Τι κοινό μπορεί να έχουν ένας άνθρωπος που συνηθίζει να μιλάει μόνος του, κάποιος που λειτουργεί καλύτερα τη νύχτα και ένας άλλος που δεν σταματά να αμφισβητεί τον εαυτό του; Σύμφωνα με ορισμένες ψυχολογικές έρευνες, αυτά τα χαρακτηριστικά μπορεί να συνδέονται, σε ορισμένες περιπτώσεις, με υψηλότερο IQ.
Μπορεί να μην πρόκειται απλώς για «παράξενες» συνήθειες, αλλά για συμπεριφορές που έχουν συνδεθεί σε έρευνες με ορισμένα χαρακτηριστικά της γνωστικής λειτουργίας.
Το να έχεις νοημοσύνη πάνω από τον μέσο όρο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι παίρνεις άριστα σε όλα, ιδιαίτερα σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα όπου η αποστήθιση παίζει σημαντικό ρόλο. Η υψηλή νοημοσύνη μπορεί να εκδηλώνεται με την ικανότητα να αντιμετωπίζεις διαφορετικές δραστηριότητες με διαφορετικό τρόπο, να επιλύεις προβλήματα και συγκρούσεις, ή να αντιλαμβάνεσαι πράγματα που οι άλλοι δεν βλέπουν.
Η ψυχολογία έχει τα τελευταία χρόνια στραφεί περισσότερο στη μελέτη του τρόπου με τον οποίο σκεφτόμαστε και λειτουργούμε στην καθημερινότητα, πέρα από τις επιδόσεις σε ένα τεστ ή τους βαθμούς στο σχολείο. Σε αυτό το πλαίσιο, έχουν εξεταστεί διάφορες συνήθειες και χαρακτηριστικά που εμφανίζονται συχνότερα σε ανθρώπους με υψηλότερες επιδόσεις σε δοκιμασίες νοημοσύνης.
Δεν είναι απαραίτητα κακό να μιλάτε στον εαυτό σας
Το να κάποιος μιλάει μόνος του συχνά θεωρείται παράξενο. Στην πραγματικότητα, όμως, ο εσωτερικός διάλογος είναι ένα φυσιολογικό μέρος της σκέψης και μπορεί να βοηθά στην οργάνωση των ιδεών, στη λήψη αποφάσεων και στην επίλυση προβλημάτων.
Το να εκφράζει κανείς κάποιες σκέψεις μεγαλόφωνα μπορεί επίσης να λειτουργεί σαν ένας τρόπος να τις ακούσει, να τις αξιολογήσει και τελικά να αποφασίσει αν έχουν νόημα.
Οι «κουκουβάγιες» της νύχτας
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που έχει απασχολήσει τους ερευνητές είναι η προτίμηση για δραστηριότητα αργά το βράδυ. Μελέτη των Satoshi Kanazawa και Kaja Perina, που δημοσιεύθηκε το 2009 στο Personality and Individual Differences, βρήκε συσχέτιση ανάμεσα σε υψηλότερο IQ και μεγαλύτερη τάση προς το βραδινό ωράριο.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι όποιος κοιμάται αργά είναι αυτομάτως πιο έξυπνος. Οι ερευνητές εξέτασαν συγκεκριμένη σχέση μεταξύ χρονοτύπου και νοημοσύνης, ενώ μεταγενέστερη έρευνα έχει δείξει ότι η σχέση ανάμεσα στον χρονότυπο, τη γνωστική ικανότητα και την καθημερινή λειτουργικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η αυτοκριτική ως εργαλείο εξέλιξης
Οι άνθρωποι που εξετάζουν συνεχώς τις επιλογές και τα λάθη τους μπορεί να έχουν μεγαλύτερη διάθεση για μάθηση και βελτίωση. Η υγιής αυτοκριτική δεν ταυτίζεται με την ανασφάλεια. Αντίθετα, μπορεί να σημαίνει ότι κάποιος αναγνωρίζει τα όριά του, επανεξετάζει τις απόψεις του και είναι πρόθυμος να αλλάξει γνώμη όταν τα δεδομένα το απαιτούν.
Είναι ένας τρόπος να εξετάζει διαφορετικές οπτικές και να λαμβάνει καλύτερες αποφάσεις.
Για κάποιους, το χάος είναι πηγή δημιουργικότητας
Ένα ακατάστατο γραφείο δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ευφυΐας. Ωστόσο, η ιδέα ότι η δημιουργικότητα ευνοείται πάντοτε από την απόλυτη τάξη δεν είναι τόσο αυτονόητη.
Ένα λιγότερο οργανωμένο περιβάλλον μπορεί για ορισμένους ανθρώπους να προσφέρει περισσότερα οπτικά και νοητικά ερεθίσματα, επιτρέποντας απρόβλεπτους συνδυασμούς ιδεών. Αυτό όμως αφορά κυρίως τον τρόπο λειτουργίας και όχι έναν ασφαλή δείκτη νοημοσύνης.
Η επιλεγμένη μοναχικότητα
Το να απολαμβάνει κάποιος τον χρόνο που περνά μόνος του δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι αντικοινωνικός. Για αρκετούς ανθρώπους, η απομόνωση αποτελεί ευκαιρία για συγκέντρωση, διάβασμα, δημιουργία και επεξεργασία σύνθετων σκέψεων.
Η διαφορά βρίσκεται στην επιλογή: άλλο η ανάγκη για λίγο προσωπικό χώρο και άλλο η κοινωνική απομόνωση που προκαλεί δυσφορία ή προβλήματα στην καθημερινότητα.
Η έλξη για προκλήσεις
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που συναντάται συχνά στην περιγραφή ανθρώπων με έντονη γνωστική περιέργεια είναι η δυσκολία να αρκεστούν στα εύκολα. Όταν μια δραστηριότητα δεν προσφέρει πρόκληση, μπορεί να εμφανιστεί γρήγορα η πλήξη.
Για αυτούς τους ανθρώπους, η γνώση δεν σταματά στην απάντηση. Το ενδιαφέρον βρίσκεται στο «γιατί» και στο «πώς». Η ανάγκη να κατανοήσουν σε βάθος ένα ζήτημα και να δοκιμάσουν τις ικανότητές τους μπορεί να αποτελέσει ισχυρό κίνητρο μάθησης.
Παρά τους εντυπωσιακούς τίτλους που συχνά συνοδεύουν τέτοιες έρευνες, καμία από αυτές τις συμπεριφορές δεν μπορεί από μόνη της να αποδείξει ότι κάποιος έχει υψηλό IQ.
Η νοημοσύνη είναι σύνθετη έννοια και δεν αποτυπώνεται σε μία μόνο συμπεριφορά, ούτε φυσικά στο αν κάποιος είναι «πρωινός» ή «βραδινός τύπος». Ωστόσο, οι συγκεκριμένες συνήθειες δείχνουν κάτι ενδιαφέρον: ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε, μαθαίνουμε και επεξεργαζόμαστε τον κόσμο μπορεί να είναι πολύ πιο διαφορετικός απ’ όσο νομίζουμε.