Όλοι έχουμε βιώσει κάποια στιγμή εκείνη την κατάσταση κατά την οποία κάποιος μας συγχαίρει για κάτι που κάναμε ή πετύχαμε και, αντί να απολαύσουμε την αναγνώριση, μας κατακλύζουν η ντροπή και ένα δυσάρεστο συναίσθημα που δύσκολα μπορούμε να εξηγήσουμε.
Δυσκολευόμαστε να πούμε «ευχαριστώ», υποβαθμίζουμε τη σημασία του επιτεύγματός μας ή ακόμη και σκεφτόμαστε ότι «δεν είναι και τίποτα σπουδαίο».
Αυτή η αντίδραση, αντί να αποτελεί απαραίτητα ένδειξη συστολής, μπορεί να σχετίζεται με εμπειρίες που βιώσαμε κατά την παιδική μας ηλικία και με τον τρόπο με τον οποίο μάθαμε να αξιολογούμε τις ίδιες μας τις ικανότητες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι που αισθάνονται άβολα όταν δέχονται ένα κομπλιμέντο έχουν βιώσει τις ίδιες εμπειρίες, υπάρχουν όμως ορισμένα βιώματα και διδάγματα από τα πρώτα χρόνια της ζωής που μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε αυτή την αντίδραση.
Οκτώ χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας που μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο δεχόμαστε τους επαίνους
- Η τελειομανία. Αν τα επιτεύγματα αντιμετωπίζονταν με απαιτήσεις αντί για επιβράβευση, το άτομο μπορεί να αισθάνεται ότι ποτέ δεν κάνει αρκετά και ότι δεν αξίζει αυτόν τον έπαινο.
- Η ανάγκη για αποδοχή. Το να μεγαλώνει κανείς εξαρτώμενος από την αξιολόγηση των ενηλίκων μπορεί να δυσκολέψει την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης και να κάνει τους απροσδόκητους επαίνους να προκαλούν αμφιβολίες.
- Η συναισθηματική υπερεπαγρύπνηση. Όσοι μεγάλωσαν σε απρόβλεπτα περιβάλλοντα μπορεί να αναλύουν κάθε σχόλιο αναζητώντας κριτική ή κρυφές προθέσεις, ακόμη και όταν το σχόλιο είναι θετικό.
- Η αρνητική εικόνα για τον εαυτό. Αν κάποιος έμαθε από μικρός ότι δεν ήταν αρκετά καλός, μπορεί να δυσκολεύεται να αποδεχτεί κομπλιμέντα που έρχονται σε αντίθεση με αυτή την πεποίθηση.
- Ο φόβος των προσδοκιών. Όταν οι έπαινοι συνοδεύονταν από νέες απαιτήσεις, η αναγνώριση μπορεί να δημιουργεί πίεση για τη διατήρηση του ίδιου επιπέδου απόδοσης.
- Η υποβάθμιση των προσωπικών επιτευγμάτων. Ορισμένοι άνθρωποι μαθαίνουν να μειώνουν την αξία των επιτυχιών τους, ώστε να μη ξεχωρίζουν ή να αποφεύγουν να φαίνονται αλαζόνες, μέχρι που αυτή η συμπεριφορά γίνεται αυτόματη αντίδραση.
- Η δυσπιστία απέναντι στην αναγνώριση. Η έλλειψη προσοχής ή στοργής κατά την παιδική ηλικία μπορεί να δυσκολεύει ένα άτομο να εμπιστευτεί την ειλικρίνεια των επαίνων.
- Το αίσθημα της έκθεσης. Αν το να ξεχωρίζει κανείς προκαλούσε επικρίσεις ή δυσάρεστες καταστάσεις κατά την παιδική ηλικία, το να δέχεται ένα κομπλιμέντο, ιδιαίτερα δημόσια, μπορεί να του προκαλεί ντροπή.
Γιατί ένας έπαινος μπορεί να μετατραπεί σε πηγή πίεσης
Η αμηχανία απέναντι στα κομπλιμέντα δεν σχετίζεται πάντα με τη μετριοφροσύνη ή με μια συνεσταλμένη προσωπικότητα. Μερικές φορές, η αποδοχή μιας θετικής αξιολόγησης σημαίνει ότι πρέπει να έρθουμε αντιμέτωποι με βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις για τον εαυτό μας, για όσα περιμένουν οι άλλοι από εμάς ή για τον τρόπο με τον οποίο μας αντιλαμβάνονται.
Ο ερευνητής Έντι Μπρούμελμαν (Eddie Brummelman), από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης, έχει μελετήσει πώς οι υπερβολικοί έπαινοι προς παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση μπορούν να έχουν αντίθετα από τα επιθυμητά αποτελέσματα και να αυξήσουν την πίεση που αισθάνονται. Η έρευνα αυτή μας βοηθά να κατανοήσουμε ότι δεν βιώνονται όλοι οι έπαινοι με τον ίδιο τρόπο και ότι η επίδρασή τους εξαρτάται επίσης από τον τρόπο με τον οποίο γίνονται δεκτοί.
Η αναγνώριση αυτών των μοτίβων μπορεί να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα για να μάθουμε να δεχόμαστε τα κομπλιμέντα χωρίς να αισθανόμαστε την ανάγκη να δικαιολογούμαστε, να υποβαθμίζουμε την αξία μας ή να αναζητούμε αμέσως τα ελαττώματά μας.
Μερικές φορές, αρκεί να σταματήσουμε για μια στιγμή και να απαντήσουμε με ένα απλό «ευχαριστώ», χωρίς να απαιτούμε τίποτα περισσότερο από τον εαυτό μας.