Η κοκαΐνη άλλαξε το νησί με απρόβλεπτους τρόπους: κάποιοι κάτοικοι πλούτισαν και άνοιξαν νόμιμες επιχειρήσεις, όπως καφετέριες που λειτουργούν ακόμη σήμερα.
- Ένας έμπειρος διακινητής, λόγω βλάβης στο σκάφος του, αναγκάζεται να προσεγγίσει τις Αζόρες. Προσπαθεί να κρύψει σε μια θαλάσσια σπηλιά ένα τεράστιο φορτίο κοκαΐνης από τη Βενεζουέλα, προτού εισέλθει στο λιμάνι για επισκευές.
- Τα δίχτυα που συγκρατούσαν τα ναρκωτικά σπάνε λόγω κακοκαιρίας και τα δέματα ξεβράζονται στις ακτές. Οι κάτοικοι αρχίζουν να τα βρίσκουν, πλημμυρίζοντας το νησί με εξαιρετικά καθαρή και φθηνή κοκαΐνη, προκαλώντας κοινωνικό χάος.
- Οι αρχές εντοπίζουν το σκάφος του διακινητή και τον θέτουν υπό παρακολούθηση. Μετά από ημέρες, πραγματοποιούν έφοδο, συλλαμβάνοντας τον Αντονίνο Κουίντσι και βρίσκοντας στην κατοχή του ποσότητα κοκαΐνης, ενώ ο ανιψιός του διαφεύγει.
- Ο Κουίντσι αποδρά από τη φυλακή, αλλά συλλαμβάνεται ξανά μετά από δύο εβδομάδες κρυμμένος σε ένα κοτέτσι. Η άφιξη της κοκαΐνης αφήνει πίσω της μια καταστροφική κληρονομιά, με ραγδαία αύξηση των θανάτων και του εθισμού.
Γύρω στο μεσημέρι της 6ης Ιουνίου 2001, κάτοικοι της Πιλάρ ντα Μπρετάνια, μιας κοινότητας στο βορειοδυτικό άκρο του νησιού Σάο Μιγκέλ στις Αζόρες, αντίκρισαν ένα λευκό σκάφος περίπου δώδεκα μέτρων να παρασύρεται κοντά στους απόκρημνους βράχους της περιοχής. Κανείς κάτοικος δεν είχε ξαναδεί σκάφος τέτοιου μεγέθους να πλέει τόσο κοντά σε εκείνο το σημείο της ακτής, όπου η θάλασσα ήταν ρηχή, τα ρεύματα δυνατά και τα βράχια εξαιρετικά απότομα. Υπέθεσαν ότι επρόκειτο για κάποιον ερασιτέχνη ναυτικό που είχε χάσει τον προσανατολισμό του.
Στην πραγματικότητα, ο άνδρας στο τιμόνι ήταν έμπειρος θαλασσοπόρος. Στην κατοχή του βρέθηκαν αργότερα δύο ιταλικά διαβατήρια, ένα ισπανικό διαβατήριο και μια ισπανική ταυτότητα, όλα με φωτογραφία του ίδιου 44χρονου άντρα, με σκουρόχρωμο, σκληραγωγημένο δέρμα και σγουρά μαύρα μαλλιά, αλλά με τέσσερα διαφορετικά ονόματα. Τους προηγούμενους τρεις μήνες είχε διασχίσει δύο φορές τον Ατλαντικό, διανύοντας πάνω από 4.800 χιλιόμετρα από τις Κανάριες Νήσους, δυτικά του Μαρόκου, μέχρι τη βορειοανατολική Βενεζουέλα, και πίσω και πάλι μέχρι το Σάο Μιγκέλ, 1.600 χιλιόμετρα δυτικά της Πορτογαλίας.
Παρότι είχε λάβει εντολή να μεταφέρει το σκάφος στην ηπειρωτική Ισπανία, το ταξίδι επιστροφής αποδείχθηκε δύσκολο. Τα μεγάλα κύματα του Ατλαντικού είχαν χτυπήσει το σκάφος, προκαλώντας ζημιά στο πηδάλιο. Συνειδητοποιώντας ότι δεν θα κατάφερνε να φτάσει στην Ισπανία χωρίς ενδιάμεση στάση, κατευθύνθηκε προς το Σάο Μιγκέλ, το μεγαλύτερο από τα εννέα ηφαιστειογενή νησιά των Αζορών, ενός αρχιπελάγους που είχε αποικιστεί από την Πορτογαλία τον 15ο αιώνα.
Δεν μπορούσε όμως να μπει απευθείας στο λιμάνι. Αν οι λιμενικές αρχές έλεγχαν το σκάφος, θα ανακάλυπταν ανεπεξέργαστη κοκαΐνη αξίας δεκάδων εκατομμυρίων, την οποία μετέφερε από τη Βενεζουέλα για λογαριασμό μιας συμμορίας που δρούσε από τις Βαλεαρίδες. Έπρεπε να απαλλαγεί προσωρινά από το φορτίο του, γι' αυτό άρχισε να αναζητά κατά μήκος της ακτής ένα σημείο για να το κρύψει.
Οι ακτές του Σάο Μιγκέλ είναι γεμάτες σπηλιές και απομονωμένους κολπίσκους. Ο ναυτικός οδήγησε το σκάφος σε μια σπηλιά κοντά στην Πιλάρ ντα Μπρετάνια και άρχισε να ξεφορτώνει την κοκαΐνη, δεμένη με πλαστικό και καουτσούκ σε εκατοντάδες δέματα, μεγέθους τούβλου. Σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα που ακολούθησε, ασφάλισε το φορτίο με δίχτυα ψαρέματος και αλυσίδες, βυθίζοντάς το με μια άγκυρα. Καθώς όμως απομακρυνόταν προς το πλησιέστερο λιμάνι, το ψαροχώρι Ράμπο ντε Πέιξε, περίπου 24 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά, ομίχλη κάλυψε τους βράχους του νησιού. Ένας νέο μπαράζ κυμάτων άρχισε να υψώνεται, τα κύματα χτύπησαν τους βραχώδεις κόλπους και τα δίχτυα που συγκρατούσαν την κοκαΐνη λύθηκαν. Τότε τα δέματα άρχισαν να ξεβράζονται στην ακτή.
Η άφιξη της κοκαΐνης αναστάτωσε ολοσχερώς το νησί
Επί αιώνες, οι περισσότεροι κάτοικοι του Σάο Μιγκέλ ζούσαν από τη γεωργία, την αλιεία, την κτηνοτροφία γαλακτοπαραγωγής ή, πιο πρόσφατα, από κρατικά επιδόματα. Το νησί έχει 140.000 κατοίκους, οι περισσότεροι εκ των οποίων γνωρίζονται μεταξύ τους μέσω μίας ή δύο κοινών γνωριμιών. Η άφιξη, το καλοκαίρι του 2001, πάνω από μισού τόνου εξαιρετικά καθαρής κοκαΐνης αναστάτωσε ολοσχερώς το νησί.
Στις 7 Ιουνίου, μια μέρα μετά την πρώτη εμφάνιση του σκάφους, ένας κάτοικος της Πιλάρ ντα Μπρετάνια κατέβηκε ένα απότομο μονοπάτι προς έναν μικρό κολπίσκο όπου συνήθιζε να ψαρεύει. Στην ακτή, βρήκε έναν μεγάλο σωρό καλυμμένο με μαύρο πλαστικό. Κάτω από το πλαστικό εντόπισε δεκάδες μικρά δέματα, από κάποια από τα οποία διέρρεε μια ουσία που θύμιζε αλεύρι. Αποφάσισε να καλέσει την αστυνομία.
Μέσα σε λίγες ώρες, οι τοπικές αρχές είχαν καταγράψει περίπου 270 δέματα ανεπεξέργαστης κοκαΐνης, συνολικού βάρους 290 κιλών. Ήταν μόλις η πρώτη από πολλές ανάλογες ανακαλύψεις. Στις 15 Ιουνίου, πάνω από μία εβδομάδα αργότερα, ένας κάτοικος βρήκε 158 κιλά σε άλλον κολπίσκο κοντά στην Πιλάρ ντα Μπρετάνια. Δύο μέρες μετά, ένας δάσκαλος ειδοποίησε την αστυνομία αφού εντόπισε 15 κιλά σε παραλία στην άλλη πλευρά του νησιού. «Φοβόμουν, δίσταζα ακόμη και να τα πλησιάσω», μου είπε. «Νόμιζα ότι κάποιος μπορεί να με παρακολουθούσε και θα με σκότωνε αν με έβλεπε να τα αγγίζω». Μέσα σε δεκαπέντε ημέρες καταγράφηκαν 11 κατασχέσεις, συνολικού βάρους σχεδόν 500 κιλών κοκαΐνης.
Οι ψαράδες που έγιναν... ναρκέμποροι
Δεν την παρέδωσαν όλοι όσοι τη βρήκαν. Αρκετοί κάτοικοι έγιναν μικρέμποροι, μεταφέροντας κοκαΐνη σε δοχεία γάλακτος, μπογιατζίδικα τενεκεδάκια ή ακόμη και κάλτσες. Σύμφωνα με μία αναφορά, δύο ψαράδες είχαν δει τον άνδρα του σκάφους να πετά μέρος της κοκαΐνης στη θάλασσα. Κανείς δεν γνωρίζει πόση ποσότητα ανέσυραν, όμως η ιστορία τους έχει γίνει θρύλος ανάμεσα στους χρήστες ναρκωτικών του νησιού.
Λέγεται πως ένας από αυτούς πουλούσε τόση ποσότητα από το αυτοκίνητό του, ώστε τα καθίσματα είχαν ασπρίσει από τη σκόνη, ενώ φέρεται να πλήρωσε κάποτε έναν φίλο με 300 γραμμάρια κοκαΐνης απλώς για να του φορτίσει το κινητό.
Άλλοι κάτοικοι πουλούσαν ποτήρια μπίρας γεμάτα καθαρή κοκαΐνη. Κάθε τέτοιο ποτήρι, περίπου 150 γραμμαρίων, κόστιζε 20 ευρώ, δηλαδή εκατοντάδες φορές φθηνότερα απ' ό,τι θα κόστιζε σήμερα στην Αθήνα. Στις 25 Ιουνίου 2001, η τοπική εφημερίδα Açoriano Oriental έγραφε στον τίτλο της: «Η αστυνομία φοβάται τη μαζική διακίνηση κοκαΐνης».
Ο άνθρωπος πού έπαιρνε κοκαΐνη με... ορό
Πριν από την άφιξη του σκάφους, η κοκαΐνη ήταν σπάνια στο νησί. Πιο συνηθισμένη ήταν η χρήση ηρωίνης ή χασίς. «Η κοκαΐνη ήταν ναρκωτικό της ελίτ, ήταν ακριβή», λέει μιλώντας στον Guardian ο Ζοζέ Λόπες, ένας από τους επικεφαλής επιθεωρητές της πορτογαλικής δικαστικής αστυνομίας. Στο νησί κυκλοφορούσαν πλέον δύο τύποι κοκαΐνης, η γνωστή λευκή σκόνη και κιτρινωποί κρύσταλλοι που διαλύονταν σε νερό και χρησιμοποιούνταν ενδοφλεβίως.
«Ήταν ευφορία», είπε ο Κόστα. «Ένιωθες να αιωρείσαι». Ένας πρώην χρήστης από το Ράμπο ντε Πέιξε είπε ότι ο ίδιος και ένας συγγενής του κατανάλωσαν πάνω από ένα κιλό μέσα σε έναν μήνα. Ένας αστυνομικός θυμήθηκε την ιστορία ενός άνδρα με το παρατσούκλι Ζοανίνια («Πασχαλίτσα»), που είχε συνδέσει τον εαυτό του με ορό νερού και κοκαΐνης και έμεινε στο σπίτι του μαστουρωμένος επί ημέρες.
Ένα προϊόν τόσο πολύτιμο στην υπόλοιπη υφήλιο έγινε σχεδόν άχρηστο λόγω της υπερβολικής αφθονίας. «Είχαν χρυσάφι στα χέρια τους, αλλά δεν ήξεραν πώς να το διαχειριστούν», είπε ο Ρουμπέν Φρίας, επικεφαλής του τοπικού συλλόγου ψαράδων στο Ράμπο ντε Πέιξε. Κυκλοφορούσαν φήμες ότι νοικοκυρές τηγάνιζαν σκουμπριά... σε κοκαΐνη νομίζοντάς την αλεύρι, και ότι γέροι ψαράδες την έριχναν στον καφέ τους σαν ζάχαρη.
Μέσα σε λίγες ώρες, οι αστυνομικές αρχές εντόπισαν το σκάφος αγκυροβολημένο στο λιμάνι του Ράμπο ντε Πέιξε και άρχισαν παρακολούθηση. Γύρω στη 1 τα ξημερώματα της 8ης Ιουνίου, είδαν ένα αυτοκίνητο να σταθμεύει δίπλα στο σκάφος. Αποδείχθηκε ότι ο οδηγός, Βίτο Ροζάριο Κουίντσι, ήταν ανιψιός του λαθρέμπορου, ενός Σικελού με πραγματικό όνομα Αντονίνο Κουίντσι.
Ισπανικές δικαστικές αρχές υποστήριξαν αργότερα ότι ο Βίτο Ροζάριο αποτελούσε τον κρίκο ανάμεσα στον Κουίντσι και σε μια ανώνυμη ισπανική οργάνωση που διηύθυνε τη διακίνηση κοκαΐνης. Σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα, τέσσερις μήνες πριν φτάσει ο Κουίντσι στις Αζόρες, ο αρχηγός του κυκλώματος είχε αγοράσει ένα σκάφος αξίας 156.000 ευρώ στις Κανάριες Νήσους και το είχε μεταβιβάσει στον Κουίντσι υπό ψευδώνυμο. Αποδείχθηκε αργότερα ότι το σκάφος του Κουίντσι ήταν μόνο ένα κομμάτι μιας ευρύτερης επιχείρησης, καθώς δύο ακόμη σκάφη, με αντίστοιχο φορτίο κοκαΐνης, προορίζονταν για άλλα λιμάνια της Ισπανίας.
Ο Βίτο συνάντησε τον θείο του στο σκάφος και το πρωί απέπλευσαν μαζί. Η αστυνομία τους ακολούθησε μέχρι το σημείο όπου ο Κουίντσι είχε προσπαθήσει να κρύψει την κοκαΐνη, όπου παρέμειναν για 35 λεπτά, πιθανότατα διαπιστώνοντας ότι το φορτίο είχε εξαφανιστεί. Στη συνέχεια εγκαταστάθηκαν στο λιμάνι της Πόντα Ντελγκάδα, της οικονομικής πρωτεύουσας των Αζορών, όπου παρέμειναν για δώδεκα ημέρες. Όταν πληροφορίες από το λιμάνι αποκάλυψαν ότι το πηδάλιο του σκάφους θα ήταν επισκευασμένο έως τις 22 Ιουνίου, η αστυνομία αποφάσισε να δράσει. Στις 20 Ιουνίου πραγματοποίησαν έφοδο.
Στο εσωτερικό του σκάφους, ο Λόπες και η ομάδα του βρήκαν τον Κουίντσι περιτριγυρισμένο από χάρτες και έγγραφα, καθώς και ένα τούβλο κοκαΐνης 960 γραμμαρίων. Ο ανιψιός του είχε εξαφανιστεί. Η σύλληψη έγινε ομαλά. «Ο Κουίντσι ήταν εύκολος στη συνεννόηση», είπε ο Λόπες, ο οποίος μιλούσε ιταλικά και μπόρεσε να επικοινωνήσει άτυπα μαζί του. Ο Κουίντσι φαινόταν ανήσυχος για το γεγονός ότι μεγάλες ποσότητες κοκαΐνης ξεβράζονταν σε όλο το νησί, και μάλιστα προσφέρθηκε να καθοδηγήσει τους αστυνομικούς στα σημεία όπου είχε κρύψει το φορτίο. Στην επίσημη ανάκριση όμως, την επόμενη μέρα, σταμάτησε απότομα να συνεργάζεται, αρνούμενος οποιαδήποτε εμπλοκή.
Πριν την άφιξη της κοκαΐνης του Κουίντσι, η αστυνομία είχε τον πλήρη έλεγχο της τοπικής αγοράς ναρκωτικών. Τώρα αντιμετώπιζε πρωτόγνωρη κατάσταση, καθώς εκτιμούσε ότι τουλάχιστον ακόμη 200 κιλά παρέμεναν ανεξιχνίαστα. Το Ράμπο ντε Πέιξε, μία από τις φτωχότερες πόλεις της Πορτογαλίας, μετατράπηκε εκείνο το καλοκαίρι σε κέντρο εμπορίας της κοκαΐνης που είχε χαθεί.
Η καθαρότητα της κοκαΐνης ξεπερνούσε το 80%
Μεταγενέστερη ανάλυση έδειξε ότι η καθαρότητα της κοκαΐνης ξεπερνούσε το 80%, πολύ πάνω από το συνηθισμένο επίπεδο στην αγορά, γεγονός που την καθιστούσε εξαιρετικά εθιστική. Ο Φρανσίσκο Μορέιρα, τοπικός δικαστής, μου είπε ότι η κοκαΐνη του Κουίντσι έφτασε στα χέρια κατοίκων που είχαν ελάχιστη εμπειρία με τη χρήση της. Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά.
Ο Μαριάνο Πατσέκο, ιατροδικαστής στο νοσοκομείο της Πόντα Ντελγκάδα, είπε ότι τις εβδομάδες μετά την άφιξη του Κουίντσι, ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός ανθρώπων κατέφτανε στο νοσοκομείο με συμπτώματα καρδιακής προσβολής ή σε κατάσταση αναισθησίας. «Επαναφέραμε στη ζωή πολλούς ανθρώπους από κώμα οφειλόμενο σε ναρκωτικά», είπε. «Κάποιοι δεν τα κατάφεραν».
Στη φυλακή της Πόντα Ντελγκάδα, όπου κρατήθηκε αναμένοντας τη δίκη του, ο Κουίντσι φέρεται να προσπαθούσε να εξασφαλίσει μέσα διαφυγής, προσφέροντας σε άλλους κρατούμενους χάρτες που οδηγούσαν στα κρυμμένα αποθέματα κοκαΐνης. Την 1η Ιουλίου, κατά τη διάρκεια της καθημερινής του παραμονής στην αυλή της φυλακής, σκαρφάλωσε στον τοίχο, τυλιγμένος με σεντόνια για προστασία από το συρματόπλεγμα. Ένας φύλακας πυροβόλησε προειδοποιητικά, όμως ο Κουίντσι συνέχισε. Φοβούμενος μήπως τραυματίσει περαστικούς στον δρόμο, ο φύλακας δεν πυροβόλησε ξανά, και ο Κουίντσι διέφυγε με μηχανάκι.
Η αστυνομία «κλείδωσε» αμέσως το νησί, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Φήμες ήθελαν τον δραπέτη να κοιμάται σε αγρούς, σε σοφίτες εκκλησιών και σε κοτέτσια, χρησιμοποιώντας κοκαΐνη για να κρατά την πείνα του υπό έλεγχο. Τελικά κατέληξε στο σπίτι ενός άνδρα ονόματι Ρούι Κότο, ο οποίος μου είπε ότι ο Κουίντσι έφτασε καλυμμένος με αίμα, με το συρματόπλεγμα να έχει σχίσει τους αστραγάλους του. Παρέμεινε κρυμμένος σε ένα κοτέτσι πίσω από τον κήπο του για περίπου δύο εβδομάδες.
Στις 16 Ιουλίου, η αστυνομία εντόπισε τον Κουίντσι κρυμμένο στο κοτέτσι, βρώμικο και εξαντλημένο, έπειτα από πληροφορία που αρχικά αφορούσε κρυμμένη κοκαΐνη στο σπίτι. «Δεν γνωρίζαμε ότι βρισκόταν εκεί ο Κουίντσι», είπε ο Λόπες. «Ήταν καθαρή τύχη».
Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η κοκαΐνη του Κουίντσι είχε αλλάξει βαθιά τη ζωή στο Σάο Μιγκέλ. Το ίδιο έτος, η Πορτογαλία αποποινικοποίησε την προσωπική κατοχή και χρήση ναρκωτικών, στρέφοντας πόρους προς την πρόληψη και την αποκατάσταση. Χρήστες που μίλησαν στον συντάκτη της βρετανικής εφημερίδας είπαν ότι η άφιξη της κοκαΐνης άλλαξε το νησί με απρόβλεπτους τρόπους: κάποιοι κάτοικοι πλούτισαν και άνοιξαν νόμιμες επιχειρήσεις, όπως καφετέριες που λειτουργούν ακόμη σήμερα.
Άλλοι, όμως, βίωσαν πιο καταστροφικές συνέπειες, καθώς στράφηκαν στην ηρωίνη για να αντιμετωπίσουν τα συμπτώματα στέρησης. Ο κοινωνιολόγος Αλμπέρτο Πεϊσότο επιβεβαίωσε ότι η άφιξη της κοκαΐνης αύξησε τη χρήση και άλλων ουσιών, με τους νέους και τους κατοίκους φτωχότερων περιοχών να πλήττονται περισσότερο.
Ο Κουίντσι, αφού συνελήφθη εκ νέου, δικάστηκε και καταδικάστηκε σε 11 χρόνια φυλάκισης για διακίνηση ναρκωτικών, χρήση ψεύτικης ταυτότητας και απόδραση, ποινή που μειώθηκε αργότερα σε 10 χρόνια κατόπιν έφεσης. Σύμφωνα με την Εuropol, η διαδρομή Καραϊβικής–Αζορών παραμένει μέχρι σήμερα βασικός άξονας της διεθνούς διακίνησης ναρκωτικών.