Ένα από τα νήματα του αμερικανικού Χάλογουιν έχει ρίζες πολύ πιο κοντά στη Βρετανία. Είναι ένα ελάχιστα γνωστό έθιμο, η Νύχτα της Σκανδαλιάς.
- Ένα παλιό βρετανικό έθιμο, η «Νύχτα της Σκανδαλιάς», καταγράφεται αρχικά τον 18ο αιώνα. Νεαροί έκαναν φάρσες και προκαλούσαν καταστροφές την παραμονή της Πρωτομαγιάς, θεωρώντας ότι είχαν ασυλία απέναντι στον νόμο για εκείνη τη νύχτα.
- Αργότερα, η «Νύχτα της Σκανδαλιάς» μεταφέρθηκε στις 4 Νοεμβρίου, παραμονή της «Νύχτας των Φωτιών». Το έθιμο διατήρησε την αίσθηση ασυλίας και την εμμονή με φάρσες που αφορούσαν τα όρια των σπιτιών, όπως πόρτες και παράθυρα.
- Βρετανοί μετανάστες μετέφεραν το έθιμο στην Αμερική, όπου συγχωνεύτηκε με το σκωτσέζικο Χάλογουιν. Οι φάρσες της «Νύχτας της Σκανδαλιάς» μεταφέρθηκαν στην 31η Οκτωβρίου, καθώς η αρχική ημερομηνία ήταν συνδεδεμένη με αγγλικές παραδόσεις.
- Στην Αμερική, η σκανδαλιά εξελίχθηκε στην απειλή της φάρσας («trick-or-treat»), όπως φάνηκε από την απολογία του Όρσον Γουέλς το 1938. Στο Γιόρκσαϊρ, το αρχικό έθιμο φθίνει, καθώς τα παιδιά προτιμούν τα γλυκά του Χάλογουιν.
Κάθε 31 Οκτωβρίου, στις ΗΠΑ, στη Βρετανία και όλο και συχνότερα σε χώρες τόσο διαφορετικές όσο η Ιαπωνία, η Σλοβενία και η Ινδία, μασκαρεμένα παιδιά χτυπούν τις πόρτες των γειτόνων. Φωνάζουν «φάρσα ή κέρασμα» με την ελπίδα να πάρουν γλυκά ή χρήματα. Στα βρετανικά αυτιά, το έθιμο ακούγεται σαν άλλη μια αμερικανική εισαγωγή.
Η διαδρομή των εθίμων στον χρόνο, όμως, είναι πιο περίπλοκη. Όπως υποστηρίζουν ο συγγραφέας Κρις Άλεν και η ερευνήτρια Κάρεν Άλεν σε κείμενό τους στο βρετανικό ιστορικό περιοδικό BBC History Magazine, ένα από τα νήματα του αμερικανικού Χάλογουιν έχει ρίζες πολύ πιο κοντά στη Βρετανία. Είναι ένα ελάχιστα γνωστό έθιμο, η Νύχτα της Σκανδαλιάς. Επιβιώνει σχεδόν αναλλοίωτο εδώ και αιώνες σε πόλεις του Γιόρκσαϊρ, όπως το Λιντς και το Μπράντφορντ.
Πώς ένα έθιμο του Γιόρκσαϊρ έφτασε στην Αμερική
Η πρώτη καταγραφή της χρονολογείται στη δεκαετία του 1790, στο Μίντλετον του Λανκασάιρ. Τότε δεν γινόταν στις 31 Οκτωβρίου, αλλά στις 30 Απριλίου, την παραμονή της Πρωτομαγιάς. Νεαροί άντρες ξεκαθάριζαν λογαριασμούς με φάρσες: ξερίζωναν φράχτες, ποδοπατούσαν κήπους, άφηναν τα ζώα ελεύθερα. Η υπεράσπισή τους ήταν απλή, στη ντοπιολαλιά της περιοχής: «Ε, αφού είναι η Νύχτα της Σκανδαλιάς». Η απώτερη καταγωγή του εθίμου παραμένει σκοτεινή. Ίσως συνδέεται με τις παραδόσεις της εποχής των Τυδώρ, όταν οι νέοι έβγαιναν την παραμονή της Πρωτομαγιάς να μαζέψουν πρασινάδα για να υποδεχτούν τον Μάη.
Μεταγενέστερες πηγές από τις πόλεις Μπάρνσλεϊ και Ντιούσμπερι του Γιόρκσαϊρ περιγράφουν πώς μπορούσε κανείς να επιτεθεί από απόσταση σε ανυποψίαστους νοικοκύρηδες χρησιμοποιώντας μόνο το κοντάρι της απλώστρας. Το 1865 κάποιος Γουίλιαμ Μπανκς σημείωνε ότι στα μέρη του «τα αγόρια γύριζαν και κατέστρεφαν περιουσίες, πιστεύοντας ότι ο νόμος τους το επέτρεπε εκείνη τη νύχτα».
Οι μεταγενέστερες αναφορές τοποθετούν τη Νύχτα της Σκανδαλιάς όχι πια την παραμονή της Πρωτομαγιάς, αλλά στις 4 Νοεμβρίου. Οι πηγές δεν εξηγούν την αλλαγή, η οποία όμως συμπίπτει με την αύξηση της αστικοποίησης. Ίσως ο Μάιος έχασε την αγροτική του σημασία και οι νέοι μετέφεραν τις φάρσες τους στην παραμονή μιας άλλης γιορτής. Πρόκειται για τη Νύχτα των Φωτιών, όταν πολλοί Άγγλοι θυμούνταν τη Συνωμοσία της Πυρίτιδας του 1605 με φωτιές και αργότερα με πυροτεχνήματα.
Το ταξίδι μιας νύχτας φάρσας μέσα στους αιώνες
Πέρα από την ημερομηνία, η Νύχτα της Σκανδαλιάς είχε δύο κοινά γνωρίσματα. Το πρώτο ήταν η αίσθηση ασυλίας απέναντι στον νόμο. Το δεύτερο ήταν μια εμμονή με τα όρια: φάρσες με αυλόπορτες, πειράγματα στις πόρτες, χτυπήματα στα παράθυρα, όσο περισσότερη αναστάτωση γινόταν χωρίς να περάσει κανείς ένα κατώφλι. Θα μπορούσε να είχε μείνει μια τοπική ιδιορρυθμία του Γιόρκσαϊρ. Όταν όμως, τον 18ο και τον 19ο αιώνα, οι κάτοικοι της περιοχής άρχισαν να διασχίζουν τον Ατλαντικό, η Νύχτα της Σκανδαλιάς συνάντησε το Χάλογουιν.
Η λέξη «Χάλογουιν» αναφέρεται στη νύχτα πριν από τη χριστιανική γιορτή των Αγίων Πάντων. Στη Σκωτία, τον 18ο αιώνα και νωρίτερα, ήταν βραδιά ρομαντισμού, με χορούς, παιχνίδια ζευγαρώματος και μαντείες για το ποιος θα παντρευτεί ποιον. Ο Ρόμπερτ Μπερνς αξιοποίησε αυτά τα θέματα στην αναζήτησή του για τη σκωτσέζικη ταυτότητα, στο ποίημα «Χάλογουιν» του 1785. Τον 19ο αιώνα, Σκωτσέζοι άποικοι έφεραν τη γιορτή στον Καναδά και την Αμερική, ίσως με οδηγό το ποίημα του Μπερνς. Τη μοιράστηκαν με τον αυξανόμενο ιρλανδικό πληθυσμό, αλλά εκεί υπήρχαν κι άλλες κοινότητες του Παλαιού Κόσμου.
Οι μετακινήσεις κατοίκων του Γιόρκσαϊρ προς τη Βόρεια Αμερική εντοπίζονται ήδη από τον 17ο αιώνα. Με τη Βιομηχανική Επανάσταση πολλοί τεχνίτες έχασαν τα προς το ζην από τη μηχανοποίηση. Μια έκθεση του 1826 μιλούσε για 15.000 ανέργους στην περιοχή. Η μετανάστευση άρχισε για τα καλά και κράτησε ως τον 20ό αιώνα. Οι κοινωνιολόγοι Ρίτσαρντ Άλμπα και Βίκτορ Νι αμφισβητούν την παλιά θεωρία ότι αυτοί οι μετανάστες αφομοιώθηκαν χωρίς να διατηρήσουν τίποτα δικό τους. Ακόμη και σήμερα, στις περιοχές της Πενσιλβάνια και του Ρόουντ Άιλαντ όπου εγκαταστάθηκαν, υπάρχουν γήπεδα κρίκετ και μαγαζιά με ψάρι και πατάτες.
Ήταν πολιτικά αδύνατο να γιορτάζεται στην Αμερική μια επέτειος τόσο αγγλική και αντικαθολική όσο η Συνωμοσία της Πυρίτιδας, ανάμεσα σε τόσους Σκωτσέζους και Ιρλανδούς. Έτσι, οι νέοι από το Γιόρκσαϊρ φαίνεται ότι μετέφεραν ξανά την ημερομηνία, αυτή τη φορά στις 31 Οκτωβρίου. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί το 1872, στο Κίνγκστον του Οντάριο, γλεντζέδες του Χάλογουιν γκρέμιζαν φράχτες. Εξηγεί ίσως και γιατί το 1897 ο Γουίλιαμ Γουόλς περιέγραφε στην Ουάσιγκτον νέους να χτυπούν κουδούνια, να ξεριζώνουν πόμολα και να βγάζουν αυλόπορτες από τους μεντεσέδες.
Η Νύχτα της Σκανδαλιάς επιβιώνει ακόμη στο Γιόρκσαϊρ
Με τα χρόνια, η σκανδαλιά έδωσε τη θέση της στην απειλή μιας φάρσας και στην έμφαση στο κέρασμα. Το 1938, πάντως, οι παλιές προσδοκίες ήταν ακόμη ζωντανές. Ο Όρσον Γουέλς μετέδωσε τότε το ραδιοφωνικό δράμα «Ο πόλεμος των κόσμων» και χιλιάδες ακροατές βγήκαν πανικόβλητοι στους δρόμους, πιστεύοντας ότι είχε ξεκινήσει εισβολή εξωγήινων.
Όταν βγήκε στον αέρα να εξηγηθεί, είπε: «Το έργο δεν έχει καμία άλλη σημασία από την προσφορά για τη γιορτή που ήθελε να είναι. Είναι η δική μας εκδοχή του να ντυθείς φάντασμα με ένα σεντόνι, να πεταχτείς από έναν θάμνο και να φωνάξεις "Μπου!". Δεν προλαβαίναμε να σαπουνίσουμε όλα σας τα παράθυρα και να κλέψουμε όλες σας τις αυλόπορτες ως αύριο το βράδυ, οπότε κάναμε το επόμενο καλύτερο. Αφανίσαμε τον κόσμο μπροστά στα αυτιά σας». Οι αυλόπορτες και τα σαπουνισμένα τζάμια ήταν κλασικές φάρσες της Νύχτας της Σκανδαλιάς. Ο Γουέλς ουσιαστικά ζητούσε συγχώρεση επικαλούμενος το έθιμο.
Σε ορισμένες περιοχές του Γιόρκσαϊρ, τα παιδιά γιορτάζουν ακόμη τη Νύχτα της Σκανδαλιάς στις 4 Νοεμβρίου. Χτυπούν πόρτες και το βάζουν στα πόδια, πετούν αλεύρι και αβγά. Η αστυνομία του Δυτικού Γιόρκσαϊρ καταρτίζει ακόμη ειδικά σχέδια για τον αυξημένο φόρτο εκείνων των ημερών. Η αίσθηση, ωστόσο, είναι ότι το έθιμο φθίνει, καθώς τα γλυκά του Χάλογουιν τραβούν τα παιδιά μακριά από τις πιο αμφιλεγόμενες δραστηριότητες.