Περιοχές όπως η Ικαρία στην Ελλάδα, η Οκινάουα στην Ιαπωνία αναδείχθηκαν ως οι «Μπλε Ζώνες», δηλαδή μέρη όπου αρκετοί άνθρωποι φέρονται να ζουν πολύ περισσότερο από τον μέσο όρο και να φτάνουν τα 100 χρόνια.
Ωστόσο, ένα νέο βιβλίο έρχεται να αμφισβητήσει ευθέως αυτή την εικόνα, υποστηρίζοντας ότι πίσω από πολλούς ισχυρισμούς για την εξαιρετική μακροζωία μπορεί να κρύβονται λανθασμένα στοιχεία, προβληματικά μητρώα και ακόμη και περιπτώσεις απάτης.
Το βιβλίο που αμιφσβητεί την θεωρία των Μπλε Ζωνών
Στο βιβλίο «Morbid: Debunking Modern Longevity Science», ο Saul Justin Newman, ερευνητής στο Ινστιτούτο Γήρανσης του Πληθυσμού του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, εξαπολύει σφοδρή κριτική στη βιομηχανία της αντιγήρανσης και στην «επιστήμη» της μακροζωίας, υποστηρίζοντας ότι ο φόβος του ανθρώπου απέναντι στον θάνατο έχει δημιουργήσει πρόσφορο έδαφος για υπερβολές, αμφισβητήσιμες θεωρίες και παραπλανητικούς ισχυρισμούς, όπως επισημαίνει σε σχετικό δημοσίευμα ο Guardian.
Όπως αναφέρει, «ο γηραιότερος άνθρωπος στον κόσμο είναι ψεύτικος, εκατοντάδες χιλιάδες από τους γηραιότερους ανθρώπους στον κόσμο είναι στην πραγματικότητα νεκροί και πέντε δεκαετίες έρευνας για τη μακροζωία είναι αμφισβητήσιμες».
Σύμφωνα με την κριτική τoυ Guardian, το βιβλίο επιχειρεί να γκρεμίσει «όσα νομίζουμε ότι γνωρίζουμε για τη μακροζωία», αμφισβητώντας ακόμη και ορισμένες από τις πιο διάσημες περιπτώσεις υπεραιωνόβιων ανθρώπων.
Ένα από τα παραδείγματα που παραθέτει ο Newman αφορά τον Ιάπωνα Τζιροέμον Κιμούρα, ο οποίος πέθανε το 2013 και αναγνωρίστηκε ως ο γηραιότερος άνδρας στον κόσμο, σε ηλικία 116 ετών. Παρά την εκτεταμένη διαδικασία επαλήθευσης των στοιχείων του, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι υπήρχαν πολλαπλές ασυνέπειες στα αρχεία του, μεταξύ των οποίων διαφορετικά ονόματα, διαφορετικές ημερομηνίες γέννησης και αντικρουόμενα στοιχεία για την οικογενειακή του κατάσταση. Όπως σημειώνει, όσο περισσότερο εξέταζε διάσημες περιπτώσεις υπεραιωνόβιων, τόσο περισσότερα κενά εντόπιζε στα επίσημα αρχεία.
Ακόμη πιο ανησυχητικά, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι τα ευρήματα σε επίπεδο πληθυσμού. Το 2010, οι ιαπωνικές αρχές διαπίστωσαν ότι ο Σόγκεν Κάτο, που εμφανιζόταν επισήμως ως 111 ετών, ήταν στην πραγματικότητα νεκρός εδώ και δεκαετίες, ενώ συγγενείς του συνέχιζαν να εισπράττουν τη σύνταξή του. Η έρευνα που ακολούθησε αποκάλυψε ότι περισσότερο από το 82% των ατόμων ηλικίας άνω των 100 ετών που ήταν καταγεγραμμένα στα μητρώα είτε είχαν πεθάνει είτε αγνοούνταν.
Στο στόχαστρο και η Ικαρία
Παρόμοιες περιπτώσεις εντοπίστηκαν και στην Ελλάδα σύμφωνα με το συγγραφέα. Κατά την εκκαθάριση των δημόσιων μητρώων το 2012, οι αρχές ανακάλυψαν ότι περισσότεροι από 9.000 άνθρωποι που καταγράφονταν ως άνω των 100 ετών είχαν στην πραγματικότητα πεθάνει, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συγγενείς συνέχιζαν να εισπράττουν τις συντάξεις τους. Το εύρημα αυτό βρίσκεται στο επίκεντρο της επιχειρηματολογίας του Newman, ο οποίος υποστηρίζει ότι πολλές από τις υποτιθέμενες συγκεντρώσεις αιωνόβιων μπορεί να οφείλονται σε λανθασμένες ή ξεπερασμένες καταγραφές.
Η Ικαρία και η Οκινάουα συγκαταλέγονται στις έξι περίφημες «Μπλε Ζώνες», περιοχές που έγιναν γνωστές για τον μεγάλο αριθμό εκατοντάχρονων κατοίκων τους. Ο Newman, όμως, αμφισβητεί τη βάση αυτής της θεωρίας και στρέφεται εναντίον του Αμερικανού συγγραφέα και επιχειρηματία Dan Buettner, ο οποίος έκανε γνωστό τον όρο «Blue Zones» μέσα από τα βιβλία του και δημιούργησε μια ολόκληρη εμπορική δραστηριότητα γύρω από αυτόν όπως καταγγέλει ο Newman.
Η θεωρία των «Μπλε Ζωνών» διαμορφώθηκε το 2004, όταν ο Buettner, σε συνεργασία με το National Geographic και το Εθνικό Ινστιτούτο Γήρανσης των ΗΠΑ, επιχείρησε να εντοπίσει τις περιοχές με τα υψηλότερα ποσοστά εκατοντάχρονων. Έτσι αναδείχθηκαν η Ικαρία στην Ελλάδα, η Οκινάουα στην Ιαπωνία, η Σαρδηνία στην Ιταλία, η χερσόνησος Νικόγια στην Κόστα Ρίκα και η Λόμα Λίντα στην Καλιφόρνια. Στη συνέχεια, ομάδα δημογράφων, ανθρωπολόγων και επιδημιολόγων κατέγραψε εννέα κοινά χαρακτηριστικά τρόπου ζωής, τα οποία ονομάστηκαν «Power 9».
Κριτική για την εμπορευματοποίηση του φόβου της γήρανσης
Οι αρχές αυτές περιλαμβάνουν τη συστηματική σωματική δραστηριότητα, την ισχυρή κοινωνική ζωή, τη στενή σχέση με την οικογένεια, τη μειωμένη κατανάλωση κρέατος και τη διατροφή που βασίζεται κυρίως σε φυτικά τρόφιμα. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της θεωρίας, τα χαρακτηριστικά αυτά εξηγούν γιατί οι κάτοικοι των συγκεκριμένων περιοχών ζουν περισσότερο.
Μάλιστα, οι ιδέες των «Blue Zones» εφαρμόστηκαν αργότερα σε πολλές κοινότητες των Ηνωμένων Πολιτειών, μέσω συνεργασιών με τοπικές αρχές, σχολεία και επιχειρήσεις, με στόχο τη δημιουργία ενός πιο υγιεινού περιβάλλοντος και τη βελτίωση του προσδόκιμου ζωής.
Στο βιβλίο του, ο Newman ασκεί κριτική και στον επιχειρηματία της τεχνολογίας Μπράιαν Τζόνσον, μία από τις πιο γνωστές μορφές του κινήματος της βιοχακερ και της αντιγήρανσης.
Ο Newman δεν αμφισβητεί ότι η υγιεινή διατροφή, η άσκηση και οι κοινωνικοί δεσμοί συμβάλλουν στη βελτίωση της υγείας. Εκείνο που αμφισβητεί είναι το κατά πόσο οι περίφημες «Μπλε Ζώνες» αποτελούν πράγματι μοναδικά δημογραφικά φαινόμενα. Κατά την άποψή του, πολλές από τις εντυπωσιακές στατιστικές που τις συνοδεύουν βασίζονται σε προβληματικά δεδομένα και δεν μπορούν να θεωρηθούν αδιάσειστα.