Η συνεχής ενασχόληση των γονέων με τις οθόνες των κινητών τηλεφώνων μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.
Σε αυτό το ανησυχητικό συμπέρασμα καταλήγει νέα επιστημονική μελέτη, η οποία διαπιστώνει ότι οι νέοι αισθάνονται «υποτιμημένοι, παραμελημένοι ή ασήμαντοι» όταν οι γονείς τους στρέφουν την προσοχή τους στο κινητό αντί στους ίδιους.
Το φαινόμενο «phubbing»
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως «phubbing», ένας όρος που δημιουργήθηκε πριν από αρκετά χρόνια για να περιγράψει την κατάσταση κατά την οποία κάποιος αγνοεί τους ανθρώπους γύρω του επειδή είναι απορροφημένος από το κινητό του τηλέφωνο. Η νέα έρευνα υποστηρίζει ότι όταν αυτή η συμπεριφορά προέρχεται από τους γονείς, μπορεί να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα στην ψυχολογία των παιδιών.
Η μελέτη, με τίτλο «Mom, Do You Love Your Phone More Than Me?» («Μαμά, αγαπάς το κινητό σου περισσότερο από εμένα;»), δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Psychology. Οι ερευνητές εξέτασαν τις εμπειρίες 600 εφήβων στις Ηνωμένες Πολιτείες, ηλικίας από 12 έως 17 ετών, συλλέγοντας αναλυτικές μαρτυρίες για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τη χρήση του κινητού από τους γονείς ή τους φροντιστές τους, αναφέρει σε σχετικό δημοσίευμα ο Guardian.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, «οι έφηβοι ανέφεραν ότι η προσοχή των γονιών στις οθόνες κατά τη διάρκεια προσπαθειών για επικοινωνία τους έκανε να αισθάνονται υποτιμημένοι, παραμελημένοι ή ασήμαντοι». Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι αυτή η συμπεριφορά μπορεί να ενισχύσει το άγχος και το αίσθημα ανασφάλειας στα παιδιά.
H εντυπωσιακή εξάπλωση των smartphones
Τα smartphones βρίσκονται στην καθημερινότητα μόλις τις τελευταίες δύο δεκαετίες, καθώς το πρώτο iPhone παρουσιάστηκε από την Apple το 2007. Παρόλα αυτά, η εξάπλωσή τους υπήρξε εντυπωσιακή. Σύμφωνα με στοιχεία του ερευνητικού οργανισμού Pew Research Center, σήμερα το 98% των ενηλίκων στις Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτει smartphone.
Αν και η επιστημονική έρευνα γύρω από τις επιπτώσεις της χρήσης των smartphones βρίσκεται ακόμη σε σχετικά πρώιμο στάδιο, αυξάνονται συνεχώς οι μελέτες που συνδέουν την υπερβολική χρήση των συσκευών με αρνητικές συνέπειες, ιδιαίτερα για τα παιδιά και τους εφήβους.
Προηγούμενες έρευνες έχουν ήδη δείξει ότι οι έφηβοι είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι στην καταναγκαστική χρήση των κινητών τηλεφώνων και των εφαρμογών κοινωνικής δικτύωσης, όπως το TikTok, το Instagram και το Snapchat. Παράλληλα, χιλιάδες αγωγές έχουν κατατεθεί κατά εταιρειών κοινωνικών δικτύων, με την κατηγορία ότι οι εφαρμογές τους σχεδιάστηκαν ώστε να προκαλούν εθισμό και να βλάπτουν την ψυχική υγεία των παιδιών.
Στο επίκεντρο οι γονείς
Ωστόσο, οι συνέπειες της αντίστοιχης συμπεριφοράς των ίδιων των γονέων έχουν μελετηθεί πολύ λιγότερο.
Η νέα μελέτη έρχεται να ενισχύσει τα ευρήματα προηγούμενων ερευνών. Μελέτη που πραγματοποιήθηκε στην Κίνα το 2023 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εξάρτηση των γονέων από τα κινητά καθιστά τα παιδιά περισσότερο επιρρεπή στον εθισμό στις οθόνες. Αντίστοιχα, έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2024 στο Journal of Pediatrics διαπίστωσε ότι το γονεϊκό «phubbing» οδηγεί σε πιο απομακρυσμένες σχέσεις μεταξύ γονέων και παιδιών, ενώ τα παιδιά εμφανίζουν συχνότερα γκρίνια, κακή διάθεση και ξεσπάσματα θυμού.
Ο Ντον Γκραντ, κύριος συγγραφέας της νέας μελέτης, δήλωσε στο Bloomberg ότι η υπερβολική χρήση του κινητού από τους γονείς μπορεί να προκαλέσει στα παιδιά «ανασφαλή προσκόλληση», η οποία συνδέεται με χαμηλή αυτοεκτίμηση και μειωμένη αυτοπεποίθηση. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «Θα μπορούσε πραγματικά να επηρεάσει αρνητικά την ασφάλεια της προσκόλλησής τους, κάτι που θα τους συνοδεύει για όλη τους τη ζωή».
Οι ίδιοι οι συγγραφείς της μελέτης διευκρινίζουν, πάντως, ότι τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν πως κάθε γονέας που αποσπάται περιστασιακά από το κινητό του θα οδηγήσει το παιδί του σε άγχος ή ανασφάλεια. Όπως επισημαίνουν, βασικός στόχος της έρευνας είναι να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο οι έφηβοι αντιλαμβάνονται την προσοχή των γονιών τους όταν αυτή μοιράζεται ανάμεσα στις οικογενειακές σχέσεις και στις ψηφιακές συσκευές.