Το κινητό τηλέφωνο έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας.
- Ο Μάριος, personal trainer, περιγράφει τη μάχη του με την εξάρτηση από το κινητό, στο οποίο αφιερώνει έως και 14 ώρες ημερησίως. Παρομοιάζει τη συσκευή με «έμπορο ναρκωτικών» που κουβαλά συνεχώς στην τσέπη του.
- Αν και δεν αποτελεί επίσημη διάγνωση, οι θεραπευτές παρατηρούν αύξηση των ανθρώπων που ζητούν βοήθεια. Πολλοί χρησιμοποιούν το κινητό ως «ασφαλές καταφύγιο» για να αποφύγουν δύσκολα συναισθήματα όπως το άγχος, η μοναξιά και η απογοήτευση.
- Η περίπτωση του Τζέιμς, που ανέπτυξε εξάρτηση μετά την απώλεια της δουλειάς του, και της Τζένι, που έμενε ξύπνια για μέρες παρακολουθώντας βίντεο, καταδεικνύουν την ακραία μορφή που μπορεί να λάβει το φαινόμενο.
- Οι ειδικοί προτείνουν την αξιολόγηση των καθημερινών συνηθειών, όπως η χρήση του κινητού αμέσως μετά το ξύπνημα. Συνιστούν μικρές αλλαγές, όπως η απενεργοποίηση ειδοποιήσεων και ο ορισμός ορίων για μια πιο συνειδητή χρήση.
Είναι το ξυπνητήρι μας, το μέσο επικοινωνίας, η πηγή ενημέρωσης, η ψυχαγωγία, ακόμη και το εργαλείο της δουλειάς μας. Ωστόσο, η ολοένα και μεγαλύτερη εξάρτηση από τις οθόνες προκαλεί έντονο προβληματισμό στους ειδικούς, οι οποίοι βλέπουν όλο και περισσότερους ανθρώπους να δυσκολεύονται να αποχωριστούν τη συσκευή τους.
Μάλιστα, ψυχολόγοι και θεραπευτές προειδοποιούν ότι η ανάγκη να ελέγχουμε συνεχώς ειδοποιήσεις, μηνύματα ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να εξελιχθεί σε μια συμπεριφορά που μοιάζει πολύ με άλλες μορφές εξάρτησης.
Χαρακτηριστική είναι η ιστορία του Μάριου, ενός personal trainer από το βόρειο Λονδίνο, ο οποίος μίλησε στο BBC για τη μάχη που δίνει με την εξάρτησή του από το κινητό.
«Μπορώ να περάσω 14 ώρες την ημέρα στo κινητό»
Όπως περιγράφει, υπάρχουν ημέρες που ο συνολικός χρόνος χρήσης της συσκευής του ξεπερνά τις 14 ώρες, με το Instagram να αποτελεί τη μεγαλύτερη «παγίδα».
Η ανάγκη να κοιτάξει το κινητό του είναι σχεδόν αυτόματη. Ακόμη και όταν βρισκόταν σε συνεδρία ψυχοθεραπείας για την αντιμετώπιση της εξάρτησής του, δυσκολεύτηκε να αντισταθεί στην επιθυμία να απαντήσει σε ένα μήνυμα που μόλις είχε λάβει.
«Είναι σαν να κουβαλάς τον έμπορο ναρκωτικών στην τσέπη σου»
Ο ίδιος περιγράφει την ανάγκη να κοιτάζει συνεχώς το κινητό ως μια ακατανίκητη παρόρμηση.
«Είναι σαν να κουβαλάς τον δικό σου έμπορο ναρκωτικών στην τσέπη σου. Το κινητό είναι πάντα εκεί, αναβοσβήνει, κάνει ήχους και σου υπενθυμίζει ότι υπάρχει άλλη μία "δόση" που σε περιμένει», λέει χαρακτηριστικά.
Ο ίδιος πιστεύει ότι πίσω από την ακατανίκητη ανάγκη να βρίσκεται διαρκώς online κρύβονται συναισθήματα μοναξιάς, ενώ σήμερα ακολουθεί πρόγραμμα 12 συνεδριών ψυχοθεραπείας με στόχο να περιορίσει σταδιακά την εξάρτησή του.
Όλο και περισσότεροι ζητούν βοήθεια
Η εξάρτηση από το κινητό δεν αποτελεί ακόμη επίσημη ψυχιατρική διάγνωση. Παρ' όλα αυτά, οι θεραπευτές αναφέρουν ότι βλέπουν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων που αδυνατούν να ελέγξουν τη χρήση των ψηφιακών συσκευών.
Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το BBC, σε έρευνα της Deloitte το 70% των ενηλίκων παραδέχθηκε ότι περνά περισσότερο χρόνο στο κινητό απ' όσο θα ήθελε.
Την ίδια στιγμή, κέντρα απεξάρτησης στο Ηνωμένο Βασίλειο αναφέρουν σημαντική αύξηση των περιστατικών όπου, παράλληλα με άλλες εξαρτήσεις, οι θεραπευόμενοι εμφανίζουν και σοβαρή εξάρτηση από το κινητό ή το διαδίκτυο. Μάλιστα, υπάρχουν περιπτώσεις ανθρώπων που αρνήθηκαν να εισαχθούν σε πρόγραμμα θεραπείας επειδή δεν ήθελαν να αποχωριστούν το κινητό τους.
Οι ειδικοί εξηγούν ότι για πολλούς η συσκευή λειτουργεί ως «ασφαλές καταφύγιο». Μέσα από το ατελείωτο scrolling αποφεύγουν να έρθουν αντιμέτωποι με δύσκολα συναισθήματα, όπως το άγχος, η μοναξιά ή η απογοήτευση.
«Ένιωθα ότι το διαδίκτυο με κρατούσε όμηρο»
Ανάλογη είναι και η ιστορία του Τζέιμς, ο οποίος αρχικά αναζήτησε βοήθεια για την εξάρτησή του από το αλκοόλ.
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας διαπιστώθηκε ότι είχε αναπτύξει και σοβαρή εξάρτηση από τις οθόνες. Μετά την απώλεια της δουλειάς του περνούσε ατελείωτες ώρες διαβάζοντας ειδήσεις, παρακολουθώντας τα social media και ελέγχοντας συνεχώς τις αντιδράσεις σε κάθε ανάρτησή του.
«Ένιωθα ότι ο ψηφιακός κόσμος με κρατούσε όμηρο. Δεν το απολάμβανα πλέον. Ήταν σαν να μου είχε απορροφηθεί ένα κομμάτι της ψυχής, αλλά δεν μπορούσα να σταματήσω», περιγράφει.
Ακόμη πιο ακραία ήταν η περίπτωση της 30χρονης Τζένι, η οποία αποκάλυψε ότι έφτανε να μένει ξύπνια για ημέρες βλέποντας ασταμάτητα βίντεο και σειρές, παραμελώντας ακόμη και βασικές ανάγκες όπως το φαγητό και ο ύπνος.
Όταν προσπάθησε να σταματήσει, ζήτησε από την οικογένειά της να κλειδώσει όλες τις ηλεκτρονικές συσκευές, καθώς ένιωθε ότι δεν μπορούσε να αντισταθεί στην επιθυμία να παρακολουθεί διαρκώς περιεχόμενο.
Σήμερα δηλώνει ότι έχει ανακτήσει τον έλεγχο της ζωής της και χρησιμοποιεί μόνο ένα απλό κινητό τηλέφωνο, ενώ συνδέεται στο διαδίκτυο αποκλειστικά όταν είναι απαραίτητο για την εργασία της.
Το τεστ των 5 κινήσεων που προτείνει κορυφαίος ψυχολόγος
Ο κοινωνικός ψυχολόγος Τζόναθαν Χάιντ, συγγραφέας του βιβλίου The Anxious Generation, θεωρεί ότι η αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από μία εξαιρετικά απλή καθημερινή συνήθεια.
Όπως αναφέρει σε βίντεο για το World Economic Forum, οι περισσότεροι άνθρωποι ανοίγουν τα μάτια τους και πριν ακόμη σηκωθούν από το κρεβάτι ελέγχουν ειδοποιήσεις, email και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το ίδιο ακριβώς κάνουν και λίγο πριν κοιμηθούν.
Η συμβουλή του είναι να γράψει κανείς τις πέντε πρώτες κινήσεις που κάνει μόλις ξυπνήσει.
Στη συνέχεια, να αναρωτηθεί: «Είναι πραγματικά έτσι όπως θέλω να ξεκινά η ημέρα μου;».
Αν η πρώτη απάντηση είναι το κινητό, ίσως αυτό αποτελεί ένα πρώτο σημάδι ότι η τεχνολογία έχει αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο στην καθημερινότητα απ' όσο θα θέλαμε.
Ο ίδιος συμβουλεύει όσους θέλουν να περιορίσουν τη χρήση του κινητού να απομακρύνουν, όπου είναι δυνατόν, εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης από τη συσκευή τους και να μειώσουν τα ερεθίσματα που τους οδηγούν σε συνεχές scrolling.
Πότε η χρήση του κινητού γίνεται προβληματική
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι δεν είναι ο αριθμός των ωρών που καθορίζει από μόνος του αν κάποιος έχει πρόβλημα.
Πιο σημαντικό είναι να εξετάσει κανείς αν μπορεί να αφήσει εύκολα το κινητό, αν αισθάνεται έντονο άγχος όταν δεν το έχει δίπλα του, αν παραμελεί την εργασία, τον ύπνο ή τις προσωπικές του σχέσεις εξαιτίας της χρήσης του ή αν καταφεύγει στην οθόνη κάθε φορά που νιώθει στρες ή δυσάρεστα συναισθήματα.
Οι ψυχοθεραπευτές προτείνουν, πριν ανοίξει κανείς μια εφαρμογή, να αναρωτηθεί τι πραγματικά αναζητά εκείνη τη στιγμή. Περιμένει ένα μήνυμα; Νιώθει πλήξη; Θέλει να αποφύγει μια δύσκολη σκέψη;
Συχνά, λένε, η ανάγκη για scrolling δεν αφορά το ίδιο το κινητό, αλλά το συναίσθημα που προσπαθούμε να αποφύγουμε.
Μικρές αλλαγές που μπορούν να κάνουν τη διαφορά
Οι περισσότεροι ειδικοί δεν προτείνουν την πλήρη αποχή από την τεχνολογία, αλλά μια πιο συνειδητή χρήση της.
Απλές κινήσεις, όπως να μην υπάρχει κινητό δίπλα στο κρεβάτι, να απενεργοποιηθούν οι περιττές ειδοποιήσεις, να οριστούν χρονικά όρια στις εφαρμογές ή να αντικατασταθεί το πρωινό scrolling με μια μικρή βόλτα, λίγη άσκηση ή διάβασμα, μπορούν να μειώσουν σημαντικά την εξάρτηση.
Όπως λέει και ο Μάριος, που συνεχίζει τη θεραπεία του, η αλλαγή δεν έρχεται από τη μία ημέρα στην άλλη.
«Κάθε μέρα βάζω ως στόχο να χρησιμοποιώ λιγότερο το κινητό. Και κάθε μέρα αρχίζω να απολαμβάνω ξανά πράγματα που είχα ξεχάσει. Γίνεται. Αρκεί να κάνεις την αρχή».