Στον πλανήτη Γη υπάρχει μια θάλασσα που δεν συναντά καμία ακτογραμμή.
Η Θάλασσα των Σαργασσών, στον Βόρειο Ατλαντικό, αποτελεί ένα από τα πιο παράξενα και εντυπωσιακά φυσικά φαινόμενα της Γης: ένα υδάτινο σώμα που δεν ορίζεται από ξηρά, αλλά αποκλειστικά από ωκεάνια ρεύματα.
Μια θάλασσα χωρίς παραλίες, καλυμμένη από φύκια και απορρίμματα
Η περιοχή δεν περιβάλλεται από στεριά, αλλά από τέσσερα μεγάλα ρεύματα - το Βόρειο Ατλαντικό Ρεύμα, το Ρεύμα των Καναρίων, το Ισημερινό Ρεύμα του Βόρειου Ατλαντικού και το Ρεύμα των Αντιλλών. Αυτά σχηματίζουν έναν τεράστιο ωκεάνιο στρόβιλο που «παγιδεύει» τη θάλασσα στο εσωτερικό του. Η επιφάνειά της καλύπτεται από κιτρινοκαφέ φύκια Sargassum, τα οποία της έδωσαν και το όνομά της, ενώ στο κέντρο της έχει σχηματιστεί το North Atlantic Garbage Patch, μια τεράστια μάζα επιπλεόντων απορριμμάτων.
Ένα καταφύγιο βιοποικιλότητας με κρίσιμο ρόλο στο οικοσύστημα
Παρά την απόκοσμη εικόνα της, η Θάλασσα των Σαργασσών αποτελεί περιοχή μεγάλης οικολογικής σημασίας. Απειλούμενα είδη χελιών μεταβαίνουν εκεί για να αναπαραχθούν, ενώ φάλαινες - κυρίως φυσητήρες και μεγάπτερες - περνούν από την περιοχή κατά τις μεταναστεύσεις τους, όπως και τόνοι και πολλά ακόμη είδη ψαριών. Η θάλασσα είναι επίσης καθοριστικής σημασίας για τον κύκλο ζωής αρκετών απειλούμενων και υπό εξαφάνιση ειδών, όπως ο καρχαρίας porbeagle και διάφορες θαλάσσιες χελώνες. Η διάσημη ωκεανογράφος Sylvia Earle την έχει περιγράψει ως «χρυσό, πλωτό τροπικό δάσος».
Από τον Κολόμβο μέχρι τον μύθο του Τριγώνου των Βερμούδων
Η Θάλασσα των Σαργασσών έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στην ιστορία. Ο Χριστόφορος Κολόμβος κατέγραψε το 1492 τις πρώτες συναντήσεις με τις παράξενες μάζες Sargassum, σημειώνοντας τους φόβους των ναυτών ότι τα φύκια θα μπλέξουν το πλοίο ή ότι οι άπνοιες θα τους κρατήσουν παγιδευμένους. Αυτοί οι φόβοι εξελίχθηκαν σε θρύλους που επιβίωσαν για αιώνες, ενισχυμένοι από τη γειτνίαση της θάλασσας με το διαβόητο Τρίγωνο των Βερμούδων, στο νοτιοδυτικό της άκρο.
Η «τέλεια λίμνη» του Ιουλίου Βερν που σήμερα απειλείται
Ο Ιούλιος Βερν είχε περιγράψει τη Θάλασσα των Σαργασσών ως «μια τέλεια λίμνη στον ανοιχτό Ατλαντικό». Σήμερα, όμως, η εικόνα απέχει πολύ από την τελειότητα. Η περιοχή απειλείται από τη ναυσιπλοΐα, τον υποθαλάσσιο θόρυβο, την καταστροφή των στρωμάτων Sargassum, τη χημική ρύπανση, την υπεραλίευση, τα επιπλέοντα απορρίμματα και την κλιματική αλλαγή. Η κυκλική κίνηση των ρευμάτων συγκεντρώνει πλαστικά και σκουπίδια στο εσωτερικό της, ενισχύοντας τη γιγαντιαία μάζα απορριμμάτων που έχει σχηματιστεί εκεί και εκτείνεται σε εκατοντάδες χιλιόμετρα, με πυκνότητα που φτάνει τα 200.000 κομμάτια ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο.
Θερμότερη, πιο αλμυρή και πιο όξινη από ποτέ
Μια μελέτη δείχνει ότι η Θάλασσα των Σαργασσών είναι πλέον θερμότερη, πιο αλμυρή και πιο όξινη από οποιαδήποτε άλλη στιγμή από το 1954, όταν ξεκίνησαν οι καταγραφές. Ο επικεφαλής της έρευνας, ο ωκεανογράφος Nicholas Bates, προειδοποιεί ότι ο ωκεανός είναι θερμότερος από ποτέ εδώ και «εκατομμύρια και εκατομμύρια χρόνια», κάτι που μπορεί να επηρεάσει δραματικά τη θαλάσσια ζωή και τον παγκόσμιο κύκλο του νερού - «το πού βρέχει και το πού όχι». Ο Bates εκφράζει ακόμη τον φόβο ότι η υπερθέρμανση ίσως έχει φτάσει σε σημείο από το οποίο δεν υπάρχει άμεση επιστροφή.
Ένα εύθραυστο οικοσύστημα σε έναν πλανήτη που αλλάζει
Η επιδείνωση της κατάστασης της Θάλασσας των Σαργασσών έρχεται σε μια περίοδο όπου οι επιστήμονες συνεχίζουν να αποκαλύπτουν ακραία φαινόμενα στον πλανήτη μας, όπως το τεράστιο απόθεμα νερού βαθιά στο μανδύα της Γης, που εκτιμάται ότι περιέχει έως και τρεις φορές περισσότερο νερό από όλους τους επιφανειακούς ωκεανούς.
Τα στοιχεία βασίζονται σε δεδομένα μέχρι 2023-2025. Η κατάσταση του Sargassum εξελίσσεται ραγδαία λόγω κλιματικής αλλαγής, με μείωση στο βόρειο Sargasso και ρεκόρ στο νότιο Atlantic.