Το να ξυπνάει κανείς στις 5 το πρωί δεν είναι καλό, σύμφωνα με ειδικούς.
Αναμφισβήτητα, η εικόνα των «πρωινών τύπων» που ξυπνούν στις 5:00 π.μ., κάνουν πρωινό τρέξιμο και ξεκινούν αμέσως μια σειρά από παραγωγικές δραστηριότητες έχει κατακλύσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα βιβλία προσωπικής ανάπτυξης, σύμφωνα με το γερμανικό Focus.
Σύμφωνα με αυτές τις τάσεις, η πρόωρη αφύπνιση θεωρείται συνώνυμο πειθαρχίας, παραγωγικότητας και, τελικά, επιτυχίας. Ωστόσο, η επιστημονική έρευνα και οι ειδικοί στον ύπνο βλέπουν την τάση αυτή με μεγαλύτερη κριτική και υπογραμμίζουν ότι η αποτελεσματικότητα δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ώρα που ξυπνάει κάποιος, αλλά από τη συνολική ποιότητα και διάρκεια του ύπνου.
To πρόβλημα των πρωινών τύπων
Το βασικό πρόβλημα της «συνταγής της επιτυχίας των πρωινών τύπων» είναι ότι αγνοεί τους βιολογικούς ρυθμούς του ανθρώπου.
Ο ψυχολόγος ύπνου Günther Amann-Jennson από το Frastanz, στην αυστριακή πολιτεία Vorarlberg, επισημαίνει ότι η υπόθεση πως η πειθαρχία οδηγεί αυτόματα στην επιτυχία παραβλέπει το γεγονός ότι ο ύπνος ακολουθεί σαφείς βιολογικούς νόμους.
Κάθε άνθρωπος διαθέτει ένα γενετικό «εσωτερικό ρολόι», το οποίο καθορίζει τις ώρες που είναι πιο δραστήριος και πιο ξεκούραστος. Το να προσπαθεί κανείς να το παρακάμψει μπορεί να έχει συνέπειες στην υγεία και στην απόδοση.
Η επιστήμη διακρίνει τους ανθρώπους σε πρωινούς, νυχτερινούς και ενδιάμεσους τύπους.
Οι πρωινοί τύποι, ή «αηδόνια», ξυπνούν νωρίς, έχουν άμεση όρεξη για δραστηριότητα και φτάνουν σε πνευματικό και σωματικό αποκορύφωμα το πρωί. Αντίθετα, οι νυχτερινοί τύποι, οι «κουκουβάγιες», αποδίδουν καλύτερα τις απογευματινές και βραδινές ώρες και δυσκολεύονται να προσαρμοστούν σε πρωινά ωράρια.
Η νευρολόγος Birgit Högl από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο του Ίνσμπρουκ τονίζει ότι για να ξυπνήσει κάποιος στις 5:00 π.μ. θα πρέπει να κοιμηθεί περίπου στις 21:00, κάτι που για τους νυχτερινούς τύπους είναι εξαιρετικά δύσκολο, καθώς θα έρχονταν σε σύγκρουση με τον φυσικό τους βιολογικό ρυθμό.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι περίπου 20-25% των ανθρώπων είναι έντονα πρωινοί τύποι και 20-30% έντονα βραδινοί, ενώ το υπόλοιπο 50% ανήκει στον ενδιάμεσο τύπο, ή αλλιώς «περιστέρια».
Για την πλειονότητα, λοιπόν, η προωθημένη ιδέα του ξυπνήματος στις 5:00 δεν αποτελεί ρεαλιστική ή υγιεινή στρατηγική για την επιτυχία. Αντί να επιδιώκουμε πειθαρχία με το ζόρι, η καλύτερη προσέγγιση είναι να αναγνωρίζουμε τα βιολογικά μας όρια και να οργανώνουμε τη ζωή μας σύμφωνα με αυτά.
Το πρωινό ξύπνημα και η σημασία του ύπνου
Ο Amann-Jennson προτείνει να βλέπουμε τον ύπνο ως βάση της υγείας, της απόδοσης και της ικανοποίησης. Δεν είναι η ώρα αφύπνισης που καθορίζει την επιτυχία, αλλά η φροντίδα της ψυχικής και σωματικής ισορροπίας. Η Högl τονίζει ότι για μια υγιή και παραγωγική ζωή απαιτούνται αρκετές ώρες ύπνου, σε συνδυασμό με ισορροπημένη διατροφή, σωματική άσκηση και κοινωνική ζωή.
Για έναν ξεκούραστο ύπνο, οι ειδικοί υπογραμμίζουν τέσσερις βασικούς παράγοντες. Πρώτον, σκοτάδι: το υπνοδωμάτιο πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο σκοτεινό, είτε με κουρτίνες που δεν αφήνουν το φως να περάσει είτε με μάσκα ύπνου. Δεύτερον, ησυχία: ακόμη και μικροί θόρυβοι μπορεί να διαταράξουν τον ύπνο υποσυνείδητα. Τρίτον, θερμοκρασία: το σώμα κοιμάται καλύτερα όταν η θερμοκρασία του μειώνεται και το περιβάλλον είναι δροσερό. Τέλος, ώρα φαγητού: το τελευταίο γεύμα δεν πρέπει να είναι πολύ κοντά στην ώρα ύπνου, αλλά ούτε να μένει το στομάχι εντελώς άδειο.
Η έλλειψη ύπνου έχει σοβαρές συνέπειες στην υγεία. Η Högl σημειώνει ότι επηρεάζει τη μνήμη, τη γλωσσική ικανότητα, τη ρύθμιση των συναισθημάτων και τη λήψη αποφάσεων, ενώ αυξάνει την ευαισθησία στον πόνο. Μακροχρόνια, η χρόνια έλλειψη ύπνου αυξάνει τον κίνδυνο διαβήτη, υπέρτασης και μεταβολικών διαταραχών.
Η Amann-Jennson προσθέτει ότι περίπου το 95% των ανθρώπων δεν κοιμάται αρκετά, καθιστώντας την έλλειψη ύπνου όχι μόνο ατομικό αλλά και κοινωνικό πρόβλημα.
Τα σχολεία και οι ώρες εργασίας συχνά δεν συνάδουν με τα βιολογικά ρολόγια των ανθρώπων, με αποτέλεσμα να επηρεάζονται και οι κοινωνικές σχέσεις, ενώ η κούραση μειώνει την ενσυναίσθηση και αυξάνει την επιθετικότητα.