιμος παράγοντας.
Η Wang επισημαίνει επίσης ότι οι ζωικές πρωτεΐνες συμβάλλουν στην ενίσχυση μυών και οστών — κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για άτομα με χαμηλό βάρος, που κινδυνεύουν περισσότερο από πτώσεις, κατάγματα και επιπλοκές μετά από χειρουργικές επεμβάσεις. Αν και μια διατροφή πλούσια σε κρέας έχει συνδεθεί με παχυσαρκία, στην περίπτωση των λιποβαρών ηλικιωμένων μπορεί να λειτουργεί προστατευτικά.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο American Journal of Clinical Nutrition, όμως οι ίδιοι οι επιστήμονες προειδοποιούν για γενικεύσεις. Οι διατροφικές συνήθειες στην Κίνα διαφέρουν σημαντικά από εκείνες της Δύσης. Παρ’ όλα αυτά, όπως σημειώνει η Wang, «οι υποκείμενοι βιολογικοί μηχανισμοί που συνδέουν τη διατροφή με τη γήρανση είναι πιθανό να είναι καθολικοί».
Ο James Webster από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, τονίζει ότι τα αποτελέσματα δεν θα έπρεπε από μόνα τους να αλλάξουν τον τρόπο που τρώμε. Υπενθυμίζει ότι προηγούμενη έρευνα της ομάδας του είχε συσχετίσει τη χορτοφαγία με αυξημένο κίνδυνο κατάγματος ισχίου, γεγονός που οδήγησε σε παρερμηνείες περί «ανθυγιεινών» φυτικών διαιτών. «Υπάρχουν πολλαπλές μελέτες που δείχνουν τα οφέλη της χορτοφαγίας, ιδιαίτερα για τη γενική υγεία», επισημαίνει.
Κατά τον Webster, τόσο οι φυτικές όσο και οι κρεατοφαγικές δίαιτες μπορούν να είναι υγιεινές ή ανθυγιεινές, ανάλογα με την ποιότητά τους. «Το κρίσιμο είναι να κατανοούμε ποια θρεπτικά συστατικά είναι απαραίτητα για έναν ισορροπημένο τρόπο ζωής», λέει, αναφερόμενος σε επαρκή πρόσληψη δημητριακών ολικής άλεσης, φρούτων και λαχανικών, με περιορισμό αλατιού, ζάχαρης και κορεσμένων λιπαρών.
Το γενικό συμπέρασμα είναι ότι δεν υπάρχει μία ενιαία «δίαιτα μακροζωίας» που να ταιριάζει σε όλους. Ιδίως για τους υπερήλικες, η εξατομίκευση φαίνεται καθοριστική. Όπως καταλήγει ο Webster, «χρειάζονται περισσότερα δεδομένα πριν μπορέσουμε να πούμε με βεβαιότητα ποια διατροφή οδηγεί σε μεγαλύτερη διάρκεια ζωής. Το σημαντικό είναι να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα όταν μιλάμε για διατροφικά πρότυπα».