Σχεδόν όλοι το έχουμε πάθει. Πλένουμε το αντικολλητικό τηγάνι και ξαφνικά βλέπουμε μια γραμμή στην επιφάνειά του. Μπορεί να προκλήθηκε από ένα πιρούνι, μια ακατάλληλη σπάτουλα ή απλώς από την επαφή με κάποιο άλλο σκεύος.
Και τότε έρχεται η αυθόρμητη σκέψη: «Πρέπει να το πετάξω;». Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή, ούτε τόσο ανησυχητική όσο παρουσιάζεται συχνά σε αναρτήσεις και δημοσιεύματα στο διαδίκτυο.
Πολλά αντικολλητικά τηγάνια χρησιμοποιούν επίστρωση PTFE (πολυτετραφθοροαιθυλένιο), ένα υλικό που είναι ευρέως γνωστό και μέσω της εμπορικής ονομασίας Teflon.
Σύμφωνα με το γερμανικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Αξιολόγησης Κινδύνων (BfR), η τυχαία κατάποση πολύ μικρών σωματιδίων PTFE που μπορεί να αποκολληθούν από μια γρατζουνισμένη επίστρωση δεν αναμένεται να προκαλέσει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία.
Το PTFE είναι ιδιαίτερα αδρανές και τα μικροσκοπικά σωματίδια, που ενδέχεται να καταποθούν, περνούν από το πεπτικό σύστημα και αποβάλλονται.
Με απλά λόγια, μια μικρή γρατζουνιά στην επιφάνεια δεν σημαίνει ότι το φαγητό που θα μαγειρέψετε στο τηγάνι έγινε ξαφνικά επικίνδυνο.
Το πραγματικό πρόβλημα αρχίζει όταν η αντικολλητική επίστρωση εμφανίζει έντονη φθορά. Αν υπάρχουν φυσαλίδες, ξεφλούδισμα, σημεία όπου η επίστρωση σηκώνεται ή μεγάλες περιοχές στις οποίες έχει αποκαλυφθεί το υλικό κάτω από αυτήν, τότε η αντικατάσταση του τηγανιού είναι μια πιο συνετή επιλογή. Όχι επειδή κάθε κομμάτι επίστρωσης που αποκολλάται είναι απαραίτητα τοξικό, αλλά επειδή το σκεύος έχει πλέον υποστεί σημαντική φθορά και δεν λειτουργεί όπως σχεδιάστηκε.
Σε κάθε περίπτωση, καλό είναι να ακολουθούνται και οι οδηγίες του κατασκευαστή, καθώς οι επιστρώσεις και τα υλικά μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το μοντέλο.
Οι χημικές ουσίες
Κι εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο. Ενώ μια μικρή γραμμή στο αντικολλητικό τηγάνι μπορεί να μας ανησυχήσει, υπάρχει μια συνήθεια στην κουζίνα που αξίζει πολύ μεγαλύτερη προσοχή: το να αφήνουμε ένα άδειο αντικολλητικό τηγάνι πάνω σε αναμμένο μάτι για να προθερμανθεί. Το υπερβολικό ζέσταμα είναι αυτό που χρειάζεται πραγματικά να αποφεύγεται.
Το BfR αναφέρει ότι όταν η επίστρωση PTFE φτάσει περίπου στους 360°C και πάνω, μπορεί να αρχίσει να αποσυντίθεται και να απελευθερώνει ουσίες στον αέρα που ενδέχεται να είναι επιβλαβείς. Γι' αυτό συνιστάται να μην υπερθερμαίνονται άδεια τα αντικολλητικά σκεύη.
Ένα ακόμη σημείο που προκαλεί σύγχυση είναι η σύνδεση του PTFE με την ευρύτερη κατηγορία των PFAS. Το PTFE ανήκει σε αυτή την ευρύτερη οικογένεια χημικών ουσιών, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι ουσίες PFAS είναι ίδιες ή έχουν τις ίδιες ιδιότητες.
Το PFOA, για παράδειγμα, είναι διαφορετική ουσία της ίδιας ευρύτερης οικογένειας και είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν σε διαδικασίες παραγωγής ορισμένων αντικολλητικών επιστρώσεων. Η χρήση του έχει περιοριστεί σημαντικά λόγω ανησυχιών για την υγεία και το περιβάλλον.
Η συζήτηση για τα PFAS παραμένει σημαντική, ιδιαίτερα σε σχέση με τη συνολική έκθεση του ανθρώπου και τη μακροχρόνια περιβαλλοντική τους παρουσία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια απλή γρατζουνιά σε ένα αντικολλητικό τηγάνι ισοδυναμεί αυτομάτως με επικίνδυνη έκθεση.
Πότε είναι πραγματικά ώρα να αλλάξετε το αντικολλητικό τηγάνι
Το βασικό κριτήριο για να αντικαταστήσουμε το τηγάνι είναι η κατάσταση της επιφάνειας. Μια μικρή, επιφανειακή γρατζουνιά από μόνη της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να πετάξετε αμέσως το τηγάνι.
Αντίθετα, είναι προτιμότερο να εξετάσετε την αντικατάστασή του όταν βλέπετε:
- έντονα φθαρμένη αντικολλητική επίστρωση,
- σημεία που ξεφλουδίζουν ή αποκολλώνται,
- μεγάλες περιοχές όπου η επίστρωση έχει καταστραφεί,
- παραμόρφωση του σκεύους,
- σημαντική απώλεια της αντικολλητικής του ιδιότητας.
Πώς να το κρατήσετε σε καλή κατάσταση
Η διάρκεια ζωής ενός αντικολλητικού τηγανιού μπορεί να παραταθεί με μερικές απλές συνήθειες. Χρησιμοποιείτε ξύλινα, πλαστικά ή άλλα κατάλληλα για αντικολλητικές επιφάνειες εργαλεία, αποφεύγετε μαχαίρια και αιχμηρά μεταλλικά αντικείμενα και μην τρίβετε την επιφάνεια με σφουγγάρια λείανσης.
Επίσης, αν αποθηκεύετε πολλά τηγάνια το ένα πάνω στο άλλο, καλό είναι να χρησιμοποιείτε προστατευτικό ανάμεσα στις επιφάνειες, ώστε να μην προκαλούνται νέες γρατζουνιές.