Από την πρώτη τελετή των Όσκαρ το 1929 μέχρι σήμερα, ο θεσμός προσαρμόζεται συνεχώς στις αλλαγές της κινηματογραφικής βιομηχανίας.
Κατά την πάροδο των χρόνων, οι απονομές των Όσκαρ έχουν σημαδευτεί από εκπλήξεις, ανατροπές και αποφάσεις που συχνά δοκίμασαν την αξιοπιστία του θεσμού και των μελών της Ακαδημίας.
Μία από αυτές τις στιγμές σημειώθηκε πριν από είκοσι χρόνια, όταν το βραβείο Καλύτερης Ταινίας απονεμήθηκε στο «Crash», προκαλώντας έντονες συζητήσεις. Μάλιστα, η νίκη της έγινε ακόμα σημαντικότερη από το γεγονός ότι κέρδισε το φαβορί Brokeback Mountain, σε μία από τις πιο αμφιλεγόμενες αποφάσεις στην ιστορία των βραβείων.
Η ανακοίνωση της νίκης
Στις 5 Μαρτίου 2006, η ταινία του Πολ Χάγκις έγινε η 78η που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας. Η ανακοίνωση προκάλεσε τόσο μεγάλη έκπληξη ώστε ο Τζακ Νίκολσον, που διάβασε το αποτέλεσμα, ψιθύρισε αυθόρμητα «ουάου» μόλις είδε το όνομα της ταινίας.
Η ταινία, ένα σύνολο ιστοριών για τη φυλή και τον ρατσισμό στο Λος Άντζελες, θεωρούνταν αουτσάιντερ. Νίκησε όμως το Brokeback Mountain, μια ταινία που θεωρούνταν σημαντικό ορόσημο για την εκπροσώπηση των LGBTQ χαρακτήρων στον κινηματογράφο. Ακόμη και είκοσι χρόνια αργότερα, η νίκη του Crash συνεχίζει να αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης και κριτικής.
Η δημιουργία της ταινίας
Το σενάριο γράφτηκε περίπου δέκα χρόνια μετά το περιστατικό με τον Ρόντνεϊ Κινγκ, έναν Αφροαμερικανό που υπέστη άγριο ξυλοδαρμό από αστυνομικούς στο Λος Άντζελες. Το περιστατικό αυτό προκάλεσε τις μεγάλες ταραχές στην πόλη στις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Σύμφωνα με τον συν-σεναριογράφο και παραγωγό Μπόμπι Μορέσκο, ο Χάγκις πίστευε ότι πολλοί άνθρωποι θεωρούσαν πως το πρόβλημα του ρατσισμού είχε ξεπεραστεί και ήθελε να δείξει ότι αυτό δεν ίσχυε.
Ο ίδιος ο Χάγκις εμπνεύστηκε το σενάριο επίσης από μια προσωπική εμπειρία, όταν δύο μαύροι έφηβοι τον λήστεψαν έξω από ένα κατάστημα βίντεο. Η εμπειρία αυτή τον έκανε να αναρωτηθεί ποια θα μπορούσε να είναι η ζωή και η πραγματικότητα αυτών των νεαρών.
Η παραγωγή της ταινίας ολοκληρώθηκε το 2004 μετά από μόλις 32 ημέρες γυρισμάτων. Με προϋπολογισμό περίπου 6,5 εκατομμύρια δολάρια, η ταινία είχε εντυπωσιακό καστ, μεταξύ άλλων τους: Ντον Τσιντλ, Σάντρα Μπούλοκ, Θάντι Νιούτον, Μπρένταν Φρέιζερ και Ματ Ντίλον.
Η ταινία έκανε πρεμιέρα στο Toronto International Film Festival το 2004 και απέσπασε θερμή υποδοχή. Την ίδια ημέρα η Lionsgate αγόρασε τα δικαιώματα διανομής.
Η στρατηγική για τα Όσκαρ
Όταν η ταινία κυκλοφόρησε το 2005, σημείωσε εισπράξεις περίπου 98 εκατομμυρίων δολαρίων παγκοσμίως - πολύ υψηλές για το μικρό της budget.
Η Lionsgate ακολούθησε μια ιδιαίτερη στρατηγική για τα Όσκαρ: έστειλε περισσότερα από 100.000 DVD της ταινίας στα μέλη του Screen Actors Guild, γνωρίζοντας ότι πολλοί από αυτούς ψηφίζουν και στα Όσκαρ.
Ένα ακόμη καθοριστικό γεγονός ήταν όταν η Όπρα Γουίνφρεϊ μίλησε δημόσια για την ταινία στην εκπομπή της. Η παρουσιάστρια μοιράστηκε μια δική της εμπειρία ρατσιστικής συμπεριφοράς σε κατάστημα στο Παρίσι, κάτι που έφερε την ταινία στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Ο όρος «Crash moment» άρχισε τότε να χρησιμοποιείται για περιστατικά καθημερινού ρατσισμού.
Παράλληλα, οργανισμοί που εκπροσωπούσαν Αφροαμερικανούς κινηματογραφιστές βράβευσαν την ταινία ως την καλύτερη της χρονιάς.
Ο ανταγωνισμός με το Brokeback Mountain
Παρόλα αυτά, η ταινία Brokeback Mountain του Ανγκ Λι θεωρούνταν το μεγάλο φαβορί.
Η ιστορία αγάπης δύο καουμπόηδων, με πρωταγωνιστές τους: Τζέικ Τζίλενχαλ και Χιθ Λέτζερ, είχε αποσπάσει τεράστια κριτική αναγνώριση κερδίζοντας πολλά σημαντικά βραβεία.
Ακόμη και ο ίδιος ο Μορέσκο πίστευε ότι το Brokeback Mountain θα κέρδιζε το Όσκαρ. Όταν όμως ανακοινώθηκε το αποτέλεσμα, η νίκη του Crash προκάλεσε σοκ.
Οι αντιδράσεις και η κριτική
Η αντίδραση ήταν άμεση. Πολλοί κριτικοί υποστήριξαν ότι η ταινία Brokeback Mountain έχασε λόγω ομοφοβίας στο Χόλιγουντ, άποψη με την οποία αργότερα συμφώνησε και ο ίδιος ο Ανγκ Λι.
Η συγγραφέας της ιστορίας του Brokeback Mountain, Άννι Πρου, επέκρινε σκληρά την απόφαση της Ακαδημίας.
Άλλοι κριτικοί θεωρούσαν ότι το Crash παρουσίαζε μια απλοϊκή εκδοχή του ρατσισμού. Σύμφωνα με αυτούς, η ταινία επικεντρωνόταν σε μεμονωμένες πράξεις προκατάληψης αντί να εξετάζει τον συστημικό ρατσισμό.
Ορισμένοι υποστήριξαν επίσης ότι πολλοί χαρακτήρες παρουσιάζονταν μέσα από στερεότυπα.
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία ήταν η ιστορία του αστυνομικού χαρακτήρα που υποδύεται ο Ματ Ντίλον: αφού κακοποιεί σεξουαλικά μια γυναίκα, αργότερα παρουσιάζεται ως «λυτρωμένος» όταν τη σώζει από ένα τροχαίο.
Η ίδια η Θάντι Νιούτον δήλωσε αργότερα ότι η συγκεκριμένη ιστορία εξουδετέρωνε τον πραγματικό θυμό που αισθάνονται πολλοί Αφροαμερικανοί για τέτοιες εμπειρίες.
Η συζήτηση τα επόμενα χρόνια
Η κριτική προς την ταινία έγινε ακόμη πιο έντονη με την άνοδο των social media και των διαδικτυακών συζητήσεων για θέματα φυλής και εκπροσώπησης.
Πολλοί δημοσιογράφοι και σχολιαστές χαρακτήρισαν το Crash μία από τις χειρότερες ταινίες που έχουν κερδίσει ποτέ Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας.
Άλλοι υποστηρίζουν ότι η ταινία αντανακλούσε τον τρόπο που πολλοί φιλελεύθεροι Αμερικανοί της εποχής αντιλαμβάνονταν τον ρατσισμό: ως προσωπικό πρόβλημα συμπεριφοράς και όχι ως βαθύτερο κοινωνικό σύστημα.
Πώς φαίνεται η νίκη σήμερα
Με τις σύγχρονες συζητήσεις για την αστυνομική βία, τις φυλετικές διακρίσεις και τη μετανάστευση στις ΗΠΑ, αρκετοί σχολιαστές θεωρούν ότι η ταινία σήμερα φαίνεται ακόμη πιο προβληματική.
Πολλοί πιστεύουν ότι μια ταινία σαν το Crash δύσκολα θα κέρδιζε Όσκαρ σήμερα. Άλλοι όμως επισημαίνουν ότι οι ψηφοφόροι των Όσκαρ είναι συχνά απρόβλεπτοι και ότι η σωστή καμπάνια μπορεί να οδηγήσει οποιαδήποτε ταινία στη νίκη.
Η άποψη των δημιουργών
Ο Μπόμπι Μορέσκο αντιμετωπίζει την όλη συζήτηση με ψυχραιμία. Όπως λέει, η νίκη δεν σημαίνει ότι η ταινία είναι απαραίτητα καλύτερη από τις υπόλοιπες υποψήφιες. Τονίζει ότι η τέχνη είναι πάντα θέμα υποκειμενικής κρίσης.
Ήταν η χειρότερη απόφαση των Όσκαρ;
Κάποιοι κριτικοί πιστεύουν ότι δεν είναι η χειρότερη απόφαση στην ιστορία των Όσκαρ, αλλά σίγουρα βρίσκεται πολύ ψηλά στη λίστα των πιο αμφιλεγόμενων.
Άλλοι θεωρούν ότι, σε σύγκριση με άλλες σύγχρονες νίκες Καλύτερης Ταινίας, ίσως είναι πράγματι η πιο αμφισβητούμενη.
Με πληροφορίες από CNN