Στο TikTok έχουν ανέβει μέσα σε δύο χρόνια 50.000 βίντεο με το σχετικό hashtag. Ο όρος έχει γίνει τίτλος βιβλίου, όνομα εφαρμογών και διαφημιστικό σύνθημα.
- Ο όρος «θόρυβος του φαγητού», αν και ασαφής ως ψυχολογική έννοια, περιγράφει τις παρεμβατικές σκέψεις για το φαγητό. Η διάδοσή του συμπίπτει με την κυκλοφορία των νέων φαρμάκων GLP-1 που υπόσχονται την εξάλειψή του.
- Ιστορικές μελέτες, όπως το πείραμα λιμοκτονίας της Μινεσότα, αποδεικνύουν ότι ακραίες συνθήκες στέρησης προκαλούν εμμονή με το φαγητό, παρέχοντας μια βάση για την κατανόηση του φαινομένου, έστω και σε ακραία μορφή του.
- Σύγχρονες θεωρίες συνδέουν το φαινόμενο είτε με τη δυσκολία ερμηνείας των σημάτων κορεσμού είτε με την απελευθέρωση ντοπαμίνης. Έρευνα έδειξε ότι φάρμακο καταστέλλει το κέντρο ανταμοιβής του εγκεφάλου και όχι μόνο την όρεξη.
- Η επίδραση των φαρμάκων GLP-1 στην ντοπαμίνη εγείρει ερωτήματα ασφαλείας, όπως πιθανή σύνδεση με την κατάθλιψη. Νέες μελέτες εξετάζουν αν ο μηχανισμός επηρεάζει επιλεκτικά μόνο την απόλαυση που σχετίζεται με το φαγητό.
Ο όρος «food noise», ο «θόρυβος του φαγητού», δεν έχει μπει ακόμη στο Λεξικό της Οξφόρδης, όμως ο δημοσιογράφος της «Observer» Τζέιμς Τάπερ στοιχηματίζει ότι βρίσκεται ήδη στην ατζέντα των λεξικογράφων. Από όλες τις παρενέργειες των φαρμάκων απώλειας βάρους, η ιδέα ότι «κλείνουν τον διακόπτη» στις παρεμβατικές σκέψεις για το φαγητό είναι, όπως γράφει, η πιο θορυβώδης.
Στο TikTok έχουν ανέβει μέσα σε δύο χρόνια 50.000 βίντεο με το σχετικό hashtag. Ο όρος έχει γίνει τίτλος βιβλίου, όνομα εφαρμογών και διαφημιστικό σύνθημα: η ηθοποιός Ρέμπελ Γουίλσον προωθεί τα προγράμματα της Noom παρουσιάζοντάς τα σαν «ένα κουμπί σίγασης για τον θόρυβο του φαγητού».
Η κουβέντα αναμένεται να φουντώσει τον επόμενο μήνα, όταν το βρετανικό Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Κλινικής Αριστείας θα αποφασίσει αν το Foundayo, η εκδοχή σε χάπι του Mounjaro, θα διατίθεται μέσω του δημόσιου συστήματος υγείας της Βρετανίας.
Ο θόρυβος του φαγητού είναι παντού
Ο θόρυβος του φαγητού είναι παντού. Υπάρχει όμως στην πραγματικότητα ή πρόκειται απλώς για την απουσία πείνας; Ο Τάπερ δηλώνει καχύποπτος απέναντι σε έννοιες που δεν έμοιαζαν να υπάρχουν μέχρι να βρεθεί κάποιος με κάτι να πουλήσει, παρότι ο ίδιος έχει βιώσει το «κουμπί σίγασης» που προσφέρουν τα φάρμακα GLP-1. Όπως πολλές ψυχολογικές έννοιες, και αυτή είναι δύσκολο να οριστεί. Είναι η φωνούλα που θυμίζει διαρκώς πού έχει κρυφτεί η σοκολάτα έκτακτης ανάγκης; Είναι η αντίδραση στη θέα της σοκολάτας όταν ανοίγει το ντουλάπι; Ή είναι ο καταναγκασμός να μην την αφήνει κανείς ποτέ στη θέση της, επειδή πρέπει οπωσδήποτε να τη φάει τώρα;
Ενδείξεις ότι κάποια μορφή «θορύβου» φαγητού υπάρχει δίνουν οι μελέτες για την πείνα. Το 1944 ο λιμός χτύπησε την κατεχόμενη από τους ναζί Ολλανδία, και στον λεγόμενο «Χειμώνα της Πείνας» οι άνθρωποι έτρωγαν βολβούς τουλίπας, δέρμα από παπούτσια και ξύλα από σιδηροδρομικές τραβέρσες. Πολλοί επιζώντες, ανάμεσά τους και η μητέρα του Τάπερ, έγιναν συλλέκτες τροφίμων: στα παιδικά του χρόνια τα ντουλάπια του σπιτιού έτριζαν από τις κονσέρβες.
Το περίφημο πείραμα λιμοκτονίας της Μινεσότα
Ο λιμός και η πείνα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ώθησαν τον φυσιολόγο Άνσελ Κις, αυτόν που εισήγαγε τον όρο Δείκτης Μάζας Σώματος, να οργανώσει το περίφημο πείραμα λιμοκτονίας της Μινεσότα.
Για έξι μήνες, 36 νεαροί άνδρες ακολούθησαν δίαιτα ημιλιμοκτονίας με 1.570 θερμίδες την ημέρα. Κατέληξαν να έχουν εμμονή με το φαγητό, η οποία συνεχίστηκε ακόμη και μετά το τέλος του πειράματος.
Αυτές οι μελέτες όμως αφορούν έναν «θόρυβο» που σφυρηλατήθηκε σε ακραίες συνθήκες. Τι θα μπορούσε να είναι σήμερα; Οι θεωρίες αλληλοεπικαλύπτονται. Κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται να ερμηνεύσουν τα σήματα του σώματός τους, φαινόμενο που ονομάζεται «ενδοδεκτική σύγχυση»: το υπερδιεγερμένο νήπιο που ξαφνικά πρέπει να πάει στην τουαλέτα ή ο έφηβος που θυμώνει επειδή πεινάει.
Ίσως όσοι βιώνουν θόρυβο φαγητού να μην καταλαβαίνουν πότε έχουν χορτάσει, κάτι που αλλάζει όταν τα GLP-1 ενισχύουν το σήμα της πείνας.
Μια μετα-ανάλυση του 2021 από το Ινστιτούτο Επιστημών Υγείας Πληθυσμού του Πανεπιστημίου του Λίβερπουλ έδειξε πράγματι ότι όσοι έχουν φτωχή ενδοδεκτικότητα είναι πιο πιθανό να είναι παχύσαρκοι, αλλά μόνο λίγο.
Ο εγκέφαλος που μπερδεύει την πείνα με την ευχαρίστηση
Μια άλλη εκδοχή θέλει τον εγκέφαλο να μπερδεύει την πείνα με την ευχαρίστηση. Οι «απαγορευμένες» τροφές είναι απολαυστικές επειδή προσφέρουν μια δόση ντοπαμίνης.
Ο Κέισι Χάλπερν, στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, εξέτασε τον εγκέφαλο μιας 60χρονης γυναίκας με επεισόδια υπερφαγίας που έπαιρνε Mounjaro και διαπίστωσε ότι το φάρμακο καταστέλλει το κέντρο ανταμοιβής του εγκεφάλου της και όχι μόνο την όρεξη.
Πρόκειται για μία μελέτη σε έναν μόνο άνθρωπο, όμως συμφωνεί με ενδείξεις ότι τα φάρμακα απώλειας βάρους φαίνεται να βοηθούν και στη διακοπή εξαρτήσεων από το αλκοόλ, τα ναρκωτικά και τη νικοτίνη.
Εδώ ακριβώς γεννιέται ένα μεγάλο ερώτημα για την ασφάλεια των GLP-1. Η κλινική κατάθλιψη συνδέεται με τα επίπεδα ντοπαμίνης. Αν τα φάρμακα μειώνουν την ντοπαμίνη σε ολόκληρο τον εγκέφαλο, αυτό θα μπορούσε να αποτελεί καμπανάκι κινδύνου για τη μακροχρόνια χρήση. Αν πάλι δεν επηρεάζουν την ντοπαμίνη αλλά μόνο την όρεξη και το αίσθημα κορεσμού, τότε ο θόρυβος του φαγητού ίσως να είναι μύθος.
Το ιδανικό σενάριο θα ήταν τα GLP-1 να επηρεάζουν μόνο τη ντοπαμίνη που συνδέεται με την απόλαυση του φαγητού, και αυτό ίσως συμβαίνει.
Τον Ιούλιο, μελέτη του Πανεπιστημίου της Βιρτζίνια που δημοσιεύθηκε στο «Nature» έδειξε ότι όταν χορηγήθηκαν φάρμακα GLP-1 σε ποντίκια, παραγόταν λιγότερη ντοπαμίνη στην κεντρική αμυγδαλή τους, μια περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με το φαγητό για ευχαρίστηση. Ερευνητές στη Νότια Κορέα μόλις ξεκίνησαν μελέτη σε ανθρώπους για να διαπιστώσουν πώς η σεμαγλουτίδη, η δραστική ουσία του Wegovy, επηρεάζει τη ντοπαμίνη. Τα αποτελέσματα αναμένονται το 2028.