Άλεξ Χόνολντ: Τι αποκαλύπτει ο «ατρόμητος» εγκέφαλος του πιο τολμηρού αναρριχητή για τον φόβο και την ευτυχία

Ο διασημότερος free solo αναρριχητής στον κόσμο, ανεβαίνει κάθετα βράχια χωρίς σχοινιά ή προστατευτικό εξοπλισμό, γνωρίζοντας ότι ένα και μόνο λάθος θα ήταν μοιραίο. Επειδή ο εγκέφαλός του δεν αντιδρά όπως των περισσότερων ανθρώπων.

Ο εγκέφαλος του Alex Honnold [Άλεξ Χόνολντ] έχει απασχολήσει όσο λίγοι τη νευροεπιστήμη, όχι μόνο λόγω των ακραίων αναρριχήσεων που τον έκαναν παγκοσμίως γνωστό, αλλά επειδή προσφέρει ένα σπάνιο παράθυρο στο πώς ο φόβος, η ευημερία και η ευτυχία αλληλεπιδρούν στον ανθρώπινο νου.

O εγκέφαλός του αντιδρά διαφορετικά

Ο Honnold, ο διασημότερος free solo αναρριχητής στον κόσμο, ανεβαίνει κάθετα βράχια χωρίς σχοινιά ή προστατευτικό εξοπλισμό, γνωρίζοντας ότι ένα και μόνο λάθος θα ήταν μοιραίο. Κι όμως, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλός του δεν αντιδρά όπως των περισσότερων ανθρώπων.

Όταν νευροεπιστήμονες υπέβαλαν τον Honnold σε λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), τα αποτελέσματα προκάλεσαν αίσθηση. Κατά την προβολή εικόνων που συνήθως προκαλούν έντονο φόβο, η αμυγδαλή του —η περιοχή του εγκεφάλου που ενεργοποιεί την αντίδραση «μάχης ή φυγής»— παρέμενε σχεδόν αδρανής.

Σε αντίθεση, σε άτομα ελέγχου παρόμοιας ηλικίας και φυσικής κατάστασης, η ίδια περιοχή «φωτιζόταν» έντονα. Η παρατήρηση αυτή έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από ένα προ ημερών άρθρο του J.B. Mackinnon στο περιοδικό NAUTILUS, το οποίο συνδύαζε επιστημονική ανάλυση με φωτογραφίες του Honnold σε συνθήκες που για τους περισσότερους θα ήταν αδιανόητες.

Η ιδιαιτερότητα του Honnold δεν περιορίζεται στη φυσιολογία

Η ιδιαιτερότητα του Honnold δεν περιορίζεται στη φυσιολογία. Σε αντίθεση με ακροβάτες ή καλλιτέχνες του τσίρκου που ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο μέσω σχολαστικής ασφάλειας, εκείνος λειτουργεί ως «μεγιστοποιητής ρίσκου». Περνά ώρες ολόκληρες σε αυτό που οι αναρριχητές αποκαλούν «ζώνη θανάτου», όπου οποιαδήποτε πτώση είναι θανατηφόρα. Ακόμη και ο ίδιος παραδέχεται ότι όταν βλέπει τον εαυτό του σε βίντεο, ιδρώνουν οι παλάμες του — μια έμμεση ένδειξη ότι ο φόβος δεν απουσιάζει εντελώς, αλλά ελέγχεται διαφορετικά.

Η επιστημονική ερμηνεία αυτής της συμπεριφοράς οδηγεί στη διάκριση ανάμεσα σε δύο βασικά νευρωνικά συστήματα. Από τη μία πλευρά βρίσκεται η αμυγδαλή, το «αντιδραστικό» σύστημα που ευθύνεται για γρήγορες, ενστικτώδεις αντιδράσεις σε απειλές. Από την άλλη, ο προμετωπιαίος φλοιός, το τμήμα του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη λογική, τον σχεδιασμό, την αυτορρύθμιση και τη συνειδητή λήψη αποφάσεων. Στους περισσότερους ανθρώπους, το πρώτο σύστημα κυριαρχεί σε στιγμές στρες, οδηγώντας σε υπερβολικές ή παρορμητικές αντιδράσεις. Στην περίπτωση του Honnold, ο προμετωπιαίος φλοιός φαίνεται να διατηρεί τον έλεγχο, «σιωπώντας» την αμυγδαλή ακόμη και σε συνθήκες ακραίου κινδύνου.

Αυτή η ισορροπία φωτίζει ευρύτερα ζητήματα ευεξίας και ευτυχίας. Όταν η αμυγδαλή κυριαρχεί ανεξέλεγκτα, ο άνθρωπος βιώνει αυτό που ο Daniel Goleman ονόμασε «αμυγδαλική αρπαγή» στο βιβλίο του Emotional Intelligence. Πρόκειται για καταστάσεις όπου το άγχος και ο φόβος καταστέλλουν τη λογική σκέψη, οδηγώντας σε πράξεις που συχνά συνοδεύονται από μεταγενέστερη ενοχή, τύψεις ή ψυχική εξάντληση. Αντίθετα, η ενίσχυση του προμετωπιαίου φλοιού συνδέεται με καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση, αίσθηση ελέγχου και βαθύτερη ικανοποίηση από τη ζωή.

«Ευημερία μέσω κυριαρχίας του φόβου»

Ο τρόπος ζωής του Honnold έχει ερμηνευτεί ως ακραίο παράδειγμα «ευημερίας μέσω κυριαρχίας του φόβου». Δεν πρόκειται για ανεξέλεγκτη αναζήτηση συγκινήσεων, όπως συμβαίνει σε συμπεριφορές υψηλού ρίσκου τύπου εθισμών. Αντίθετα, χαρακτηρίζεται από πειθαρχία, ακρίβεια και πλήρη επίγνωση των συνεπειών. Σε αυτό το πλαίσιο, η φράση της Maya Angelou ότι σκοπός της ζωής δεν είναι απλώς η επιβίωση αλλά η άνθηση με πάθος και στυλ αποκτά νευροβιολογικό υπόβαθρο.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν ούτε χρειάζεται να φτάσουν στο επίπεδο ελέγχου του Honnold. Ωστόσο, μπορούν να αντλήσουν πρακτικά διδάγματα. Η επιβράδυνση της αντίδρασης, ο αναστοχασμός πριν από τη δράση και η συνειδητή επιλογή αντί της παρόρμησης ενισχύουν τη λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού. Παράγοντες όπως ο επαρκής ύπνος, η συστηματική άσκηση, ο διαλογισμός και η επαφή με τη φύση έχουν συσχετιστεί με καλύτερη γνωστική λειτουργία και χαμηλότερα επίπεδα στρες.

Η περίπτωση του Alex Honnold δεν αποτελεί απλώς μια νευροεπιστημονική περιέργεια. Λειτουργεί ως ακραίος καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής, δείχνοντας ότι η ευτυχία και η ευημερία δεν συνδέονται με την απουσία φόβου, αλλά με την ικανότητα διαχείρισής του. Σε έναν κόσμο όπου το άγχος ενεργοποιείται συχνά χωρίς πραγματική απειλή, η κατανόηση αυτής της ισορροπίας ίσως αποδειχθεί πιο χρήσιμη από οποιαδήποτε αναρρίχηση σε κάθετους βράχους.