Ψυχολογία: Οι άνθρωποι που σιωπούν για να αποφύγουν συγκρούσεις συνήθως έχουν μια προσωπικότητα φορτωμένη με μνησικακία και συναισθηματική κόπωση

Το να σωπαίνεις για να αποφύγεις τη σύγκρουση, όταν επαναλαμβάνεται, συνήθως κρύβει κάτι άλλο: φόβο, κούραση και μια μνησικακία που συσσωρεύεται.

Υπάρχουν άνθρωποι που καταπίνουν το σχόλιο του αφεντικού, δέχονται το άνοστο αστείο του γαμπρού και συμφωνούν με τον/την σύντροφό τους μόνο και μόνο για να μη χαλάσουν το δείπνο. Απ' έξω, μοιάζει με ωριμότητα. Όμως το να σωπαίνεις για να αποφύγεις τη σύγκρουση, όταν επαναλαμβάνεται, συνήθως κρύβει κάτι άλλο: φόβο, κούραση και μια μνησικακία που συσσωρεύεται κάτω από το ευγενικό χαμόγελο, σύμφωνα με την ψυχολογία.

Γιατί κάποιοι άνθρωποι επιλέγουν τη σιωπή

Έχεις βγει ποτέ από μια συζήτηση με εκείνο το άσχημο συναίσθημα «ήθελα να το πω, και δεν το είπα»; Έμεινες να το μασουλάς κάτω από το ντους, απαντώντας νοερά σε μια αντιπαράθεση που έχει ήδη τελειώσει; Δεν είναι μεμψιμοιρία, είναι σημάδι ότι κάτι σημαντικό έμεινε κολλημένο.

Αυτό το μοτίβο σπάνια εμφανίζεται από το πουθενά. Πολλοί άνθρωποι έμαθαν, ακόμη στο σπίτι ή στις πρώτες τους σχέσεις, ότι η διαφωνία είχε υψηλό κόστος: τιμωρία, σιωπή επί ημέρες, δυσανάλογο καβγά. Με τον καιρό, η σιωπή έγινε αυτόματος μηχανισμός προστασίας. Δεν είναι ζήτημα αδυναμίας, είναι ο λογαριασμός χρόνων συγκρατημένης αντίδρασης.

Τι συνήθως κρύβεται πίσω από αυτή την σιωπή;

Δεν είναι ένα και μόνο πράγμα. Συνήθως είναι ένα μείγμα, και το να αναγνωρίζει κανείς τα δικά του στρώματα βοηθά να καταλάβει γιατί είναι τόσο δύσκολο να ξεφύγει από αυτή τη συνήθεια.

Οι κύριοι λόγοι που εμφανίζονται σε όσους σιωπούν μόνιμα είναι:

1. Φόβος απόρριψης – Το να πεις αυτό που σκέφτεσαι πυροδοτεί τον φόβο ότι θα σε αφήσουν στην άκρη ή θα σε δουν ως προβληματικό μέσα στην ομάδα, και το άτομο προτιμά να εξαφανιστεί μέσα στη συζήτηση.
2. Χαμηλή αυτοεκτίμηση – Η φωνή του άλλου φαίνεται πιο έγκυρη από τη δική του, και το άτομο πείθεται ότι η γνώμη του δεν έχει βάρος για να μπει στον κύκλο.
3. Αυστηρό οικογενειακό ιστορικό – Όποιος μεγάλωσε βλέποντας ότι η διαφωνία στο σπίτι κατέληγε σε τιμωρία, κουβαλά αυτόν τον κανόνα στην ενήλικη ζωή του χωρίς καν να το αντιλαμβάνεται.
4. Συναισθηματική κόπωση – Το να συζητά κανείς μοιάζει πιο εξαντλητικό από το να καταπίνει, ακόμα κι όταν το θέμα είναι σημαντικό για τη ζωή του.

Τι τίμημα πληρώνει αυτή η σιωπή με τον καιρό;

Το να καταπίνεις τα πάντα δεν είναι ουδέτερο. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, η επαναλαμβανόμενη καταστολή συναισθημάτων αυξάνει τον κίνδυνο άγχους, συσσωρευμένης μνησικακίας και ξαφνικών κρίσεων, εκείνων όπου το άτομο εκρήγνυται εξαιτίας κάποιου φαινομενικά ασήμαντου πράγματος.

Οι πιο συνηθισμένες επιπτώσεις στη ζωή όσων επαναλαμβάνουν αυτό το μοτίβο είναι:

• Το αίσθημα ότι γίνεσαι αόρατος μέσα στον ίδιο σου τον κύκλο φίλων και οικογένειας.
• Συσσωρευμένος εκνευρισμός που ξεσπά σε όσους έχουν τη λιγότερη ευθύνη.
• Δυσκολία να αναγνωρίσεις τι νιώθεις τη στιγμή που το νιώθεις.
• Αϋπνία, διαρκής μυϊκή ένταση και τρίξιμο δοντιών τη νύχτα.

Δεν είναι ζήτημα αδυναμίας, είναι ο λογαριασμός χρόνων συγκρατημένης αντίδρασης. Και αυτός έρχεται, αργά ή γρήγορα.

Να επιλέγεις τη σιωπή ή να αποφεύγεις από φόβο;

Υπάρχει, και εδώ είναι που πολλοί μπερδεύουν τα πράγματα. Το να επιλέγεις να μην μπεις σε μια συζήτηση για πολιτική στο κυριακάτικο τραπέζι μπορεί να είναι καθαρή σοφία. Όμως αν νιώθεις ότι πρέπει να καταπίνεις τη γνώμη σου ακόμα και σε ό,τι είναι σημαντικό για τη ζωή σου, τότε το μοτίβο έχει αλλάξει «ιδιοκτήτη».

Η αναφορά εδώ είναι η έννοια της διεκδικητικότητας (assertiveness), την οποία η ψυχολογία περιγράφει ως την ικανότητα να εκφράζεις αυτό που σκέφτεσαι και νιώθεις με σαφήνεια και σεβασμό, χωρίς να παραβιάζεις το δικαίωμα του άλλου. Σύγκρινε τις τρεις πιο συνηθισμένες στάσεις:

• Παθητική (σταθερή σιωπή): Καταπίνει τα πάντα και προσποιείται ότι συμφωνεί, ενώ εσωτερικά διαφωνεί → Αποτέλεσμα: μνησικακία.
• Επιθετική (αντιδραστική έκρηξη): Μιλά δυνατά, διακόπτει και αγνοεί αυτό που νιώθει ο άλλος → Αποτέλεσμα: σύγκρουση.
• Διεκδικητική (ισορροπία στον λόγο): Λέει αυτό που σκέφτεται με ηρεμία, χωρίς να σβήνει την άποψη του άλλου → Αποτέλεσμα: διάλογος.

Πώς επηρεάζει η σιωπή τη δουλειά και τις σχέσεις;

Στη δουλειά, όποιος δεν διαφωνεί ποτέ χάνει έδαφος σχεδόν χωρίς να το καταλαβαίνει. Χάνει προαγωγές, συσσωρεύει καθήκοντα που δεν θα έπρεπε να έχει, γίνεται «αυτός που τα κάνει όλα». Στο σπίτι, το σιωπηλό άτομο φαίνεται υπομονετικό, αλλά συνήθως υποφέρει σιωπηλά, τρέφοντας μια πικρία που κάποια στιγμή ξεχειλίζει για οποιονδήποτε λόγο, συνήθως λάθος.

Το πρόβλημα είναι ότι η σιωπή λειτουργεί σαν παυσίπονο: ανακουφίζει τη στιγμή εκείνη, αλλά δεν θεραπεύει την αιτία. Η συζήτηση που αποφεύχθηκε επιστρέφει με τόκο, συχνά μεταμφιεσμένη σε εκνευρισμό για ασήμαντα πράγματα, συναισθηματική απόσταση ή εκείνο το παράξενο αίσθημα ότι είσαι κουρασμένος συνέχεια.

Πώς να αρχίσεις να μιλάς χωρίς σύγκρουση

Η αλλαγή δεν ξεκινά σε μια δύσκολη συζήτηση, ξεκινά στις μικρές. Επίλεξε μια απλή γνώμη για να την εκφράσεις, εξασκήσου σε σύντομες φράσεις σεβαστικής διαφωνίας, αποδέξου ότι δεν θα αρέσει σε όλους αυτό που θα ακούσουν. Ένα «σκέφτομαι διαφορετικά» είναι ήδη ένα μεγάλο βήμα για όποιον έχει περάσει χρόνια συμφωνώντας αντανακλαστικά.

Το να μιλάς δεν σημαίνει να καβγαδίζεις. Σημαίνει να καταλαμβάνεις τη δική σου θέση στη συζήτηση, να κάνεις σαφές αυτό που νιώθεις και να δείχνεις ότι το να υπάρχεις ξεπερνά το να συμφωνείς με τα πάντα. Επιστρέφοντας στη σκηνή της αρχής: εκείνη η συζήτηση που ξαναέζησες κάτω από το ντους χρειάζεται να συμβεί μία μόνο φορά, τη σωστή στιγμή, για να πάψει να κατοικεί μέσα σου.