Κάθε γενιά πιστεύει πως η επόμενη «δεν ξέρει να σέβεται». Οι μεγαλύτεροι παραπονιούνται για τα κινητά, ενώ οι νέοι θεωρούν τις απαιτήσεις τους υπερβολικές.
- Κάθε ηλικιακή ομάδα εκφράζει και αντιλαμβάνεται τον σεβασμό μέσω διαφορετικών κοινωνικών κωδίκων. Συμπεριφορές όπως η βλεμματική επαφή, η χρήση κινητού ή η συνέπεια ερμηνεύονται διαφορετικά από νέους και μεγαλύτερους, προκαλώντας παρεξηγήσεις στην επικοινωνία.
- Η σύγκρουση μεταξύ των γενεών δεν οφείλεται στις ίδιες τις πράξεις, αλλά στην ηθική παρερμηνεία τους. Κάθε πλευρά εκλαμβάνει τη συμπεριφορά της άλλης ως έλλειψη σεβασμού, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για σύγκρουση διαφορετικών προσδοκιών.
- Η διαφωνία δεν συνιστά ηθική παρακμή, αλλά αποτελεί εξέλιξη των κοινωνικών συμβάσεων. Κάθε γενιά υπερασπίζεται τους κώδικες επικοινωνίας με τους οποίους μεγάλωσε και οι οποίοι για εκείνη σηματοδοτούν αναγνώριση και εκτίμηση.
- Η ψυχολογική προσέγγιση προτείνει την αναγνώριση ότι όλες οι γενιές προσπαθούν να δείξουν σεβασμό, έστω και με διαφορετικό τρόπο. Η λύση βρίσκεται στην κατανόηση αυτών των διαφορετικών «αλφαβήτων» και όχι στην επικράτηση μιας πλευράς.
Η κοινωνική ψυχολογία και η έρευνα γύρω από τη διαγενεακή επικοινωνία αποκαλύπτουν ότι η σύγκρουση αυτή δεν οφείλεται σε έλλειψη τρόπων, αλλά σε κάτι βαθύτερο: κάθε ηλικιακή ομάδα έχει μάθει να αποκωδικοποιεί τον σεβασμό μέσα από εντελώς διαφορετικά σήματα.
Ακαδημαϊκή μελέτη για τη διαγενεακή επικοινωνία υποδεικνύει ότι οι κανόνες συμπεριφοράς ποικίλλουν ανάλογα με την ηλικία, τα στερεότυπα και το πολιτισμικό υπόβαθρο.
Αλλαγή στην αντίληψη από γενιά σε γενιά
Έτσι, μια χειρονομία που για κάποιον αποτελεί δείγμα εκτίμησης, για κάποιον άλλον μπορεί να είναι αδιάφορη ή ακόμα και ενοχλητική.
Η βλεμματική επαφή: Για τους παλαιότερους, το να κοιτάς τον άλλον στα μάτια μεταδίδει ειλικρίνεια και προσοχή. Για τους νεότερους, η υπερβολική βλεμματική επαφή μπορεί να βιωθεί ως εισβολή στον προσωπικό τους χώρο.
Η χρήση του κινητού: Η παρουσία του τηλεφώνου στο τραπέζι ερμηνεύεται από τους μεγαλύτερους ως αδιαφορία, ενώ για τη νέα γενιά αποτελεί απλώς έναν διαφορετικό τρόπο διαχείρισης της προσοχής.
Η συνέπεια: Η καθυστέρηση λίγων λεπτών θεωρείται από κάποιους έλλειψη εκτίμησης, ενώ για άλλους η αυστηρότητα στο ρολόι έχει μικρότερη σημασία από τη ζεστασιά της ίδιας της συνάντησης.
Το συμπέρασμα της έρευνας: Το πρόβλημα εντοπίζεται στην τάση κάθε πλευράς να θεωρεί τον δικό της κώδικα ηθικά ανώτερο. Στην πραγματικότητα, ο σεβασμός δεν χάθηκε, απλώς άλλαξε γλώσσα.
Μια σύγκρουση παρεξηγημένων προσδοκιών
Η ποιότητα των σχέσεων ανάμεσα σε νέους και μεγαλύτερους εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα να αναγνωρίζουμε αυτές τις διαφορετικές προσδοκίες.
Όταν ένας μεγαλύτερος βλέπει τη συμπεριφορά ενός νέου ως ασέβεια, ή όταν ένας νέος εκλαμβάνει τους κανόνες των μεγαλύτερων ως αυστηρή κριτική, η σύγκρουση δεν γεννιέται από την ίδια την πράξη αλλά από την ηθική παρερμηνεία της.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα έχουν την ίδια αξία ή ότι οι καλοί τρόποι είναι περιττοί. Σημαίνει ότι η διαφωνία των γενεών δεν πηγάζει από μια «ηθική παρακμή», αλλά από την εξέλιξη των κοινωνικών συμβάσεων. Κάθε γενιά υπερασπίζεται τα ακριβή εκείνα σήματα που, στον κόσμο στον οποίο μεγάλωσε, σήμαιναν «σε παίρνω στα σοβαρά», «σε ακούω», «σε υπολογίζω».
Η λύση μέσα από την ψυχολογία
Από την πλευρά της ψυχολογίας, η διέξοδος δεν βρίσκεται στο να ανακηρύξουμε μια γενιά «νικήτρια». Βρίσκεται στην παραδοχή ότι, τις περισσότερες φορές, όλοι προσπαθούν να δείξουν σεβασμό, χρησιμοποιώντας όμως διαφορετικό αλφάβητο.
Η κατανόηση αυτής της πραγματικότητας δεν εξαφανίζει τη διαφορά, αλλά μας επιτρέπει να τη δούμε με άλλο μάτι: όχι πλέον ως έναν πόλεμο κακής ανατροφής, αλλά ως μια αναπόφευκτη συνάντηση κωδίκων που εξελίχθηκαν διαφορετικά στον χρόνο.