Πρώην τραπεζικός λέει ότι η προσπάθειά του να πετύχει στον χρηματοοικονομικό τομέα τον οδήγησε να υιοθετήσει μια πολύ πιο σκληρή εκδοχή του εαυτού του.
- Ο πρώην τραπεζίτης Τζεράιντ Άντερσον άλλαξε ριζικά τη ζωή και την εμφάνισή του, αφήνοντας την Ινδία για να κυνηγήσει μια επιτυχημένη καριέρα στον χρηματοοικονομικό τομέα του Λονδίνου, όπου εργάστηκε για 12 χρόνια ως trader.
- Το περιβάλλον της δουλειάς του επιβράβευε τη «σκοτεινή τριάδα» συμπεριφορών, όπως τη χειραγώγηση και τη συναισθηματική ψυχρότητα, χαρακτηριστικά που τον βοήθησαν να ανέλθει στην ιεραρχία, μετρώντας την αξία του μέσα από τα μπόνους.
- Η ψυχοπάθεια αξιολογείται με κλινικές κλίμακες. Ειδικοί κατέληξαν ότι ο Άντερσον δεν είναι ψυχοπαθής, αλλά είχε προσαρμόσει τη συμπεριφορά του σε μια κουλτούρα που επιβράβευε την αδίστακτη φιλοδοξία και την έλλειψη ενσυναίσθησης.
- Απογοητευμένος από την απληστία και την παραβίαση κανόνων, αποχώρησε και έγινε γνωστός ως ο ανώνυμος αρθρογράφος «Cityboy». Σήμερα προσπαθεί να είναι ένας πιο έντιμος άνθρωπος, μακριά από την κουλτούρα της χειραγώγησης.
Πόσο εύκολο είναι να ξεχωρίσει κανείς έναν «δύσκολο» συνάδελφο από έναν άνθρωπο που εμφανίζει ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά; Η ερώτηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν το εργασιακό περιβάλλον επιβραβεύει συμπεριφορές όπως η χειραγώγηση, η έλλειψη συναισθηματικής εμπλοκής και η ακραία ανταγωνιστικότητα.
Ο Τζεράιντ Άντερσον, πρώην τραπεζικός του Σίτι του Λονδίνου και σήμερα συγγραφέας, υποστηρίζει ότι η προσπάθειά του να πετύχει στον χρηματοοικονομικό τομέα τον οδήγησε να υιοθετήσει μια πιο σκληρή εκδοχή του εαυτού του, σε σημείο που ένας κλινικός ψυχολόγος τού μίλησε για το ενδεχόμενο «περιστασιακής ψυχοπάθειας» στα πρότυπα του Πάτρικ Μπέιτμαν, του χαρακτήρα που ενσάρκωσε ο Κρίστιαν Μπέιλ στην ταινία «American Psycho».
Η φιλοδοξία που σε μετατρέπει σε κακή εκδοχή του εαυτού σου
Ο Άντερσον εργάστηκε επί 12 χρόνια ως αναλυτής και trader στο χρηματοοικονομικό κέντρο του Λονδίνου, κερδίζοντας εκατομμύρια λίρες, προτού αποχωρήσει από τον κλάδο πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Όπως περιγράφει, αρχικά δεν σκόπευε να ακολουθήσει μακροχρόνια καριέρα στον χρηματοοικονομικό τομέα. Στις αρχές της δεκαετίας των 20 ετών ζούσε στην Γκόα της Ινδίας και πουλούσε μικροαντικείμενα σε τουρίστες στην παραλία. Η προτροπή του αδελφού του να αναζητήσει δουλειά στον χρηματοοικονομικό κλάδο άλλαξε την πορεία του.
Για να περάσει στη νέα του ζωή, άλλαξε ακόμη και την εμφάνισή του. Έκοψε την αλογοουρά του, ξύρισε τα γένια του, έβγαλε τα σκουλαρίκια και αγόρασε ένα κοστούμι αξίας 60 λιρών για τη συνέντευξη. Σύντομα, όμως, η επαγγελματική επιτυχία έγινε εμμονή. Τα μπόνους δεν ήταν απλώς οικονομική ανταμοιβή, αλλά ένας τρόπος να μετρά την αξία του και να συγκρίνει τις επιδόσεις του με εκείνες των εργαζομένων σε άλλες τράπεζες.
Όταν η εργασιακή κουλτούρα επιβραβεύει τη χειραγώγηση
Ο ίδιος θεωρεί ότι χαρακτηριστικά όπως η ατρόμητη στάση, η γοητεία που μπορεί να γίνει επιφανειακή, η συναισθηματική αποστασιοποίηση και η ικανότητα χειρισμού των άλλων τον βοήθησαν να ανέβει στην επαγγελματική ιεραρχία. Περιγράφει ένα περιβάλλον που, κατά την άποψή του, ανταμείβει αυτό που αποκαλεί «σκοτεινή τριάδα» συμπεριφορών: υπερβολική αυτοπεποίθηση, έλεγχο και χειραγώγηση των άλλων, καθώς και την ικανότητα λήψης αποφάσεων χωρίς έντονη συναισθηματική εμπλοκή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που είναι φιλόδοξος, ψυχρός ή ανταγωνιστικός είναι ψυχοπαθής. Η ψυχοπάθεια δεν αποτελεί από μόνη της επίσημη κλινική διάγνωση με τον τρόπο που χρησιμοποιείται συχνά στην καθημερινή συζήτηση. Τα χαρακτηριστικά που συνδέονται με αυτήν μπορεί να περιλαμβάνουν την εκμετάλλευση των άλλων, την έλλειψη μεταμέλειας, την ανευθυνότητα, τη δυσκολία διατήρησης μακροχρόνιων σχέσεων και την τάση να αποδίδονται στους άλλους οι ευθύνες για προσωπικά προβλήματα.
Ο ψυχολόγος Ρόμπερτ Σνόουντεν, του Πανεπιστημίου του Κάρντιφ, έχει μελετήσει την ψυχοπάθεια επί περίπου 25 χρόνια και έχει συνεργαστεί με τον Ρόμπερτ Χερ, δημιουργό της γνωστής κλίμακας αξιολόγησης PCL-R. Η κλίμακα περιλαμβάνει 20 ερωτήματα, καθένα από τα οποία βαθμολογείται από μηδέν έως δύο, με ανώτατο σύνολο τους 40 βαθμούς. Σύμφωνα με τον Σνόουντεν, οι περισσότεροι άνθρωποι συγκεντρώνουν βαθμολογία κάτω από πέντε, ενώ το όριο που χρησιμοποιείται συνήθως για την ψυχοπάθεια βρίσκεται στους 25 βαθμούς ή υψηλότερα.
Ο Άντερσον εκτίμησε ότι θα συγκέντρωνε περίπου οκτώ ή εννέα βαθμούς. Σε πρόσφατη αξιολόγησή του, η εγκληματολογική ψυχολόγος Κέρι Ντέινς κατέληξε ότι δεν είναι ψυχοπαθής, αν και θεωρεί πιθανό να είχε προσαρμόσει τη συμπεριφορά του σε ένα περιβάλλον που επιβράβευε την αδίστακτη φιλοδοξία. Όπως σημείωσε, δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ψυχοπαθής για να πετύχει, τουλάχιστον προσωρινά, μέσα σε μια κουλτούρα που λειτουργεί με τέτοιους όρους.
Περιβάλλοντα που ευνοούν τις ψυχοπαθητικές συμπεριφορές
Ο Σνόουντεν επισημαίνει ότι ορισμένα χαρακτηριστικά που συνδέονται με την ψυχοπάθεια μπορούν να κάνουν κάποιον να φαίνεται ισχυρός ηγέτης, αλλά συχνά συνοδεύονται από σοβαρές ελλείψεις.
Το θεμελιώδες πρόβλημα, όπως το περιγράφει, είναι η απουσία ενσυναίσθησης: ο άνθρωπος μπορεί να εκμεταλλεύεται τους άλλους χωρίς να ενδιαφέρεται ουσιαστικά για τις συνέπειες των πράξεών του.
Οι περισσότεροι άνθρωποι με ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά δεν διαπράττουν βίαια εγκλήματα, αλλά ενδέχεται να βλάπτουν τους γύρω τους μέσα από την εκμετάλλευση και την αδιαφορία.
Ο Άντερσον αποχώρησε τελικά από τον χρηματοοικονομικό κόσμο, απογοητευμένος από την απληστία, την ανάληψη υπερβολικών κινδύνων και την παραβίαση κανόνων.
Στη συνέχεια έγινε γνωστός ως ανώνυμος αρθρογράφος με το ψευδώνυμο Cityboy, περιγράφοντας τον κόσμο της υπερβολής, της κατανάλωσης και της ανεξέλεγκτης φιλοδοξίας. Το βιβλίο του με τίτλο «Cityboy» πούλησε περισσότερα από 400.000 αντίτυπα και μεταφράστηκε σε έξι γλώσσες.
Σήμερα λέει ότι προσπαθεί να είναι πιο ζεστός άνθρωπος, με μεγαλύτερη αίσθηση ακεραιότητας και μικρότερη διάθεση να χειραγωγεί τους άλλους.
Η εμπειρία του, πάντως, αφήνει ένα ευρύτερο ερώτημα: όταν ένας οργανισμός ανταμείβει συστηματικά τη σκληρότητα και τον ακραίο ανταγωνισμό, πόσο εύκολο είναι να διακρίνει κανείς τα χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου από τη συμπεριφορά που του επιβάλλει η κουλτούρα του εργασιακού του περιβάλλοντος;