Η Μάνστεστερ Σίτι άλωσε το «Άνφιλντ» και οι οπαδοί της γέμισαν την εξέδρα των φιλοξενούμενων με... μπανάνες, ένα διαχρονικό έθιμο που κρύβει πίσω του πολλές ιστορίες.
Κρατά... χρόνια αυτή η κολόνια θα έλεγε κανείς! Κάτι που ταιριάζει γάντι στις κίτρινες φουσκωτές μπανάνες που σήκωσε ο κόσμος της Μάντσεστερ Σίτι στις εξέδρες όταν και ο Έρλινγκ Χάαλαντ έσπασε το ρόδι στο ντέρμπι με την Λίβερπουλ και σκόραρε για το 1-0 προκαλώντας πανζουρλισμό στις εξέδρες που φιλοξενούταν ο κόσμος των «πολιτών». Πως εκλαμβάνεται η εν λόγω κίνηση; Κι όμως υπάρχει ιστορική εξήγηση!
Η ιστορία πίσω από ένα ξεχωριστό οπαδικό έθιμο
Σχεδόν 40 χρόνια πίσω ταξιδεύει η ιστορία με τις κίτρινες μπανάνες που έγιναν σήμα κατατεθέν της εξέδρας της Μάντσεστερ Σίτι. Από μια αυθόρμητη φάρσα ενός οπαδού μέχρι την καθιέρωση μιας ξεχωριστής παράδοσης στο αγγλικό ποδόσφαιρο, οι φουσκωτές μπανάνες κουβαλούν μια ιστορία γεμάτη χιούμορ, οπαδική κουλτούρα, αλλά και έναν απρόσμενο συμβολισμό, όταν η διαδρομή τους συναντά το Άνφιλντ και τον Τζον Μπαρνς.
Η πιθανή επιστροφή τους στο γήπεδο της Λίβερπουλ δημιουργεί ένα ιστορικό παράδοξο, καθώς ένα αντικείμενο που συνδέθηκε με τον ρατσισμό στις εξέδρες βρέθηκε, με την πάροδο του χρόνου, να αποτελεί μέρος μιας εντελώς διαφορετικής οπαδικής ταυτότητας.
Από μια φουσκωτή μπανάνα στη γέννηση μιας παράδοσης
Για να βρούμε τις ρίζες του φαινομένου, πρέπει να γυρίσουμε στις 15 Αυγούστου 1987. Εκείνη την ημέρα, σε αναμέτρηση της Μάντσεστερ Σίτι με την Πλίμουθ Άργκαϊλ, ο φίλος των «Πολιτών» Φρανκ Νιούτον εμφανίστηκε στις εξέδρες κρατώντας μια τεράστια φουσκωτή μπανάνα.
Αυτό που αρχικά έμοιαζε με μια απλή, χιουμοριστική κίνηση έμελλε να εξελιχθεί σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα οπαδικά φαινόμενα του αγγλικού ποδοσφαίρου. Ο Νιούτον συνέχισε να παίρνει μαζί του την μπανάνα στις εκτός έδρας αναμετρήσεις της ομάδας, ενώ σταδιακά άρχισαν να εμφανίζονται στις εξέδρες ολοένα και περισσότερα φουσκωτά αντικείμενα.
Η ιδέα εξαπλώθηκε γρήγορα, αποκτώντας τη δική της δυναμική. Μπανάνες, δεινόσαυροι, καρχαρίες, τέρατα και τεράστια σφυριά έκαναν την εμφάνισή τους στα γήπεδα, μετατρέποντας τις μετακινήσεις των οπαδών της Σίτι σε ένα ξεχωριστό θέαμα.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, η φουσκωτή μπανάνα είχε πλέον εξελιχθεί σε σύμβολο της οπαδικής κουλτούρας του συλλόγου, σε μια περίοδο κατά την οποία η ομάδα αγωνιζόταν μακριά από την κορυφαία κατηγορία του αγγλικού ποδοσφαίρου.
Η έκρηξη της «μπανάνας» και το φαινόμενο της Σίτι
Η παράδοση γνώρισε πρωτοφανή άνθηση τη σεζόν 1988-89. Όπως καταγράφει ο ιστορικός της Μάντσεστερ Σίτι, Γκάρι Τζέιμς, μία από τις χαρακτηριστικότερες στιγμές σημειώθηκε την Boxing Day του 1988, όταν χιλιάδες φίλοι της ομάδας βρέθηκαν στο γήπεδο της Στόουκ, έχοντας μαζί τους φουσκωτά αντικείμενα και ευφάνταστες στολές.
Το φαινόμενο είχε πλέον ξεπεράσει τα όρια μιας μεμονωμένης φάρσας και είχε μετατραπεί σε αναπόσπαστο κομμάτι της οπαδικής ταυτότητας των «Πολιτών». Η μπανάνα έγινε σημείο αναφοράς, ενώ η δημοφιλία της έφτασε μέχρι και τους ποδοσφαιριστές της ομάδας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε ο επιθετικός Ίμρε Βαράντι, ο οποίος απέκτησε το παρατσούκλι «Ίμρε Μπανάνα» στο Μέιν Ρόουντ, αποτυπώνοντας με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το αποτύπωμα που είχε αφήσει το συγκεκριμένο έθιμο στον σύλλογο.
Η εποχή εκείνη ήταν, άλλωστε, ιδιαίτερη για το αγγλικό ποδόσφαιρο. Ο χουλιγκανισμός, οι περιορισμοί που ακολούθησαν την τραγωδία του Χέιζελ και η γενικότερη κρίση στην εικόνα των γηπέδων είχαν διαμορφώσει ένα δύσκολο περιβάλλον. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι φουσκωτές μπανάνες και τα υπόλοιπα ευφάνταστα αντικείμενα έδωσαν μια διαφορετική νότα στις εξέδρες, με το χιούμορ να βρίσκεται στο επίκεντρο.
Όταν η μπανάνα απέκτησε διαφορετικό συμβολισμό
Η ιστορία, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη Μάντσεστερ Σίτι. Η μπανάνα έχει συνδεθεί και με μία από τις πιο σκοτεινές πλευρές του αγγλικού ποδοσφαίρου: τον ρατσισμό που βίωναν οι μαύροι ποδοσφαιριστές στα γήπεδα της χώρας.
Κατά τη δεκαετία του 1980, η ρίψη μπανανών προς μαύρους παίκτες αποτελούσε μία από τις πιο προσβλητικές εκδηλώσεις ρατσιστικής συμπεριφοράς στις εξέδρες. Ανάμεσα στους ποδοσφαιριστές που βρέθηκαν αντιμέτωποι με τέτοιες επιθέσεις ήταν ο Τζον Μπαρνς, ένας από τους σημαντικότερους παίκτες της Λίβερπουλ και της εθνικής Αγγλίας.
Η παρουσία του Μπαρνς στην κορυφαία σκηνή του αγγλικού ποδοσφαίρου συνέπεσε με μια περίοδο κατά την οποία οι ρατσιστικές συμπεριφορές αποτελούσαν σοβαρό πρόβλημα στα γήπεδα. Οι επιθέσεις εναντίον του έμειναν στην ιστορία και ανέδειξαν με τον πιο σκληρό τρόπο τις διακρίσεις που αντιμετώπιζαν οι μαύροι ποδοσφαιριστές.
Έτσι, η σύνδεση της μπανάνας με το Άνφιλντ αποκτά μια ιδιαίτερη ιστορική διάσταση. Το γήπεδο της Λίβερπουλ είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την πορεία του Μπαρνς, ενός παίκτη που βίωσε τον ρατσισμό σε μια εποχή κατά την οποία το αγγλικό ποδόσφαιρο πάλευε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα.
Αν, λοιπόν, οι κίτρινες μπανάνες κάνουν την εμφάνισή τους στις εξέδρες του Άνφιλντ, η εικόνα θα έχει έναν συμβολισμό που ξεπερνά το ίδιο το οπαδικό έθιμο. Ένα αντικείμενο που συνδέθηκε με ρατσιστικές επιθέσεις επιστρέφει σε ένα γήπεδο που έχει συνδεθεί με έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς στόχους αυτής της συμπεριφοράς.
Από το ρατσιστικό σύμβολο στην οπαδική ταυτότητα
Ορισμένες προσεγγίσεις της ιστορίας υποστηρίζουν ότι η διάδοση της φουσκωτής μπανάνας από τους οπαδούς της Σίτι συνέβαλε στην αλλαγή του συμβολισμού της, μετατρέποντάς την σε ένα αντικείμενο γιορτής, χιούμορ και συλλογικότητας.
Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: οι πηγές που καταγράφουν την απαρχή της παράδοσης συνδέουν πρωτίστως τη γέννησή της με την αυθόρμητη οπαδική δημιουργικότητα και όχι με κάποια οργανωμένη αντιρατσιστική εκστρατεία.
Πρόκειται, επομένως, για δύο διαφορετικές ιστορικές διαδρομές που συναντώνται γύρω από το ίδιο αντικείμενο. Από τη μία πλευρά, η φουσκωτή μπανάνα έγινε σύμβολο μιας ιδιαίτερης οπαδικής κουλτούρας. Από την άλλη, η πραγματική μπανάνα χρησιμοποιήθηκε ως μέσο ρατσιστικής προσβολής, αφήνοντας πίσω της εικόνες που σημάδεψαν το αγγλικό ποδόσφαιρο.
Η διάκριση αυτή είναι απαραίτητη για να γίνει κατανοητό γιατί μια ενδεχόμενη εμφάνιση των φουσκωτών μπανανών στο Άνφιλντ μπορεί να προκαλέσει τόσο έντονους συνειρμούς, ακόμη κι αν η πρόθεση των οπαδών είναι εντελώς διαφορετική.
Συνδέεται η κινητοποίηση με την κρίση της Μάντσεστερ Σίτι;
Ένα ακόμη ερώτημα που προκύπτει είναι αν η φερόμενη κινητοποίηση γύρω από τις κίτρινες μπανάνες σχετίζεται με τη θεσμική κρίση που αντιμετωπίζει η Μάντσεστερ Σίτι εξαιτίας των υποθέσεων που έχουν απασχολήσει το αγγλικό ποδόσφαιρο.
Σε πρώτη ανάγνωση, η σύνδεση δεν προκύπτει αυτονόητα. Η παράδοση έχει τις ρίζες της στο 1987, πολύ πριν από τις σημερινές εξελίξεις γύρω από τον σύλλογο, και αποτελεί εδώ και δεκαετίες μέρος της ιστορίας της εξέδρας του.
Αυτό, βέβαια, δεν αποκλείει το ενδεχόμενο ένα παλιό οπαδικό σύμβολο να αποκτήσει νέα επικαιρότητα ή να χρησιμοποιηθεί σε ένα διαφορετικό πλαίσιο. Για να συνδεθεί, όμως, με συγκεκριμένη αντίδραση απέναντι στη σημερινή κατάσταση της Σίτι, θα πρέπει να υπάρχουν σαφείς ενδείξεις που να τεκμηριώνουν αυτή την πρόθεση.