Η Ωραία Ελένη παραμένει μία από τις πιο διάσημες μορφές της ελληνικής μυθολογίας, σύμβολο ομορφιάς, επιθυμίας και καταστροφής, που εδώ και αιώνες εμπνέει καλλιτέχνες, συγγραφείς και κινηματογραφιστές.
Δεν είναι λοιπόν περίεργο που ο ρόλος της έχει περάσει από πολλές και διαφορετικές ερμηνείες. Από τις κλασικές κινηματογραφικές παραγωγές του 20ού αιώνα μέχρι τις σύγχρονες τηλεοπτικές μεταφορές, η Ωραία Ελένη έχει ενσαρκωθεί από ηθοποιούς με εντελώς διαφορετικά προφίλ, αισθητικές και προσεγγίσεις.
Τον τελευταίο καιρό, η συζήτηση γύρω από την Ωραία Ελένη έχει φουντώσει ξανά, μετά τις φήμες ότι η Λουπίτα Νιόνγκο προορίζεται να την υποδυθεί στη νέα ταινία του Κρίστοφερ Νόλαν, «The Odyssey» (Η Οδύσσεια).
Η είδηση -αν και όχι επίσημα επιβεβαιωμένη- έχει ήδη προκαλέσει έντονο διάλογο και αντιδράσεις στα διεθνή μέσα και στα κοινωνικά δίκτυα με τον Έλον Μασκ να σχολιάζει δημόσια πως ο Νόλαν «έχασε την ακεραιότητά του» λόγω αυτής της επιλογής. H συζήτηση αφορά κυρίως το αν η Ελένη -ως μυθολογική μορφή- «πρέπει» να απεικονίζεται με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, έχει ενδιαφέρον να δούμε μερικές από τις ηθοποιούς που έχουν ενσαρκώσει μέχρι τώρα την Ωραία Ελένη και πώς κάθε ερμηνεία άφησε το δικό της αποτύπωμα.
Η Ωραία Ελένη στη μικρή και τη μεγάλη οθόνη
Η Ιλιάδα και η Οδύσσεια του Ομήρου παραμένουν δύο από τα πιο αναγνωρίσιμα και αγαπημένα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η αφήγηση του Τρωικού Πολέμου, με το μείγμα θεών, ηρώων και ανθρώπινων παθών, εξακολουθεί να συναρπάζει, ενώ η ιστορία της Ελένης της Τροίας αποτελεί ένα από τα πιο συζητημένα σημεία του μύθου.
Η «αρπαγή» της από τον Πάρη, από τον βασιλιά Μενέλαο στη Σπάρτη και η μεταφορά της στην Τροία έγινε αφορμή, σύμφωνα με την Ιλιάδα, του μακροβιότερου πολέμου όλης της αρχαιότητας, του δεκαετούς Τρωικού Πολέμου, έχοντας προηγουμένως συνεγείρει όλα τα αρχαία ελληνικά βασίλεια κατά της Τροίας. Όσοι όμως γνωρίζουν καλά την Ιλιάδα αντιλαμβάνονται πως επρόκειτο περισσότερο για τον καταλύτη μιας ήδη βαθιά ριζωμένης σύγκρουσης.
Η Ελένη, ως αποτέλεσμα, έχει παρουσιαστεί στον κινηματογράφο και την τηλεόραση με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους: άλλοτε ως μοιραία γυναίκα που προκαλεί χάος, άλλοτε ως θύμα της ίδιας της ομορφιάς της, εκείνης που «μπορούσε να κινήσει χίλια καράβια».
Helen of Troy (1956) - Ροσάνα Ποντεστά
Η παραγωγή της Warner Brothers, σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Γουάιζ, επέλεξε να αφήσει στο περιθώριο τους θεούς και να επικεντρωθεί στις ανθρώπινες σχέσεις. Η Ροσάνα Ποντεστά, φυσική μελαχρινή που υποδύθηκε μια ξανθιά Ελένη, δεν κατάφερε να αποκτήσει τη φήμη που περίμεναν οι δημιουργοί, ενώ η φωνή της μεταγλωττίστηκε για την αμερικανική αγορά. Η ερμηνεία της κινείται ανάμεσα στη μοιραία γυναίκα και το θύμα, χωρίς όμως να αφήσει το αποτύπωμα που θα τη διατηρούσε ζωντανή στη συλλογική μνήμη.
Αξίζει να σημειωθεί, πως η νεαρή τότε Μπριζίτ Μπαρντό εμφανίζεται ως θεραπαινίδα της Ελένης.
Doctor Faustus (1967) - Ελίζαμπεθ Τέιλορ
Η ταινία των Ρίτσαρντ Μπάρτον και Νέβιλ Κόγκχιλ, βασισμένη στο ομώνυμο θεατρικό έργο, διαφέρει αρκετά από τις υπόλοιπες. Παρουσιάζει την Ελίζαμπεθ Τέιλορ ως μια σιωπηλή, σχεδόν συμβολική Ελένη. Η παρουσία της δεν επηρεάζει ουσιαστικά την πλοκή, ωστόσο η επιλογή της Τέιλορ -μιας από τις πιο εντυπωσιακές ηθοποιούς του Χόλιγουντ- προσθέτει βαρύτητα στον μύθο της Ελένης.
Η ταινία αυτή, ήταν η έκτη από τις έντεκα ταινίες στις οποίες συμπρωταγωνίστησαν Ελίζαμπεθ Τέιλορ και Ρίτσαρντ Μπάρτον.
The Trojan Women (1971) - Ειρήνη Παπά
Η κινηματογραφική μεταφορά του Μιχάλη Κακογιάννη, βασισμένη στο έργο «Τρωάδες» του Ευριπίδη, εστιάζει στις γυναίκες του πολέμου. Η μελαχρινή Ειρήνη Παπά ενσαρκώνει μια μυστήρια, πιο μοιραία εκδοχή της Ελένης, μια γυναίκα που το κοινό αντιμετωπίζει σχεδόν ως υπαίτια για τον πόνο των άλλων. Η ερμηνεία της είναι έντονη, παθιασμένη και μακριά από την εικόνα της αθώας καλλονής.
Να σημειωθεί επίσης, πως την Ελένη, υποδύθηκε στις Τρωάδες σε σκηνοθεσία Brad Mays στο ARK Theatre Company στο Λος Άντζελες το 2003, η Σέλεϊ Ντελέιν.
Helen of Troy (2003) - Σιένα Γκίλορι
Η τηλεταινία του USA Network σε σκηνοθεσία Τζον Κεντ Χάρισον, αφηγείται την ιστορία μέσα από τα μάτια της Ελένης, παρουσιάζοντάς την ως πιο ανθρώπινη και συμπαθή. Η Σιένα Γκίλορι -πρώην μοντέλο - αποδίδει μια Ελένη που εξελίσσεται: από αφελής νεαρή σε ώριμη γυναίκα που αναλογίζεται τις συνέπειες των πράξεών της. Η εμφάνισή της ταιριάζει στην «κλασική» εικόνα της Ελένης, ενώ η αφήγηση της σειράς επιτρέπει μεγαλύτερο βάθος στον χαρακτήρα.
Ως μίνι σειρά, είχε το πλεονέκτημα να εκτείνεται σε πολλά χρόνια και να δείχνει εξέλιξη χαρακτήρα, κάτι που οι μικρότερες ταινίες δεν μπορούν.
Η αναζήτηση της κατάλληλης ηθοποιού αποδείχθηκε δύσκολη, μέχρι που ο εκτελεστικός παραγωγός είδε την Γκίλορι στην ταινία The Time Machine. Από εκείνη τη στιγμή ήταν βέβαιος ότι έπρεπε να τη φωνάξουν για οντισιόν και τελικά ήταν εκείνη που κέρδισε τον ρόλο.
Troy (2004) - Νταϊάν Κρούγκερ
Στην υπερπαραγωγή του Βόλφγκανγκ Πίτερσεν, η Ελένη έχει περιορισμένο ρόλο. Η Νταϊάν Κρούγκερ, Γερμανίδα μοντέλο και ηθοποιός, με την εντυπωσιακή εμφάνιση και την κλασική ομορφιά της, λειτουργεί περισσότερο ως σύμβολο παρά ως ολοκληρωμένος χαρακτήρας. Παρά την επιβλητική εικόνα της, η ταινία δέχτηκε κριτική για την απόστασή της από το ομηρικό κείμενο και για την επιφανειακή παρουσίαση της Ελένης.
Ο σκηνοθέτης αρχικά σκόπευε να μην συμπεριλάβει καθόλου την Ελένη, πιστεύοντας ότι καμία ηθοποιός δεν θα ανταποκρινόταν στις προσδοκίες. Όταν οι παραγωγοί επέμειναν, εξετάστηκαν η Charlotte Kemp Muhl (αλλά κρίθηκε πολύ μικρή) και η Aishwarya Rai (που αρνήθηκε λόγω γυμνών και ερωτικών σκηνών), πριν επιλεγεί τελικά η τότε άγνωστη Κρούγκερ, η οποία μάλιστα πήρε περίπου 7 κιλά για τον ρόλο.
Όπως είπε ο Βόλφγκανγκ Πίτερσεν, η ομορφιά είναι τόσο υποκειμενική που καμία ηθοποιός δεν μπορεί να ικανοποιήσει όλους. Γι’ αυτό, όταν επιλέγεται η Ελένη της Τροίας, δεν μετρά μόνο η εμφάνιση αλλά και το ταλέντο και η προσωπικότητα που φέρνει στον ρόλο. Ανάλογα με το υλικό, η Ελένη μπορεί να παρουσιαστεί είτε ως απλή «διακόσμηση» είτε ως πολυδιάστατος χαρακτήρας.
