Η Τζόντι Γουέλμαν, ειδική στη θετική ψυχολογία, έχει ασχοληθεί με αυτό που ονομάζει «αποδοτικότητα της εμπειρίας».
- Η ειδικός στη θετική ψυχολογία Τζόντι Γουέλμαν εισάγει την έννοια της «αποδοτικότητας της εμπειρίας», όπου κάποιοι άνθρωποι απολαμβάνουν την ένταση της αρχής μιας εξόδου και ικανοποιούνται γρήγορα, χωρίς να χρειάζονται την παράτασή της.
- Η ψυχολογική έννοια της «ηδονικής προσαρμογής» εξηγεί αυτή τη συμπεριφορά, καθώς η σταδιακή εξοικείωση με μια ευχάριστη κατάσταση μειώνει τον αρχικό ενθουσιασμό, ωθώντας ορισμένους να αποχωρήσουν όταν η απόλαυση κορυφωθεί και αρχίσει να φθίνει.
- Η πρόωρη αποχώρηση αντανακλά επίσης μια ιδιαίτερη σχέση με την αυτονομία και τον χρόνο. Για ορισμένους, το τέλος της εξόδου αποτελεί μετάβαση σε μια άλλη μορφή ευχαρίστησης, όπως η ησυχία ή μια προσωπική δραστηριότητα στο σπίτι.
- Ένας επιπλέον παράγοντας είναι ο κορεσμός από τα κοινωνικά ερεθίσματα. Οι έντονες συζητήσεις και ο θόρυβος απαιτούν ενέργεια, με αποτέλεσμα η αποχώρηση να γίνεται ένας τρόπος σεβασμού του προσωπικού ρυθμού κάποιου και όχι ένδειξη αδιαφορίας.
Είναι δέκα και μισή το βράδυ και η έξοδος πήγε όσο καλύτερα γινόταν. Η παρέα βρέθηκε ξανά, το δείπνο ήταν εξαιρετικό, τα γέλια κράτησαν ώρες. Κάποιος προτείνει να παραγγείλουν άλλο ένα μπουκάλι, κάποιος άλλος να συνεχίσουν για ποτό αλλού. Ανάμεσα στους ενθουσιασμένους υπάρχει όμως πάντα ένας που έχει μία μόνο σκέψη στο μυαλό του: να γυρίσει σπίτι, να φορέσει τις πιτζάμες του και να χωθεί κάτω από το πάπλωμα. Δεν πέφτει από τη νύστα. Δεν βαριέται κιόλας. Απλώς νιώθει ότι χάρηκε τη βραδιά όσο χρειαζόταν.
Το δύσκολο είναι να το ανακοινώσει χωρίς να ξεσπάσει θύελλα διαμαρτυριών, γιατί σε μια παρέα όποιος θέλει να φύγει πρώτος συνήθως καλείται να απολογηθεί. Γιατί να μη μείνει άλλη μία ώρα; Γιατί να φύγει τώρα που όλοι περνούν καλά; Κι όμως, όπως επισημαίνει το γαλλικό περιοδικό Psychologies, αυτή η επιθυμία για πρόωρη αποχώρηση ίσως δεν φανερώνει ούτε έλλειψη κοινωνικότητας ούτε ανυπομονησία, αλλά έναν διαφορετικό τρόπο να απολαμβάνει κανείς τις εμπειρίες του.
H «αποδοτικότητα της εμπειρίας»
Η Τζόντι Γουέλμαν, ειδική στη θετική ψυχολογία, έχει ασχοληθεί με αυτό που ονομάζει «αποδοτικότητα της εμπειρίας»: την αναζήτηση της ουσίας ενός βιώματος χωρίς να χρειάζεται να το τραβάμε σε διάρκεια. Σε κείμενό της στο Psychology Today εξηγεί ότι ορισμένοι άνθρωποι απολαμβάνουν ιδιαίτερα την αρχή μιας δραστηριότητας.
Τους αρέσει η στιγμή που ξαναβρίσκουν τους φίλους τους, η πρώτη γνωριμία με ένα καινούργιο εστιατόριο, τα πρώτα τραγούδια μιας συναυλίας. Μόλις όμως ικανοποιηθεί η περιέργειά τους, η ανάγκη να παρατείνουν τη στιγμή εξασθενεί. Η ευχαρίστησή τους δεν μετριέται με τον χρόνο που περνούν κάπου, αλλά με την ένταση όσων έζησαν. Μπορούν λοιπόν να φύγουν ύστερα από δύο ώρες με την αίσθηση ότι πέρασαν υπέροχα, ενώ άλλοι στο ίδιο τραπέζι θα ήθελαν να μείνουν ως το ξημέρωμα.
Η προτίμηση αυτή θα μπορούσε να εξηγηθεί από τον τρόπο με τον οποίο συνηθίζουμε τα ευχάριστα. Στην ψυχολογία, η ηδονική προσαρμογή περιγράφει την τάση μας να εξοικειωνόμαστε σταδιακά με τις θετικές καταστάσεις, ώστε ό,τι στην αρχή μάς ενθουσίαζε να γίνεται σιγά σιγά συνηθισμένο. Η έννοια απασχολεί τους ερευνητές εδώ και δεκαετίες και εξηγεί, για παράδειγμα, γιατί η χαρά για ένα καινούργιο αυτοκίνητο ή μια αύξηση μισθού ξεθωριάζει γρηγορότερα απ' όσο περιμέναμε.
Το ίδιο ισχύει και για μια βραδιά: ο ενθουσιασμός των πρώτων λεπτών δεν κρατά πάντα την ίδια ένταση ως το τέλος. Κατά τη Γουέλμαν, ορισμένοι άνθρωποι είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι σε αυτή τη μεταβολή. Μόλις νιώσουν την αρχική απόλαυση, προτιμούν να περάσουν σε κάτι άλλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι αγαπούν λιγότερο τους φίλους τους ή ότι αδυνατούν να ζήσουν τη στιγμή. Απλώς χορταίνουν πιο γρήγορα και δεν νιώθουν την ανάγκη να προσθέσουν ώρες σε μια εμπειρία που έχει ήδη πετύχει.
Η τάση να αποχωρεί κανείς νωρίς ίσως αντανακλά επίσης μια ιδιαίτερη σχέση με τον χρόνο και την αυτονομία. Υπάρχουν άνθρωποι που δίνουν μεγάλη αξία στην ελευθερία να οργανώνουν τη μέρα τους όπως θέλουν οι ίδιοι. Όταν μια βραδιά τραβάει σε μάκρος, το μυαλό τους αρχίζει να ταξιδεύει σε όσα θα μπορούσαν να κάνουν στο σπίτι: να διαβάσουν μερικές σελίδες, να δουν ένα επεισόδιο από την αγαπημένη τους σειρά ή απλώς να χαρούν λίγη ησυχία. Για εκείνους, το τέλος της εξόδου δεν είναι απώλεια αλλά πέρασμα σε μια άλλη, εξίσου πολύτιμη, μορφή ευχαρίστησης.
Η Γουέλμαν αναφέρει ακόμη τον κορεσμό από τα πολλά ερεθίσματα μιας κοινωνικής συνάθροισης. Οι συζητήσεις που διασταυρώνονται, η μουσική, ο θόρυβος και οι αδιάκοπες αλληλεπιδράσεις απαιτούν ενέργεια, και κάποιοι φτάνουν στο όριό τους νωρίτερα από άλλους. Η αποχώρηση γίνεται τότε τρόπος να σεβαστούν τον δικό τους ρυθμό και όχι ένδειξη αδιαφορίας για τους γύρω τους.