Το βιβλίο αφηγείται την ιστορία μιας ηθοποιού που αποκαλείται απλώς «Μ», της οποίας αρκετά στοιχεία μοιάζουν εντυπωσιακά με εκείνα της Νάταλι Πόρτμαν.
- Η φημολογία ξεκίνησε από τη δημοσιογράφο Βαλερί Στίβερς, η οποία, πριν από την κυκλοφορία του βιβλίου, υποστήριξε πως το μυθιστόρημα αποτελεί σκοτεινό πορτρέτο της Νάταλι Πόρτμαν και πως η ηθοποιός ήταν δυσαρεστημένη με το αποτέλεσμα.
- Η ηρωίδα «Μ» μοιράζεται κομβικά βιογραφικά στοιχεία με την Πόρτμαν, όπως το ντεμπούτο της ως παιδί-ηθοποιός, η συνεργασία με εταιρεία αρωμάτων και ρόλοι που παραπέμπουν ευθέως στις ταινίες «Μαύρος Κύκνος» και «Vox Lux».
- Ο κύκλος της ηθοποιού εκφράζει οργή, καθώς η «Μ» παρουσιάζεται ως υποτιμητική και απόμακρη, με τη βρετανική Telegraph να χαρακτηρίζει το βιβλίο ως «λογοτεχνική δολοφονία» της Πόρτμαν.
- Η συγγραφέας έχει παρελθόν με βιβλία που προκάλεσαν αντιδράσεις για την απεικόνιση πραγματικών προσώπων. Το νέο της έργο έλαβε ψυχρές κριτικές, με την ίδια να το υπερασπίζεται ως τολμηρό και όχι ως θέμα σκανδαλοθηρίας.
Ένα νέο μυθιστόρημα της Βρετανίδας συγγραφέως Ρέιτσελ Κασκ έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα λογοτεχνικά γεγονότα της χρονιάς, όχι τόσο για το περιεχόμενό του όσο για το ποιος φέρεται να κρύβεται πίσω από την κεντρική του ηρωίδα. Το βιβλίο, με τίτλο «Η Ζωή της Μ», αφηγείται την ιστορία μιας διάσημης ηθοποιού που αποκαλείται απλώς «Μ», της οποίας αρκετά βιογραφικά στοιχεία μοιάζουν εντυπωσιακά με εκείνα της σταρ του Χόλιγουντ Νάταλι Πόρτμαν.
Όταν άρχισαν να κυκλοφορούν οι πρώτες φήμες
Η αναμονή για το νέο βιβλίο της Κασκ ήταν ήδη μεγάλη, καθώς ο εκδοτικός της οίκος το παρουσίασε ως «μια φλογερή ανάκριση της φήμης, της εξουσίας, της ομορφιάς και της αλήθειας». Η συγγραφέας θεωρείται μία από τις πιο τολμηρές φωνές της σύγχρονης πεζογραφίας, γνωστή για το ψυχρό, κλινικό της βλέμμα στην ανθρώπινη αδυναμία. Το ενδιαφέρον όμως ξέφυγε γρήγορα από τον λογοτεχνικό κύκλο, όταν άρχισε να κυκλοφορεί η υπόθεση ότι πίσω από τη «Μ» κρύβεται η Πόρτμαν.
«Αποτελεί ένα σκοτεινό πορτρέτο της Πόρτμαν»
Τον Ιούλιο, εβδομάδες πριν από την κυκλοφορία του βιβλίου, η δημοσιογράφος πολιτισμού Βαλερί Στίβερς έγραψε στο Unherd ότι το μυθιστόρημα, το οποίο περιγράφει τη ζωή μιας διάσημης ηθοποιού ως θλιβερά κενή και συναισθηματικά άδεια, αποτελεί ένα σκοτεινό πορτρέτο της Πόρτμαν, η οποία, σύμφωνα με τη δημοσιογράφο, δεν ήταν καθόλου ικανοποιημένη με το αποτέλεσμα.
Η Στίβερς σημείωσε χαρακτηριστικά πως κανείς που γνωρίζει πραγματικά το έργο της Κασκ δεν θα την άφηνε να γράψει γι' αυτήν.
Η δήλωση αυτή πυροδότησε αμέσως φήμες για το αν η Πόρτμαν, γνωστή θαυμάστρια του έργου της Κασκ, είχε εξαρχής συναινέσει να χρησιμοποιηθεί η ζωή της, ή αν η συγγραφέας οικειοποιήθηκε εμπειρίες της χωρίς άδεια.
Η πλοκή πυκνώνει όταν αποκαλύπτεται πως το βιβλίο εξελίσσεται μέσα από δύο κεντρικά πρόσωπα, έναν ανώνυμο αφηγητή χωρίς καθορισμένο φύλο και την ηθοποιό «Μ».
Στην αρχή του βιβλίου, ο αφηγητής λέει στη «Μ» πως σκέφτεται να γράψει την αυτοβιογραφία της, κι εκείνη δέχεται με ενθουσιασμό. Αργότερα, όμως, η «Μ» εκφράζει δυσαρέσκεια, λέγοντας στον αφηγητή πως δεν της αρέσει ο τρόπος που την παρουσιάζει, κάτι που, όπως λέει, την πληγώνει. Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι αν αυτός ο διάλογος αντανακλά μια πραγματική συνομιλία ανάμεσα στην Κασκ και την Πόρτμαν.
Ζουν στο Παρίσι και οι δρόμοι τους έχουν διασταυρωθεί
Οι δύο γυναίκες ζουν αμφότερες στο Παρίσι και οι δρόμοι τους έχουν διασταυρωθεί. Η Πόρτμαν έχει επιλέξει δύο φορές βιβλία της Κασκ για τη λέσχη ανάγνωσης που διοργανώνει, έχει συνομιλήσει μαζί της δημόσια και έχει δηλώσει πως παραμένει πάντα σε δέος για τον τρόπο που η Κασκ ανατρέπει τη φόρμα και τις συμβάσεις της αφήγησης. Ωστόσο, πηγή που μίλησε στο Vanity Fair υποστήριξε πως ποτέ δεν είχαν ιδιαίτερα στενή σχέση.
Σε συνέντευξή της στους New York Times, η Κασκ απέφυγε να επιβεβαιώσει ή να διαψεύσει την πηγή έμπνευσής της, λέγοντας πως αν το βιβλίο βασίζεται σε πραγματικό πρόσωπο, τότε αυτό δεν είναι, στην πραγματικότητα, το ζητούμενο.
Πάντως, κάποιες ομοιότητες φαίνονται δύσκολο να αγνοηθούν. Η ηρωίδα του βιβλίου έγινε διάσημη ως παιδί ηθοποιός σε μια ταινία με πολύ μεγαλύτερο συμπρωταγωνιστή, γεγονός που έβαλε απότομο τέλος στην παιδική της ηλικία, κάτι που παραπέμπει ευθέως στο «Λεόν, ο Επαγγελματίας», του 1994, την ταινία που εκτόξευσε την καριέρα της Νάταλι Πόρτμαν.
Η «Μ» είναι επίσης το πρόσωπο μιας μεγάλης εταιρείας αρωμάτων, με διαφημίσεις τυλιγμένες σε ανοιξιάτικα ροζ άνθη, όπως ακριβώς η Πόρτμαν είναι το πρόσωπο του αρώματος Miss Dior. Οι ρόλοι της «Μ» στον κινηματογράφο, μια βασανισμένη πρίμα μπαλαρίνα και μια επιζήσασα σχολικής επίθεσης που γίνεται ποπ σταρ, παραπέμπουν άμεσα στους ρόλους που έχει ερμηνεύσει η Πόρτμαν στο «Μαύρος Κύκνος» και στο «Vox Lux».
«Μια λογοτεχνική δολοφονία» της ηθοποιού
Η ίδια η Πόρτμαν τηρεί σιγή... ασυρμάτου, όμως το Vanity Fair έκανε λόγο για έντονη δυσφορία στον στενό της κύκλο, γράφοντας πως οι φίλοι της είναι αρκετά οργισμένοι, καθώς η απεικόνιση της «Μ» έχει ελάχιστη σχέση με την πραγματική Πόρτμαν, πέρα από το βιογραφικό της. Η βρετανική Telegraph χαρακτήρισε το βιβλίο «μια λογοτεχνική δολοφονία» της ηθοποιού.
Πράγματι, η «Μ» δεν είναι συμπαθητικός χαρακτήρας. Παρά τη γοητεία της, παρουσιάζεται υποτιμητική, απόμακρη και εμμονική με την εμφάνιση. Σε ένα σημείο του βιβλίου, όταν συναντά μια πωλήτρια με παρόμοια χαρακτηριστικά προσώπου αλλά πιο γεμάτο σώμα, περνάει την υπόλοιπη μέρα σκεπτόμενη πώς οι γεροί γοφοί και τα δυνατά πόδια θα μπορούσαν να είχαν αλλάξει τη μοίρα της.
Ωστόσο, όπως υπενθυμίζεται από την αρχή του βιβλίου, όσα γνωρίζουμε για τη «Μ» είναι εξ ολοκλήρου επινόηση του αφηγητή. Αποδίδοντας τον χαρακτήρα στην Πόρτμαν, ίσως απλώς προβάλλουμε τη δική μας ανάγνωση πάνω στο κείμενο.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Κασκ προκαλεί αντιδράσεις
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Κασκ προκαλεί αντιδράσεις με τον τρόπο που απεικονίζει πρόσωπα κοντά στην πραγματική ζωή. Στα απομνημονεύματά της, το 2001, «Το Έργο μιας Ζωής», περιέγραψε με σκληρή ειλικρίνεια την ασφυκτική εμπειρία της πρώτης μητρότητας, παρομοιάζοντάς την με ένα είδος περιφραγμένου διαμερίσματος, αποκομμένου από τον υπόλοιπο κόσμο.
Το 2009, ο εκδοτικός της οίκος αναγκάστηκε να αποσύρει την πρώτη έκδοση του βιβλίου της «Ο Τελευταίος Δείπνος», αφού ένας άντρας που είχε γνωρίσει σε διακοπές αναγνώρισε τον εαυτό του στις σελίδες του και προχώρησε σε μήνυση για τη μη κολακευτική εικόνα που του αποδόθηκε.
Μετά τις αντιδράσεις για το βιβλίο διαζυγίου της «Aftermath» το 2012, όπου κριτική στους Sunday Times την αποκάλεσε αδιαμφισβήτητη ναρκισσίστρια, η Κασκ δήλωσε στον Guardian πως πέρασε ένα είδος δημιουργικού θανάτου και πως δεν μπορούσε πια να γράψει παραδοσιακά απομνημονεύματα χωρίς να παρεξηγείται.
Στράφηκε τότε στην αυτομυθοπλασία, ένα είδος που θολώνει τα όρια ανάμεσα στη μυθοπλασία και το προσωπικό βίωμα, παράγοντας την πιο αναγνωρισμένη ως τώρα δουλειά της, την τριλογία «Περίγραμμα». Ακόμη κι εκεί όμως δεν έλειψαν οι εντάσεις, με τον Σκωτσέζο συγγραφέα Ντέιμιαν Μπαρ να περιγράφει το μυθοπλαστικό πέπλο της ως εξαιρετικά διάφανο.
Οι κριτικές για το νέο βιβλίο παραμένουν μάλλον κακές. Οι New York Times το χαρακτήρισαν ψυχρό και αφηρημένο, ενώ ο New Yorker το αποκάλεσε το πιο αδύναμο μυθιστόρημά της. Ο Guardian, ελαφρώς πιο γενναιόδωρος, έγραψε πως πρόκειται για ένα βιβλίο που θαυμάζεις βαθιά, χωρίς όμως να το αγαπάς. Η ίδια η Κασκ έχει ήδη απαντήσει υπερασπιστικά, λέγοντας πως για εκείνη πρόκειται για ένα τολμηρό και παράξενο βιβλίο, όχι για ένα σκάνδαλο ή θέμα κουτσομπολιού.