Η ψυχολογία επιβεβαιώνει ότι οι ενήλικες που ζητούν συγγνώμη για τα πάντα δεν είναι ευγενικοί άνθρωποι, αλλά ότι όταν ήταν παιδιά τους υποχρέωναν να δικαιολογούν κάθε τους απόφαση.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα σε μια ειλικρινή συγγνώμη και σε μια αυτόματη απολογία σύμφωνα με δημοσίευμα του OKdiario. Οι ενήλικες που ζητούν συνεχώς συγγνώμη, τόσο στην προσωπική όσο και στην επαγγελματική τους ζωή, μπορεί να έχουν μάθει από μικρή ηλικία ότι για κάθε απόφαση, ανάγκη ή άποψή τους πρέπει να δίνουν εξηγήσεις.
Η συμπεριφορά αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρόκειται για ιδιαίτερα ευγενικούς ανθρώπους. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί έναν μηχανισμό αποφυγής της σύγκρουσης και της απόρριψης. Όταν ένα παιδί μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον όπου αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να δικαιολογεί τη συμπεριφορά του, η συγγνώμη μπορεί να μετατραπεί σταδιακά σε αυτόματη αντίδραση.
Η συγγνώμη ως τρόπος αποφυγής της σύγκρουσης
Το μοτίβο αυτό περιγράφεται ως μια «αντίδραση κατευνασμού», κατά την οποία το άτομο περιορίζει τις ανάγκες και τις επιθυμίες του ώστε να μειώσει την πιθανότητα σύγκρουσης. Από την πλευρά των άλλων μπορεί να φαίνεται σαν ευγένεια ή διακριτικότητα, όμως συχνά συνδέεται περισσότερο με τον φόβο της απόρριψης.
Το οικογενειακό περιβάλλον παίζει σημαντικό ρόλο. Σε ιδιαίτερα ελεγκτικές οικογένειες ή σε περιπτώσεις όπου η αποδοχή εξαρτάται από τη συμπεριφορά του παιδιού, το «συγγνώμη» μπορεί να γίνει ένας τρόπος να διατηρείται η ηρεμία. Το παιδί μαθαίνει να προλαβαίνει την κριτική, να απολογείται και να εξηγεί κάθε επιλογή του.
Ως ενήλικας, μπορεί πλέον να ζητά συγγνώμη ακόμη και όταν δεν έχει κάνει τίποτα λάθος.
Ενοχή και ανάγκη για αποδοχή
Σύμφωνα με την ψυχολογική προσέγγιση, πίσω από αυτή τη συμπεριφορά μπορεί να βρίσκονται κυρίως η υπερβολική ενοχή και η ανάγκη για επιβεβαίωση. Ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται υπεύθυνοι ακόμη και για καταστάσεις στις οποίες δεν έχουν πραγματική ευθύνη, ενώ άλλοι αναζητούν συνεχώς την αποδοχή των γύρω τους.
Η συγγνώμη μπορεί να μειώνει προσωρινά το άγχος και να δημιουργεί την αίσθηση ότι η κατάσταση έχει αποκατασταθεί. Μακροπρόθεσμα, όμως, μπορεί να ενισχύσει την ανασφάλεια. Το άτομο αρχίζει να πιστεύει ότι κάθε διαφωνία είναι δικό του λάθος και ότι πρέπει να υποχωρεί για να διατηρεί τις σχέσεις του.
Η ψυχολόγος Olga Merino, του Κολεγίου Επίσημης Ψυχολογίας της Μαδρίτης, αναφέρει στο CuídatePlus ότι η διαρκής απολογία μπορεί να αποτελεί από μια απλή λεκτική συνήθεια έως ένα βαθύτερο μοτίβο συμπεριφοράς. Μεταξύ των πιθανών αιτιών, σημειώνει, είναι η χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Όπως εξηγεί, η γλώσσα αποτελεί έκφραση της σκέψης. Ένα άτομο με αρνητική ή διαστρεβλωμένη εικόνα για τον εαυτό του μπορεί να αισθάνεται υπερβολική ενοχή και να θεωρεί ότι οι πράξεις του είναι ακατάλληλες ή επιβλαβείς, ακόμη και όταν δεν είναι.
H ψυχολογία πίσω από τη συγγνώμη
Σημαντικό είναι να ξεχωρίζει κανείς την πραγματική από την παράλογη ενοχή. Η πρώτη εμφανίζεται όταν έχει γίνει ένα πραγματικό λάθος ή έχει προκληθεί συγκεκριμένη ζημιά. Η δεύτερη μπορεί να προέρχεται από ανασφάλειες και πεποιθήσεις που έχουν αποκτηθεί με τα χρόνια.
Δεν χρειάζεται, για παράδειγμα, να ζητά κάποιος συγγνώμη επειδή ζητά βοήθεια. Το να χρειάζεσαι έναν άλλο άνθρωπο δεν αποτελεί λάθος. Ούτε χρειάζεται να απολογείται επειδή έχει δίκιο ή επειδή εκφράζει μια άποψη με σεβασμό.
Η διαρκής απολογία μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση, να δημιουργήσει έναν υπερβολικά επικριτικό εσωτερικό διάλογο και να οδηγήσει σε σχέσεις όπου το άτομο υποχωρεί συνεχώς.