«Σαν μπαίνω μέσα στην ταβέρνα»: Ο Γιώργος Πίττας ξαναγράφει την ιστορία της Αθήνας από τα τραπέζια της - 100 ταβέρνες, 36 γειτονιές, δύο αιώνες

«Σαν μπαίνω μέσα στην ταβέρνα»: Ο Γιώργος Πίττας ξαναγράφει την ιστορία της Αθήνας από τα τραπέζια της - 100 ταβέρνες, 36 γειτονιές, δύο αιώνες

Το βιβλίο του Γιώργου Πίττα
Το βιβλίο του Γιώργου Πίττα

Ο συγγραφέας Γιώργος Πίττας βλέπει την ταβέρνα ταυτόχρονα ως πραγματικό χώρο και ως σύμβολο, ως ένα κομμάτι της πόλης που κουβαλά μέσα του τη μνήμη της.

  • Η ιστορική διαδρομή της ταβέρνας ξεκινά από τον 19ο αιώνα, εξετάζοντας τον ρόλο της για τους Μικρασιάτες πρόσφυγες του 1922, τη σημασία της μεταπολεμικά και την αντίστασή της απέναντι στην καταναλωτική κοινωνία της Μεταπολίτευσης.
  • Η ταβέρνα συνδέθηκε άρρηκτα με τη μουσική, καθώς σε αυτήν βρήκαν στέγη η καντάδα, το ρεμπέτικο, το λαϊκό και το έντεχνο τραγούδι, διαμορφώνοντας έναν ξεχωριστό τρόπο κοινωνικής συνεύρεσης για ολόκληρες δεκαετίες.
  • Ο συγγραφέας περιηγείται σήμερα σε 100 ταβέρνες σε 36 συνοικίες, καταγράφοντας ιστορίες και πρόσωπα. Η επιλογή του περιλαμβάνει παραδοσιακούς χώρους αλλά και νεότερες τάσεις, εξετάζοντας κριτήρια όπως η ατμόσφαιρα, η ιστορία και ο ιδιοκτήτης.
  • Η χαρτογράφηση αποκαλύπτει την ανθεκτικότητα του θεσμού, με 27 ταβέρνες να μετρούν πάνω από ογδόντα χρόνια ζωής, θέτοντας παράλληλα το ερώτημα για την επιβίωσή του στην ψηφιακή εποχή της απομόνωσης και της ομογενοποίησης.

Είναι μια στιγμή γνώριμη σε κάθε Αθηναίο και κάθε Πειραιώτη. Η πόρτα ανοίγει, η μυρωδιά από τα κάρβουνα σε τυλίγει, τα χάρτινα τραπεζομάντιλα περιμένουν τα κανάτια με το χύμα κρασί, και ο ταβερνιάρης σε έχει γνωρίσει πριν προλάβεις να καθίσεις. Αυτή τη στιγμή, πολλαπλασιασμένη επί εκατό, επιχειρεί να αποτυπώσει ο Γιώργος Πίττας στο νέο του βιβλίο «Σαν μπαίνω μέσα στην ταβέρνα. Οι 100 ταβέρνες της Αθήνας και του Πειραιά». Κυκλοφόρησε την πρώτη εβδομάδα του Νοεμβρίου από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου και είναι από τα βιβλία που δύσκολα τα αφήνεις στο ράφι.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Δεν πρόκειται για έναν ακόμη γαστρονομικό οδηγό με βαθμολογίες, αστεράκια και προτάσεις για το καλύτερο παϊδάκι της πόλης. Ο Πίττας βλέπει την ταβέρνα ταυτόχρονα ως πραγματικό χώρο και ως σύμβολο, ως ένα κομμάτι της πόλης που κουβαλά μέσα του τη μνήμη της. Το βιβλίο απλώνεται σε μια διαδρομή δύο αιώνων. Παρακολουθεί πώς η ταβέρνα έγινε τόπος συνάντησης, φιλοξενίας, φαγητού και τραγουδιού, αλλά και πώς καθρέφτισε τις μεγάλες κοινωνικές αλλαγές που σημάδεψαν την πρωτεύουσα και το λιμάνι της.

Μια ιστορία της ελληνικής ταβέρνας

Το πρώτο μέρος είναι στην ουσία μια ιστορία της ελληνικής ταβέρνας. Ξεκινά από τα τέλη του 19ου αιώνα, τότε που η Αθήνα μεταμορφωνόταν από μικρή κωμόπολη σε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, και η ταβέρνα της γειτονιάς ήταν ο φυσικός χώρος όπου οι νέοι κάτοικοι της πόλης έβρισκαν παρέα, φαγητό και έναν τρόπο να ανήκουν κάπου.

Περνά στη μεγάλη τομή του 1922 και στην εγκατάσταση των Μικρασιατών προσφύγων. Για ανθρώπους που είχαν χάσει τα πάντα, η ταβέρνα έγινε καταφύγιο, τόπος παρηγοριάς και σημείο όπου μια ολόκληρη κουλτούρα, με τις γεύσεις και τα τραγούδια της, ρίζωσε στη νέα της πατρίδα. Η αφήγηση συνεχίζει στα μεταπολεμικά χρόνια, όταν η ταβέρνα στάθηκε πηγή ελπίδας για τις γενιές που βγήκαν από τον πόλεμο και τον Εμφύλιο.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ακολουθούν οι ανακατατάξεις της δεκαετίας του ‘60, που άλλαξαν ριζικά το πρόσωπο των γειτονιών, και τέλος η Μεταπολίτευση. Σε μια εποχή που η καταναλωτική ευημερία άρχιζε να αλλάζει τις συνήθειες της πόλης, η ταβέρνα, όπως γράφει ο συγγραφέας, «σήκωσε το ανάστημά της απέναντι στην κοινωνία του "έχειν και του φαίνεσθαι"».

Η σχέση της ταβέρνας με τη μουσική

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη σχέση της ταβέρνας με τη μουσική, και εδώ το βιβλίο αποκτά μια σχεδόν ηχητική διάσταση. Ανάμεσα σε τραπέζια, ποτήρια και καπνό βρήκαν στέγη και ακροατήριο η καντάδα, το ρεμπέτικο, το λαϊκό και αργότερα το έντεχνο τραγούδι. Ο Πίττας δείχνει πώς η ελληνική κουζίνα και το ελληνικό τραγούδι μεγάλωσαν μαζί, στους ίδιους χώρους και για τους ίδιους ανθρώπους. Μαζί τους διαμορφώθηκε ένας ολόκληρος τρόπος του συνευρίσκεσθαι, που για δεκαετίες αποτέλεσε το κοινωνικό κέντρο της κάθε γειτονιάς.

Το δεύτερο και εκτενέστερο μέρος είναι μια περιήγηση στο σήμερα. Εκατό ταβέρνες σε 36 συνοικίες της Αθήνας και του Πειραιά, που ο συγγραφέας επισκέφθηκε μία προς μία. Κάθισε στα τραπέζια τους, συζήτησε με τους ταβερνιάρηδες και κατέγραψε ιστορίες, πρόσωπα και οικογενειακές διαδρομές που διαφορετικά θα χάνονταν.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Η επιλογή περιλαμβάνει 90 παραδοσιακές ταβέρνες και 10 χώρους που εκπροσωπούν τις νεότερες τάσεις του 21ου αιώνα. Έτσι ο αναγνώστης βλέπει όχι μόνο τι επιβίωσε αλλά και πώς η ταβέρνα ξαναεφευρίσκεται. Στο κεφάλαιο «Ο κόσμος της ταβέρνας» ο Πίττας εξηγεί τα κριτήριά του. Μετράει η γειτονιά και το κτίριο, η ιστορία και το είδος του μαγαζιού, η αισθητική του εσωτερικού χώρου και η ατμόσφαιρα, ο ρόλος του ιδιοκτήτη, η πελατεία, το φαγητό και φυσικά η μουσική. Η λογική του είναι απλή και γοητευτική: κάθε ταβέρνα λειτουργεί ως κλειδί για να διαβάσει κανείς τη γειτονιά γύρω της, τους ανθρώπους της και τις αλλαγές που πέρασε.

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Από τις εκατό ταβέρνες του βιβλίου, οι 27 μετρούν πάνω από ογδόντα χρόνια ζωής, καθώς άνοιξαν τις πόρτες τους κάπου ανάμεσα στο 1880 και το 1940. Πολλές ακόμη ξεπερνούν τον μισό αιώνα, ενώ 37 ιδρύθηκαν μετά το 1980. Είναι μια χαρτογράφηση που δείχνει πόσο ανθεκτικός είναι αυτός ο θεσμός. Ταυτόχρονα θυμίζει πόσο εύθραυστος μπορεί να γίνει απέναντι στις ενοικιάσεις, στις αλλαγές των γειτονιών και στην ομογενοποίηση της εστίασης.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το ερώτημα που διατρέχει όλο το βιβλίο είναι αν η ταβέρνα μπορεί να επιβιώσει στην εποχή της ταχύτητας, της ψηφιακής κυριαρχίας και της απομόνωσης. Ο Πίττας δεν δίνει εύκολες απαντήσεις. Ψάχνει όμως με επιμονή τι είναι αυτό που κρατά ακόμη ζωντανό τον κόσμο της ταβέρνας. Μπορεί να είναι η μνήμη, η ανάγκη για συντροφιά ή η απλή χαρά ενός τραπεζιού που στρώνεται για φίλους.

Η έκδοση είναι προσεγμένη σε κάθε της λεπτομέρεια. Ο τόμος έχει 352 σελίδες σε διάσταση 19 επί 26 εκατοστά και περιλαμβάνει 850 φωτογραφίες, 700 έγχρωμες και 150 ασπρόμαυρες, που λειτουργούν ως πολύτιμη οπτική τεκμηρίωση ενός κόσμου που αλλάζει. Το εξώφυλλο και τα ανοίγματα των έξι ενοτήτων υπογράφει ο Αλέξης Κυριτσόπουλος, και η ζωγραφική του ταιριάζει απόλυτα στο θέμα.

Το βιβλίο απευθύνεται σε όσους αγαπούν την ελληνική γαστρονομία, σε όσους μελετούν την ιστορία και τις γειτονιές της Αθήνας και του Πειραιά, και σε όλους εκείνους που ξέρουν ότι ένα βράδυ στην ταβέρνα ήταν πάντα κάτι παραπάνω από ένα γεύμα.

*Γιώργος Πίττας «Σαν μπαίνω μέσα στην ταβέρνα -Οι 100 ταβέρνες της Αθήνας και του Πειραιά»

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Εκδόσεις Εικοστού Πρώτου

Έρευνα, φωτογραφίες, κείμενα Γιώργος Πίττας

Επιμέλεια κειμένων Μπίλιω Τσουκαλά

Ακολουθήστε το iefimerida στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο iefimerida
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Tο iefimerida.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

Δείτε επίσης

Περισσότερα