Μια νέα έρευνα έρχεται να αμφισβητήσει μια από τις πιο διαδεδομένες θεωρίες γύρω από τη μακροζωία: ότι δηλαδή μόλις το 20% του προσδόκιμου ζωής καθορίζεται από τα γονίδια.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο ρόλος της γενετικής μπορεί να είναι πολύ πιο καθοριστικός απ’ ό,τι πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science και πραγματοποιήθηκε από ομάδα ερευνητών του Weizmann Institute of Science, με επικεφαλής τον Uri Alon. Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μαθηματικά μοντέλα για να επανεξετάσουν τον βαθμό στον οποίο η ανθρώπινη ζωή επηρεάζεται από τη γενετική κληρονομικότητα.
Τι αλλάζει στην επιστημονική αντίληψη για το προσδόκιμο ζωής
Οι παλαιότερες εκτιμήσεις βασίζονταν σε μελέτες διδύμων από τη Σκανδιναβία στα τέλη του 19ου αιώνα, μια εποχή όπου οι θάνατοι από λοιμώξεις, ατυχήματα και άλλες εξωτερικές αιτίες ήταν πολύ συχνότεροι. Αυτοί οι παράγοντες φαίνεται πως «έκρυβαν» τον πραγματικό ρόλο των γονιδίων.
«Τότε, οι άνθρωποι πέθαιναν από πνευμονία και φυματίωση, και δεν έφταναν πολλοί τα 40 τους», υπογράμμισε ο Άλον. «Σε μια τέτοια κατάσταση, ποιος νοιάζεται για το πόσο έζησαν οι γονείς σου; Τα γονίδια δεν έχουν καμία πιθανότητα».
Με την αφαίρεση αυτών των εξωτερικών παραγόντων από τα δεδομένα, το νέο μοντέλο δείχνει ότι η κληρονομικότητα μπορεί να ευθύνεται για έως και το 50% του προσδόκιμου ζωής, ένα ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από ό,τι πιστευόταν.
Γονίδια και τρόπος ζωής
Παρά τη σημαντική αυτή αναθεώρηση, οι επιστήμονες τονίζουν ότι ο τρόπος ζωής εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο.
Ο Nir Barzilai, διευθυντής του Ινστιτούτου Έρευνας για τη Γήρανση στο Ιατρικό Κολέγιο Άλμπερτ Αϊνστάιν, επισημαίνει ότι η πρόοδος της ιατρικής μπορεί να αλλάξει δραστικά την πορεία ζωής ακόμη και μεταξύ δύο γενετικά συγγενικών ανθρώπων, όπως πατέρα και γιου.
Σύμφωνα με το δικό του οικογενειακό ιστορικό, ο παππούς του υπέστη καρδιακή προσβολή και πέθανε στα 68 του. Ο πατέρας του υπέστη επίσης καρδιακή προσβολή στην ίδια ηλικία, αλλά υποβλήθηκε σε τριπλή χειρουργική επέμβαση bypass και έζησε μέχρι τα 84.
«Ζουν οι πατέρες και οι γιοι τον ίδιο αριθμό ετών; Όχι, γιατί, όταν κοιτάς τους πατέρες και τους γιους, αυτό που συμβαίνει ενδιάμεσα είναι η ιατρική πρόοδος», λέει χαρακτηριστικά ο επιστήμονας.
Από την πλευρά του, ο Morten Scheibye-Knudsen, αναπληρωτής καθηγητής με εξειδίκευση στην έρευνα για τη γήρανση στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, τονίζει ότι η νέα μελέτη επαναφέρει την ισορροπία στη συζήτηση: ούτε τα γονίδια ούτε ο τρόπος ζωής λειτουργούν ανεξάρτητα, και τα δύο είναι κρίσιμα.
Η κληρονομικότητα παίζει μεγαλύτερο ρόλο σε πολύ προχωρημένες ηλικίες
Ιδιαίτερα σημαντικός φαίνεται να είναι ο ρόλος της κληρονομικότητας σε πολύ προχωρημένες ηλικίες.
Ο Thomas Perls, ερευνητής μακροζωίας στο Πανεπιστήμιο της Βοστόνης, υπογραμμίζει ότι για ανθρώπους που ξεπερνούν τα 100 ή ακόμη και τα 110 χρόνια, τα γονίδια αποτελούν καθοριστικό παράγοντα.
Ο Perls επισημαίνει μια μελέτη του 2018 στο Circulation που υποδηλώνει ότι ακόμη και χωρίς γενετικό πλεονέκτημα, ο μέσος άνθρωπος μπορεί πιθανώς να φτάσει περίπου τα 88 έτη ως άνδρας και περίπου τα 93 έτη ως γυναίκα. Ωστόσο, ακόμη και χωρίς «ευνοϊκή» γενετική, ένας μέσος άνθρωπος μπορεί να φτάσει σε υψηλό προσδόκιμο ζωής εφόσον ακολουθεί υγιεινές συνήθειες και έχει πρόσβαση σε καλή ιατρική περίθαλψη.
Πώς πρέπει να ζούμε
Οι ερευνητές μιλούν για έναν «γενετικό δείκτη βάσης» που καθορίζει σε έναν βαθμό τη διάρκεια ζωής μας. Ωστόσο, οι επιλογές μας μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά το τελικό αποτέλεσμα: οι υγιεινές συνήθειες μπορούν να προσθέσουν χρόνια ζωής, ενώ οι επιβλαβείς να αφαιρέσουν ακόμη περισσότερα.
Το βασικό μήνυμα παραμένει σαφές: δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα γονίδιά μας, αλλά μπορούμε να επηρεάσουμε τον τρόπο που αυτά εκφράζονται. Και σε αυτή την εξίσωση, η ισορροπημένη διατροφή, η άσκηση και η αποφυγή επιβλαβών συνηθειών παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες.