ΗΠΑ και Ιράν βρίσκονται σε μια από τις πιο επικίνδυνες καμπές των τελευταίων δεκαετιών, με τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει έτοιμος για «πολύ ισχυρές επιλογές», συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών πληγμάτων.
Την ίδια ώρα, χιλιάδες Ιρανοί συνεχίζουν να βγαίνουν στους δρόμους αψηφώντας τη βίαιη καταστολή για να διαδηλώσουν κατά του καθεστώτος των μουλάδων, ενώ ο αριθμός των νεκρών αυξάνεται δραματικά, προκαλώντας διεθνή ανησυχία και εντείνοντας την πίεση προς την Τεχεράνη.
Ο Τραμπ μελετά ευρύ φάσμα επιλογών για το Ιράν
Σύμφωνα με δύο αξιωματούχους του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας που μίλησαν στο CBS News, ο Τραμπ έχει ενημερωθεί για ένα ευρύ φάσμα στρατιωτικών επιλογών και μυστικών επιχειρήσεων σε περίπτωση αμερικανικής παρέμβασης στο Ιράν και ζυγίζει τα δεδομένα.
Ανάμεσα στα σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνονται πλήγματα με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, επιχειρήσεις κυβερνοπολέμου, αλλά και ψυχολογικές επιχειρήσεις με στόχο τη διάβρωση της ιρανικής διοικητικής και επικοινωνιακής δομής.
Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια των ΗΠΑ θα βασιζόταν κυρίως στην αεροπορική ισχύ, ενώ εξετάζονται τρόποι αποδιοργάνωσης της ιρανικής στρατιωτικής ηγεσίας και των δικτύων επικοινωνίας της. Ο Τραμπ έχει δηλώσει δημοσίως ότι ο αμερικανικός στρατός «σταθμίζει πολύ ισχυρές επιλογές», ειδικά εάν συνεχιστεί η αιματοχυσία στους δρόμους του Ιράν.
Διπλωματικά μηνύματα και απειλές πολέμου
Παράλληλα με τις απειλές, η αμερικανική κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαλόγου.
Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, αποκάλυψε ότι Ιρανός αξιωματούχος επικοινώνησε με τον ειδικό απεσταλμένο του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, σημειώνοντας ότι τα μηνύματα που λαμβάνει η Ουάσιγκτον ιδιωτικά, διαφέρουν σημαντικά από τη δημόσια ρητορική της Τεχεράνης. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος «δεν φοβάται να χρησιμοποιήσει στρατιωτικές επιλογές εάν και όταν το κρίνει απαραίτητο».
Ο Βανς πιέζει για διπλωματική προσέγγιση
Στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης καταγράφονται διαφοροποιήσεις. Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, ανώτεροι αξιωματούχοι, με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, πιέζουν για διπλωματική προσέγγιση πριν από οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια. Ο εκπρόσωπος του Βανς, πάντως, διέψευσε ότι υπάρχει εσωτερική σύγκρουση, υποστηρίζοντας πως ο αντιπρόεδρος και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο παρουσιάζουν στον πρόεδρο ένα πλήρες φάσμα επιλογών -από τη διπλωματία έως τη στρατιωτική δράση- «χωρίς προκατάληψη».
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι Ιρανοί ηγέτες «του τηλεφώνησαν για να διαπραγματευτούν», αφήνοντας όμως να εννοηθεί πως οι ΗΠΑ «ενδέχεται να χρειαστεί να δράσουν πριν από οποιαδήποτε συνάντηση». Το Ιράν, από την πλευρά του, μέσω του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, δηλώνει «έτοιμο για πόλεμο αλλά και για διάλογο».
Νέοι δασμοί και οικονομική ασφυξία στο Ιράν
Τη Δευτέρα ο Τραμπ ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά την επιβολή δασμού 25% σε όλες τις χώρες που «κάνουν επιχειρήσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν». Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social τόνισε ότι το μέτρο είναι «τελικό και αμετάκλητο» και θα ισχύσει άμεσα για «κάθε μορφή εμπορίου» με τις ΗΠΑ.
Η κίνηση αυτή έρχεται να προστεθεί στο ήδη ασφυκτικό καθεστώς κυρώσεων που αντιμετωπίζει το Ιράν, την ώρα που το ιρανικό νόμισμα καταρρέει και ο πληθωρισμός έχει εκτινάξει τις τιμές τροφίμων έως και 70%. Τα τρόφιμα αποτελούν περίπου το ένα τρίτο των ιρανικών εισαγωγών, κάτι που εγείρει φόβους για σοβαρές ελλείψεις και περαιτέρω επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου των Ιρανών.
Κίνα, Ιράκ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Τουρκία και Ινδία συγκαταλέγονται στους βασικούς εμπορικούς εταίρους του Ιράν. Το Πεκίνο αντέδρασε έντονα, καταδικάζοντας τις αμερικανικές ενέργειες ως «παράνομες μονομερείς κυρώσεις» και προειδοποιώντας ότι θα λάβει «όλα τα απαραίτητα μέτρα» για την προστασία των συμφερόντων του.
Αιματηρή καταστολή και μπλακ άουτ στο Διαδίκτυο
Στο εσωτερικό του Ιράν, η κατάσταση επιδεινώνεται δραματικά. Σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τουλάχιστον 646 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί μέσα σε λίγες εβδομάδες, ανάμεσά τους και εννέα ανήλικοι. Πάνω από 10.600 άνθρωποι φέρονται να έχουν συλληφθεί. Πηγές μέσα στη χώρα εκτιμούν ότι ο πραγματικός αριθμός των νεκρών είναι σημαντικά υψηλότερος.
Η κυβέρνηση έχει επιβάλει εκτεταμένο μπλακ άουτ στο Διαδίκτυο και έχει διακόψει τηλεφωνικές γραμμές, καθιστώντας εξαιρετικά δύσκολη την επαλήθευση πληροφοριών καθώς διεθνή μέσα, συμπεριλαμβανομένου του BBC και του CNN, δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν ρεπορτάζ επιτόπου.
Σκηνές χάους σε αυτοσχέδια νεκροτομεία
Βίντεο που κατάφεραν να διαρρεύσουν παρά τους περιορισμούς δείχνουν σκηνές χάους σε αυτοσχέδια νεκροτομεία, όπως στο Ιατροδικαστικό Κέντρο Καχριζάκ, νότια της Τεχεράνης.
Δεκάδες σοροί σε μαύρους σάκους στοιβάζονται σε αποθήκες και σε αυλές, ενώ συγγενείς ουρλιάζουν προσπαθώντας να αναγνωρίσουν τους νεκρούς τους. Σύμφωνα με οργανώσεις ακτιβιστών, ο αριθμός των σορών είναι τόσο μεγάλος, ώστε ξεπερνά τις δυνατότητες των εγκαταστάσεων.
Η μάχη της αφήγησης
Τα κρατικά ιρανικά μέσα ενημέρωσης αναγνωρίζουν τις εικόνες, αλλά υποστηρίζουν ότι οι περισσότεροι νεκροί είναι «απλοί πολίτες» ή φιλοκυβερνητικοί που σκοτώθηκαν από «ταραχοποιούς».
Αξιωματούχοι κατηγορούν τις ΗΠΑ και το Ισραήλ για υποκίνηση βίας μέσω «μισθοφόρων». Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ κατηγόρησε την Ουάσιγκτον για «απάτη» και εξήρε τις φιλοκυβερνητικές συγκεντρώσεις, δηλώνοντας ότι «το ιρανικό έθνος γνωρίζει τους εχθρούς του».
Οργανώσεις όπως η Human Rights Watch απορρίπτουν κατηγορηματικά το κυβερνητικό αφήγημα. «Οι ιρανικές Αρχές είναι υπεύθυνες για τους θανάτους και τους τραυματισμούς πολιτών», δήλωσε ο Μάικλ Πέιτζ, τονίζοντας ότι το καθεστώς αντιμετωπίζει κάθε μαζική διαμαρτυρία ως υπαρξιακή απειλή και χρησιμοποιεί δυσανάλογη βία.
Κρίσιμες αποφάσεις μπροστά
Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη του Ιράν και εξόριστος στις ΗΠΑ, κάλεσε τον Τραμπ να παρέμβει «όσο το δυνατόν νωρίτερα» για να περιοριστεί ο αριθμός των θυμάτων, κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι προσποιείται πως θέλει διαπραγματεύσεις.
Καθώς ο Λευκός Οίκος ετοιμάζεται για κρίσιμες συσκέψεις εθνικής ασφάλειας, το ερώτημα που πλανάται είναι αν η κρίση θα οδηγηθεί σε διπλωματική εκτόνωση ή σε μια επικίνδυνη στρατιωτική κλιμάκωση, με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Οι επόμενες ημέρες θεωρούνται καθοριστικές τόσο για το μέλλον του ιρανικού καθεστώτος όσο και για τη διεθνή ασφάλεια.