Για χρόνια, οι διατροφικές οδηγίες αντιμετώπιζαν τη ζάχαρη που περιέχεται στους χυμούς φρούτων σχεδόν με τον ίδιο τρόπο όπως εκείνη των αναψυκτικών.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, άλλωστε, κατατάσσει και τις δύο μορφές στις «ελεύθερες ζάχαρες», θεωρώντας ότι απορροφώνται παρόμοια από τον οργανισμό και προκαλούν αντίστοιχες μεταβολικές αντιδράσεις.
Όμως, νέα επιστημονικά δεδομένα, δείχνουν πως η εικόνα ίσως είναι πολύ πιο σύνθετη, καθώς ερευνητές που μελέτησαν τη δράση των φυσικών συστατικών των φρούτων διαπίστωσαν ότι ο οργανισμός δεν αντιδρά με τον ίδιο τρόπο απέναντι στη ζάχαρη ενός 100% φυσικού χυμού και απέναντι στα πρόσθετα σάκχαρα ενός τυπικού ζαχαρούχου ποτού.
Η βασική διαφορά φαίνεται να βρίσκεται στη «διατροφική μήτρα» του φρούτου, δηλαδή στο σύνολο των φυσικών συστατικών που συνοδεύουν τα σάκχαρα, όπως φυτικές ίνες, μέταλλα και φυτοχημικές ενώσεις.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε, οι επιστήμονες επιχείρησαν να εξετάσουν εάν τα φυσικά σάκχαρα ενός 100% χυμού πορτοκαλιού απορροφώνται διαφορετικά από τα πρόσθετα σάκχαρα ενός αναψυκτικού.
Τα αποτελέσματα έδειξαν πως η φυσική σύνθεση του χυμού επιβραδύνει την απορρόφηση της γλυκόζης, οδηγώντας σε χαμηλότερες και πιο ήπιες αυξήσεις του σακχάρου στο αίμα.
Η σύγκριση στην έρευνα και η εξήγηση
Για τις ανάγκες της έρευνας συγκρίθηκαν τέσσερα διαφορετικά ποτά: ένας 100% φυσικός χυμός πορτοκαλιού, ένα ποτό με 50% χυμό, ένα ρόφημα χωρίς καθόλου χυμό αλλά με πρόσθετα σάκχαρα και ένα διάλυμα γλυκόζης που χρησιμοποιήθηκε ως σημείο αναφοράς.
Και τα τρία πρώτα ποτά περιείχαν ακριβώς την ίδια ποσότητα σακχάρων – 25 γραμμάρια γλυκόζης, φρουκτόζης και σακχαρόζης. Η βασική διαφορά ήταν ότι ο φυσικός χυμός διατηρούσε όλα τα μη σακχαρούχα συστατικά του φρούτου, ενώ αυτά μειώνονταν σταδιακά στα υπόλοιπα ποτά.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε νεαρούς και υγιείς άνδρες και έδειξε ότι μόλις 15 λεπτά μετά την κατανάλωση, όσοι ήπιαν 100% χυμό πορτοκαλιού εμφάνισαν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα σε σχέση με εκείνους που κατανάλωσαν το ποτό με αποκλειστικά πρόσθετη ζάχαρη.
Παράλληλα, οι κορυφές του σακχάρου ήταν αισθητά πιο ήπιες στον φυσικό χυμό, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα συστατικά του φρούτου λειτουργούν ως φυσικός μηχανισμός ρύθμισης της γλυκόζης.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι σε αυτή τη διαδικασία παίζουν ρόλο διάφοροι βιολογικοί μηχανισμοί.
Πολυφαινόλες που περιέχονται στον χυμό πορτοκαλιού, όπως η εσπεριδίνη και η ναριρουτίνη, φαίνεται να επηρεάζουν τη λειτουργία συγκεκριμένων μεταφορέων γλυκόζης στο έντερο, περιορίζοντας την ταχύτητα με την οποία η ζάχαρη περνά στην κυκλοφορία του αίματος.
Ταυτόχρονα, μεταλλικά στοιχεία όπως το κάλιο, το μαγνήσιο και το ασβέστιο συμβάλλουν στη σωστή διαχείριση της γλυκόζης από τον οργανισμό, ενώ ακόμη και το pH και τα ίχνη φυτικών ινών του χυμού μπορούν να επιβραδύνουν τη γαστρική κένωση.
Δεν αντιδρούν όλοι το ίδιο
Η έρευνα ανέδειξε και κάτι ακόμη: δεν αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο στην κατανάλωση ζάχαρης.
Οι ερευνητές διαχώρισαν τους συμμετέχοντες σε δύο ομάδες: στους «υψηλούς ανταποκριτές», που παρουσιάζουν μεγάλες αυξήσεις γλυκόζης μετά την κατανάλωση σακχάρων, και στους «χαμηλούς ανταποκριτές», των οποίων ο οργανισμός εμφανίζει πιο ήπιες μεταβολικές αποκρίσεις.
Στην πρώτη κατηγορία, ο φυσικός χυμός πορτοκαλιού φάνηκε να προσφέρει σαφές πλεονέκτημα, καθώς μείωνε αισθητά τις κορυφές της γλυκόζης σε σχέση με τα ζαχαρούχα ποτά.
Αντίθετα, στους «χαμηλούς ανταποκριτές» οι διαφορές ήταν περιορισμένες, κάτι που δείχνει ότι ορισμένοι οργανισμοί διαθέτουν ήδη έναν πιο αποτελεσματικό εσωτερικό μηχανισμό ελέγχου του σακχάρου.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι τα αποτελέσματα αυτά δεν σημαίνουν πως οι χυμοί μπορούν να καταναλώνονται ανεξέλεγκτα, αλλά δείχνουν πως δεν είναι σωστό να αντιμετωπίζονται όλα τα σάκχαρα ως πανομοιότυπα.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η έρευνα πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά σε νέους και υγιείς άνδρες, επομένως απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για να διαπιστωθεί εάν τα ίδια ευρήματα ισχύουν σε ηλικιωμένους ή σε άτομα με μεταβολικά νοσήματα.
Το βασικό συμπέρασμα είναι πως η διατροφή ίσως δεν πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται με απόλυτους όρους «καλών» και «κακών» τροφών.
Όπως σημειώνουν οι ερευνητές, η μελλοντική προσέγγιση πιθανότατα θα βασίζεται περισσότερο στο πώς αντιδρά διαφορετικά κάθε οργανισμός στα ίδια τρόφιμα και λιγότερο σε γενικούς κανόνες που ισχύουν για όλους.