Η χαμηλή συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί να εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους στην καθημερινή επικοινωνία και μάλιστα μέσα από ένα μοτίβο φράσεων.
Η αποφυγή ανάληψης ευθύνης, η δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων και η αδιαφορία για όσα αισθάνονται οι άλλοι είναι ορισμένα από τα στοιχεία που μπορεί να επηρεάζουν τις ανθρώπινες σχέσεις.
Η συναισθηματική νοημοσύνη περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα δικά μας συναισθήματα, να τα διαχειριζόμαστε, να κατανοούμε τα συναισθήματα των άλλων και να δημιουργούμε υγιείς σχέσεις. Ο τρόπος με τον οποίο κάποιος αντιδρά στην κριτική, στις συγκρούσεις ή στα προβλήματα των γύρω του μπορεί επομένως να αποκαλύψει αρκετά για τις συναισθηματικές του δεξιότητες.
Ωστόσο, μία και μόνο φράση δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει κάποιον. Όλοι μπορεί να αντιδράσουμε παρορμητικά, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονου στρες ή κατά τη διάρκεια ενός καβγά. Το ζήτημα είναι εάν ένας συγκεκριμένος τρόπος επικοινωνίας επαναλαμβάνεται και γίνεται σταθερό μοτίβο συμπεριφοράς.
«Δεν φταίω εγώ» ή «εσύ φταις»
Μία από τις φράσεις που μπορεί να συνδέονται με δυσκολία ανάληψης ευθύνης είναι το «δεν φταίω εγώ» ή το «εσύ φταις». Αντί να εξετάσει κάποιος τη δική του συμπεριφορά και να αναρωτηθεί τι θα μπορούσε να είχε κάνει διαφορετικά, αναζητά αμέσως τον υπεύθυνο στο περιβάλλον του.
Η αντίδραση αυτή μπορεί να σχετίζεται με τον φόβο της αποτυχίας ή με τη δυσκολία αποδοχής των προσωπικών αδυναμιών. Η παραδοχή ενός λάθους απαιτεί αυτογνωσία και διάθεση αντιμετώπισης δυσάρεστων συναισθημάτων. Αντίθετα, η μεταφορά της ευθύνης σε κάποιον άλλο επιτρέπει να κλείσει γρήγορα μία δύσκολη συζήτηση.
Στην υγιή επικοινωνία, η παραδοχή ενός λάθους δεν αποτελεί απαραίτητα αποτυχία. Μπορεί, αντίθετα, να δείχνει ότι κάποιος είναι σε θέση να εξετάσει τη συμπεριφορά του, να αναγνωρίσει το σφάλμα και να αντλήσει συμπεράσματα.
«Στα λεγα εγώ» ή «πάλι είχα δίκιο»
Μία άλλη χαρακτηριστική φράση είναι το «στα έλεγα εγώ» ή το «πάλι είχα δίκιο». Μπορεί να ειπωθεί ακόμη και όταν το πρόβλημα έχει ήδη λυθεί. Αντί να επικεντρωθεί στο τι μπορεί να γίνει από εδώ και πέρα, ο συνομιλητής επιμένει στο γεγονός ότι είχε προβλέψει την εξέλιξη.
Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο δρ Cortney S. Warren, όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα που επικαλείται το πολωνικό μέσο kobieta.wp.pl, τέτοιες εκφράσεις μπορεί να συνδέονται με την ανάγκη για κυριαρχία. Σε αυτή την περίπτωση, στόχος δεν είναι απαραίτητα η εξεύρεση της καλύτερης λύσης, αλλά η επιβεβαίωση της θέσης του ενός απέναντι στον άλλο.
Η ώριμη επικοινωνία επιτρέπει σε κάποιον να έχει δίκιο χωρίς να χρησιμοποιεί αυτή την υπεροχή για να ταπεινώσει τον συνομιλητή του. Στις ανθρώπινες σχέσεις, η συνεργασία για την επίλυση ενός προβλήματος είναι συχνά σημαντικότερη από τη νίκη σε μία αντιπαράθεση.
«Δεν χρειάζομαι κανέναν»
Η έντονη έμφαση στην απόλυτη ανεξαρτησία μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να λειτουργεί ως μηχανισμός άμυνας. Η φράση «δεν χρειάζομαι κανέναν» μπορεί να χρησιμοποιείται για να δημιουργήσει απόσταση από τους άλλους και να προστατεύσει το άτομο από τον φόβο της απόρριψης, της εξάρτησης ή της συναισθηματικής πληγής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ανεξαρτησία είναι αρνητική. Οι υγιείς σχέσεις, όμως, βασίζονται και στην αμοιβαιότητα. Το να χρειάζεται κάποιος βοήθεια δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, όπως δεν αποτελεί έλλειψη αυτονομίας το να ζητήσει στήριξη από έναν άνθρωπο που εμπιστεύεται.
Η διαφορά βρίσκεται στο κατά πόσο η αυτονομία μετατρέπεται σε ένα μόνιμο τείχος απέναντι στους άλλους.
«Υπερβάλλεις» ή «κάνεις θέμα από το τίποτα»
Η φράση «υπερβάλλεις» ή «κάνεις θέμα από το τίποτα» μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να τερματιστεί γρήγορα μία δυσάρεστη συζήτηση. Όταν κάποιος εκφράζει λύπη, φόβο ή απογοήτευση και η απάντηση είναι ότι η αντίδρασή του είναι υπερβολική, τα συναισθήματά του ουσιαστικά υποβαθμίζονται.
Η έλλειψη ενσυναίσθησης μπορεί να γίνεται ιδιαίτερα εμφανής σε τέτοιες στιγμές. Δεν είναι απαραίτητο να συμφωνούμε με την ερμηνεία ενός ανθρώπου για μία κατάσταση προκειμένου να αναγνωρίσουμε ότι τα συναισθήματά του είναι πραγματικά.
Μία πιο εποικοδομητική αντίδραση θα μπορούσε να είναι το «καταλαβαίνω ότι σε στενοχώρησε». Η φράση αυτή δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε σε όλα με τον συνομιλητή μας, αλλά ότι αναγνωρίζουμε την εμπειρία και την οπτική του.
Δεν είναι μόνο οι φράσεις
Οι συγκεκριμένες φράσεις δεν αποτελούν από μόνες τους ένα τεστ συναισθηματικής νοημοσύνης. Εξίσου σημαντικός είναι ο τρόπος με τον οποίο κάποιος αντιδρά στην κριτική, στις διαφωνίες και στις συγκρούσεις, καθώς και το αν είναι πραγματικά σε θέση να ακούσει τον άλλον.
Άνθρωποι που δυσκολεύονται στη διαχείριση των συναισθημάτων τους μπορεί να αντιδρούν παρορμητικά, να θυμώνουν γρήγορα ή να προσβάλλονται εύκολα κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης. Μπορεί επίσης να εκλαμβάνουν κάθε παρατήρηση ως προσωπική επίθεση και να περνούν αμέσως σε θέση άμυνας.
Μία ακόμη δυσκολία μπορεί να αφορά την αναγνώριση των ίδιων των συναισθημάτων. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να δυσκολεύεται να καταλάβει εάν πίσω από τον θυμό του κρύβεται στην πραγματικότητα φόβος ή στενοχώρια.
Η συναισθηματική νοημοσύνη, πάντως, δεν είναι απαραίτητα ένα αμετάβλητο χαρακτηριστικό. Η αυτογνωσία, η ενσυναίσθηση, η ενεργητική ακρόαση και η ανάληψη ευθύνης για τη συμπεριφορά μας είναι δεξιότητες που μπορούν να καλλιεργηθούν.