Οι διαγνώσεις καρκίνου σε άτομα κάτω των 50 ετών έχουν αυξηθεί κατά περίπου 24% παγκοσμίως μεταξύ 1990 και 2019, με τους επιστήμονες να παρατηρούν μια σταθερά ανοδική τάση που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Το φαινόμενο αφορά διαφορετικούς τύπους καρκίνου, με ιδιαίτερη αύξηση σε καρκίνο του πνεύμονα, του παχέος εντέρου και της μήτρας σε νεότερες ηλικίες.
Νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στην ιατρική επιθεώρηση Nature Medicine, επιχειρεί να ρίξει φως στις αιτίες, εξετάζοντας δεδομένα από 154.169 άτομα στη βρετανική βιοτράπεζα δεδομένων (UK Biobank) και 10.000 άτομα από τις ΗΠΑ.
Τι είναι η βιολογική ηλικία και πώς μετριέται
Κεντρική έννοια της μελέτης είναι η «βιολογική ηλικία», η οποία διαφέρει από τη χρονολογική ηλικία. Δεν αφορά στα χρόνια ζωής, αλλά το πόσο «γερασμένος» είναι ο οργανισμός σε κυτταρικό και λειτουργικό επίπεδο.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν αλγόριθμο με την ονομασία PhenoAge, ο οποίος βασίζεται σε εννέα εξετάσεις αίματος και δείκτες υγείας που σχετίζονται με φλεγμονή, έλεγχο σακχάρου και λειτουργία του ανοσοποιητικού. Με αυτόν τον τρόπο εκτιμήθηκε αν ο οργανισμός ενός ατόμου είναι «νεότερος» ή «γηραιότερος» από το αναμενόμενο.
«Η βιολογική γήρανση δεν είναι μόνο τα γενέθλια»
Η δρ. Yin Cao, αναπληρώτρια καθηγήτρια Χειρουργικής και Ιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Washington και μία από τις συγγραφείς της μελέτης, εξήγησε ότι: «Η βιολογική γήρανση δεν αφορά απλώς στον αριθμό των γενεθλίων που έχεις περάσει. Αντανακλά τη φθορά που συμβαίνει μέσα στο σώμα σε κυτταρικό και μοριακό επίπεδο.»
Όπως πρόσθεσε, αυτή η φθορά μπορεί να περιλαμβάνει χρόνια φλεγμονή, εξασθένηση του ανοσοποιητικού και συσσώρευση κυτταρικών βλαβών με την πάροδο του χρόνου.
Η σύνδεση με τον καρκίνο σε νεότερες ηλικίες
Η μελέτη διαπίστωσε ότι η επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης πολλαπλών μορφών καρκίνου σε μικρότερη ηλικία.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα άτομα των οποίων η βιολογική ηλικία ήταν μεγαλύτερη από τη χρονολογική τους, εμφάνιζαν υψηλότερο κίνδυνο για πρώιμο καρκίνο, ιδιαίτερα στον πνεύμονα, στο παχύ έντερο και στο ενδομήτριο.
«Φθορά» που συνδέεται με τον τρόπο ζωής και το περιβάλλον
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι δείκτες φθοράς, όπως η φλεγμονή και οι βλάβες στο DNA, μπορεί να σχετίζονται με τον τρόπο ζωής και την έκθεση σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Ο δρ. David Scott, ερευνητής που συμμετείχε στη μελέτη, σημείωσε ότι «προς το παρόν δεν έχουμε οριστική απάντηση για το τι οδηγεί στην αύξηση των πρώιμων καρκίνων παγκοσμίως, αλλά τέτοιες μελέτες μας βοηθούν να συνθέσουμε τη συνολική εικόνα, δείχνοντας ότι ο καρκίνος μπορεί να επηρεάζεται όχι μόνο από αλλαγές μέσα στα ίδια τα κύτταρα, αλλά και από ευρύτερες αλλαγές σε ολόκληρο το σώμα.»
Όπως πρόσθεσε, η επιταχυνόμενη γήρανση πιθανόν αντανακλά τη συνδυαστική επίδραση τρόπου ζωής και περιβάλλοντος.
Το «ανοιχτό ερώτημα» των επιστημόνων
Παρά τα ευρήματα, οι ειδικοί τονίζουν ότι η σχέση μεταξύ επιταχυνόμενης γήρανσης και καρκίνου δεν έχει αποδειχθεί ως αιτιώδης.
Η δρ. Jyoti Nangalia, επικεφαλής ομάδας στο Wellcome Sanger Institute, ανέφερε: «χρειαζόμαστε περαιτέρω έρευνα για να κατανοήσουμε τι ακριβώς μετρούν αυτοί οι δείκτες. Αν αποτυπώνουν διαδικασίες που προκαλούν άμεσα καρκίνο ή αν τόσο η γήρανση όσο και ο καρκίνος επηρεάζονται από κοινούς υποκείμενους παράγοντες.»
Γιατί οι γυναίκες επηρεάζονται περισσότερο
Σύμφωνα με δεδομένα του ΟΟΣΑ, οι γυναίκες πλέον επηρεάζονται δυσανάλογα από πρώιμους καρκίνους. Στην Ευρώπη, η επίπτωση στις ηλικίες 15–49 ετών αυξήθηκε κατά 16% από το 2000 έως το 2022, με τον καρκίνο του μαστού και του θυρεοειδούς να αντιστοιχούν στο 80% της αύξησης.
Παράλληλα, έρευνα του Queen’s University Belfast έδειξε αύξηση 27% στους άνδρες και 9% στις γυναίκες στο Ηνωμένο Βασίλειο την περίοδο 1993–2019, με τις γυναίκες να επηρεάζονται περισσότερο από τον καρκίνο του μαστού.
Παράγοντες κινδύνου: από την παχυσαρκία έως τη διατροφή
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι δεν υπάρχει ένας μόνο παράγοντας που εξηγεί την αύξηση.
Ο καθηγητής Marc Gunter, συνδιευθυντής του Cancer Epidemiology and Prevention Unit στο Imperial College London, σημείωσε ότι «η παχυσαρκία μπορεί να αποτελεί σημαντικό παράγοντα, καθώς η επικράτησή της έχει αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες, μαζί με τον διαβήτη και άλλες μεταβολικές διαταραχές που σχετίζονται με αυξημένη βιολογική γήρανση.»
Ωστόσο, όπως πρόσθεσε, άλλοι παράγοντες όπως το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ έχουν μειωθεί σε πολλές χώρες, γεγονός που περιπλέκει την εικόνα.
Το «παζλ» των αιτιών και ο ρόλος του εντέρου
Ορισμένοι ειδικοί στρέφουν την προσοχή στο μικροβίωμα του εντέρου. Ο καθηγητής Karol Sikora ανέφερε ότι «οι περισσότεροι επιδημιολόγοι θεωρούν πιθανότερο παράγοντα το μικροβίωμα του εντέρου, καθώς αλλάζει λόγω του τρόπου ζωής και επηρεάζει την εμφάνιση καρκίνου.»
Άλλοι, όπως ο Charles Swanton του Cancer Research UK, έχουν επισημάνει ότι συγκεκριμένα βακτήρια, όπως το E. coli, μπορεί να παράγουν ουσίες που προκαλούν μεταλλάξεις στο DNA του εντέρου, ενδεχομένως συμβάλλοντας στην καρκινογένεση.
Ο ρόλος της παχυσαρκίας και των κοινωνικών αλλαγών
Η παχυσαρκία παραμένει ένας από τους πιο σταθερά αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου, ιδιαίτερα για καρκίνους του εντέρου και της μήτρας. Όπως σημειώνει ο καθηγητής Anjum Memon: «Αν έρθει μια γυναίκα σε εμένα, μπορώ να πω: “Πήγαινε να κάνεις πέντε παιδιά πριν τα 25”. Αυτό όμως δεν είναι ρεαλιστικό.»
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι, παρά την αύξηση ορισμένων καρκίνων, η θνησιμότητα από καρκίνο του μαστού έχει μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες χάρη στην πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση.
Ένα σύνθετο επιστημονικό παζλ χωρίς οριστικές απαντήσεις
Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η αύξηση των πρώιμων καρκίνων δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα. Ο δρ. Andrew Beggs χαρακτήρισε το φαινόμενο «πολυπαραγοντικό», ενώ άλλοι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν από τον τρόπο ζωής και τη διατροφή έως το περιβάλλον και τις άγνωστες ακόμη βιολογικές διεργασίες.
Όπως συνοψίζουν οι ερευνητές, η επιταχυνόμενη βιολογική γήρανση ίσως αποτελεί ένα κρίσιμο κομμάτι του παζλ, αλλά η πλήρης εικόνα παραμένει υπό διαμόρφωση – και απαιτεί περαιτέρω μελέτη για να κατανοηθεί γιατί ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι εμφανίζουν καρκίνο σε μικρότερη ηλικία.