Ο Maurice Gatsonides, γνωστός στους φίλους του ως «Maus» και αργότερα ως «Gatso» ή «Gatje», θεωρείται ένας από τους καλύτερους οδηγούς ράλι και αγώνων στην ιστορία της Ολλανδίας.
Συμμετείχε σε περίπου 150 εθνικούς αγώνες στην Ολλανδία και σε περισσότερους από 200 διεθνείς. Αργότερα έγινε κατασκευαστής αυτοκινήτων και δημοσιογράφος του μηχανοκίνητου αθλητισμού, ενώ ήταν και ο εφευρέτης του πρώτου «Gatsometer», του συστήματος που αποτέλεσε τη βάση για την παγκοσμίως γνωστή «Gatso traffic camera», η οποία παραμένει ο πιο διαδεδομένος ανιχνευτής ταχύτητας στην Ευρώπη και την Αμερική.
Ποιος ήταν ο Maurice Gatsonides
Γεννήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1911 στο Gombong της Ιάβας, στην τότε Ολλανδική Ανατολική Ινδία, όπου ο πατέρας του -Ολλανδός διπλωμάτης ελληνικής καταγωγής- υπηρετούσε ως Αντι-Κυβερνήτης (Vice Governor) του Σουλτανάτου Σουρακάρτα (Surakarta). Η οικογένεια επέστρεψε αργότερα στην Ολλανδία, όπου ο Gatsonides μεγάλωσε και σπούδασε.
Στα 20 του ξεκίνησε να αγωνίζεται σε τοπικούς αγώνες μοτοσικλέτας και sidecar (αγώνες μοτοσικλέτας με συνοδηγό), ενώ παράλληλα εργαζόταν ως εμπορικός πιλότος της KLM. Το 1935, μετά από μια σημαντική κληρονομιά, ίδρυσε στην Heemstede μια επιχείρηση εμπορίας αυτοκινήτων, εισάγοντας Hillman, Škoda, Riley και μοτοσικλέτες Saroléa. Την ίδια περίοδο στράφηκε στα ράλι, ξεκινώντας μια μακρά σχέση με τα βρετανικά αυτοκίνητα. Το 1936 συμμετείχε στο Rallye de Monte-Carlo με ένα Hillman Minx saloon. Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στο εμπόριο αυτοκινήτων και ξεκίνησε να κατασκευάζει δικά του μοντέλα.
Προπολεμική άνοδος και πρώτες διακρίσεις
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1930 ο Gatsonides ξεκίνησε δυναμικά στα ράλι, με πρώτη συμμετοχή στο Monte Carlo το 1936 (Hillman Minx). Το 1938 τερμάτισε 2ος στο Liège–Rome–Liège με Ford Roadster και κατασκεύασε το πρώτο του σπορ αυτοκίνητο, το «Kwik» (Ford V8-based), που αγωνίστηκε στο Prize of Zandvoort του 1939, αλλά εγκατέλειψε λόγω προβλήματος. Το «Kwik» καταστράφηκε στις αρχές του 1940 όταν συγκρούστηκε με φορτηγό και τραμ στο ολλανδικό χωριό Lisse.
Πόλεμος και μεταπολεμική αναγέννηση
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η εταιρεία του Gatsonides κατασκεύαζε γεννήτριες αερίου από ξύλο (houtgasgeneratoren), που χρησιμοποιούνταν από αυτοκίνητα και επαγγελματικά οχήματα στην κατεχόμενη Ολλανδία όπου η βενζίνη δεν ήταν διαθέσιμη. Επίσης, έγινε μέλος της ολλανδικής αντίστασης, βοηθώντας ενεργά διωκόμενους, συμπεριλαμβανομένων Εβραίων που είχαν διαφύγει.
Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στους αγώνες και στην κατασκευή: δημιούργησε τα Gatford/Gatso (π.χ. «The Crab» το 1945–46, Gatso 1500 Sport «Platje» το 1949), με τα οποία σημείωσε επιτυχίες όπως 2ος στο Alpine Rally 1946 και 3ος στο Ράλι Λισαβόνας 1947. Παράλληλα, αγωνίστηκε με Studebaker, Hillman και Humber, τερματίζοντας 2ος στο Monte Carlo 1950 με Humber Super Snipe.
Κορυφαίες στιγμές: Le Mans, Άλπεις και η θρυλική νίκη των 3''
Το 1950 έκανε ντεμπούτο στις 24 Ώρες του Le Mans (Aero Minor 750, 1ος στην κατηγορία, 21ος συνολικά). Συνέχισε με Jaguar XK120 (κύπελλο Alpine 1952, 2ος συνολικά).
Η κορυφαία στιγμή ήρθε το 1953: νίκη στο Monte Carlo με Ford Zephyr (με συνοδηγό τον Peter Worledge), με διαφορά μόλις 3 δευτερολέπτων από τον Appleyard (Jaguar). Το νικητήριο Ford Zephyr καταστράφηκε στο επόμενο Rally Wiesbaden, όταν ένας μεθυσμένος οδηγός φορτηγού έπεσε πάνω του ενώ βρισκόταν στην πρώτη θέση. Ο Gatsonides και ο συνοδηγός του απέφυγαν σοβαρούς τραυματισμούς. Την ίδια χρονιά τερμάτισε 12ος στο Le Mans με Austin-Healey.
Εργοστασιακές συνεργασίες και τελευταία χρόνια
Το 1954 συμμετείχε στη Mille Miglia με Triumph TR2 (27ος) και εντάχθηκε στην εργοστασιακή ομάδα Triumph για τα επόμενα χρόνια, βοηθώντας στην κατάκτηση βραβείων κατασκευαστών στα Alpine. Στα τέλη της δεκαετίας αγωνίστηκε με Porsche και DKW, ενώ από τις αρχές του '60 στράφηκε σε αγώνες οικονομίας καυσίμου (νίκες στο Mobil Economy Run 1958, 1964–66).
Από τους αγώνες στην τεχνολογία: Η εφεύρεση που άλλαξε τους δρόμους
Μετά την αποχώρησή του από τους αγώνες, ο Gatsonides ακολούθησε μια νέα, εξαιρετικά επιτυχημένη πορεία ως εφευρέτης. Ίδρυσε το 1958 την εταιρεία Gatsometer BV και εφηύρε την περίφημη «Gatso camera» (ή Gatsometer) – την πρώτη αξιόπιστη συσκευή μέτρησης ταχύτητας στον κόσμο, αρχικά για να βελτιώσει την οδήγησή του στα ράλι.
Η εφεύρεση αυτή, που βασίστηκε σε σωλήνες πίεσης και παλμούς, υιοθετήθηκε γρήγορα από την αστυνομία και έγινε ο πιο διαδεδομένος ανιχνευτής ταχύτητας στην Ευρώπη και την Αμερική, καθιερώνοντας τον Gatsonides ως πρωτοπόρο της οδικής ασφάλειας (παρόλο που η πρόθεσή του ήταν να… πηγαίνει πιο γρήγορα!).
Η προσωπική ζωή και η κληρονομιά του
Κατά τη διάρκεια της καριέρας του συμμετείχε τέσσερις φορές στο Le Mans και σε είκοσι τρία Rallye de Monte-Carlo, από τα οποία εγκατέλειψε μόνο τρεις φορές και κέρδισε μία.
Με τη σύζυγό του Ciska, την οποία παντρεύτηκε το 1941, απέκτησε μία κόρη που πέθανε και έναν γιο, τον Tom Gatsonides, που αργότερα ανέλαβε τη διεύθυνση της εταιρείας «Gatso BV» στην Ολλανδία.
Ο Maurice Gatsonides πέθανε στις 29 Νοεμβρίου 1998 σε ηλικία 87 ετών. Στην είσοδο της πίστας Zandvoort ανεγέρθηκε το Nationaal Autosport Monument, όπου το όνομά του βρίσκεται δίπλα σε κορυφαίες μορφές του ολλανδικού μηχανοκίνητου αθλητισμού, από τον Rob Slotemaker και τον Gijs van Lennep μέχρι τον Jos και τον Max Verstappen.