Μια νέα γενιά των λεγόμενων «ιστοτόπων ντοπαμίνης» αναδημιουργεί την εμπειρία του online shopping χωρίς το κομμάτι όπου πραγματικά ξοδεύεις χρήματα.
- Στη Νότια Κορέα, οι «ιστοσελίδες ντοπαμίνης» όπως το FoodNeverComes, προσομοιώνουν την εμπειρία παραγγελίας φαγητού χωρίς ποτέ να έρχεται η παραγγελία. Η ιδέα προήλθε από τον προγραμματιστή Μαλχί, ως απάντηση στη νυχτερινή συνήθεια περιήγησης σε εφαρμογές delivery.
- Οι νέοι στη Νότια Κορέα χρησιμοποιούν μαζικά αυτές τις ιστοσελίδες ως αντίδοτο στην πλήξη και την πίεση. Ψυχολόγοι εξηγούν ότι έτσι λαμβάνουν την ντοπαμίνη της αγοράς, ικανοποιώντας την παρόρμηση χωρίς να ολοκληρώνουν την πραγματική συναλλαγή.
- Το φαινόμενο εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της Νότιας Κορέας, μιας χώρας με έντονες ακαδημαϊκές και επαγγελματικές πιέσεις. Η ψηφιακή απόδραση είναι διαδεδομένη, έχοντας γεννήσει στο παρελθόν τάσεις όπως τα esports και οι εικονικοί σύντροφοι.
- Οι αντιδράσεις στο διαδίκτυο είναι διχασμένες. Ορισμένοι χρήστες θεωρούν τις ιστοσελίδες αυτές χρήσιμο εργαλείο κατά του εθισμού στις αγορές, ενώ άλλοι τις βλέπουν ως μια ζοφερή αντανάκλαση της σύγχρονης καταναλωτικής κουλτούρας.
Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν όλοι έχουμε ζήσει: ανοίγεις μια εφαρμογή παραγγελίας φαγητού αργά τη νύχτα, γεμίζεις το καλάθι με burgers και noodles, κοιτάζεις την οθόνη για λίγα δευτερόλεπτα και μετά κλείνεις την καρτέλα χωρίς να πατήσεις «παραγγελία». Στη Νότια Κορέα, αυτή η στιγμή έχει γίνει ολόκληρο πολιτισμικό φαινόμενο - και μάλιστα με εφαρμογές που πάνε το παιχνίδι στο επόμενο επίπεδο.
Τίποτα από αυτά που παράγγειλες δεν φτάνει στο σπίτι σου
Μια νέα γενιά λεγόμενων «dopamine sites» - ιστοτόπων ντοπαμίνης - αναδημιουργεί την εμπειρία του online shopping και της παραγγελίας φαγητού χωρίς το κομμάτι όπου πραγματικά ξοδεύεις χρήματα. Μπορείς να περιηγηθείς σε ψεύτικα προϊόντα ή μενού εστιατορίων, να διαβάσεις κριτικές, να προσθέσεις αντικείμενα στο καλάθι, να εισάγεις διεύθυνση, να πατήσεις «παραγγελία» και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμα και να παρακολουθήσεις έναν εικονικό διανομέα να κινείται προς το σπίτι σου στον χάρτη. Η παγίδα; Αυτό είναι ολόκληρο το νόημα: τίποτα από αυτά που παράγγειλες δεν φτάνει ποτέ στο σπίτι σου.
Ένα από τα πιο συζητημένα παραδείγματα είναι το FoodNeverComes, μια ψεύτικη εφαρμογή delivery που μοιάζει και λειτουργεί σαν αληθινή. Οι χρήστες μπορούν να σκρολάρουν μέσα από εστιατόρια, να προσαρμόσουν την παραγγελία τους και να παρακολουθήσουν μια παράδοση που δεν θα φτάσει ποτέ στην πόρτα τους.
Την εφαρμογή δημιούργησε ο Νοτιοκορεάτης προγραμματιστής Μαλχί. Η ιδέα, σύμφωνα με τον λογαριασμό του στο X, προέκυψε από τη συνήθειά του να ανοίγει και να κλείνει εφαρμογές delivery αργά τη νύχτα, ακόμα κι όταν δεν πεινούσε πραγματικά. Ξεκίνησε ως αστείο, αλλά η ιδέα φαίνεται να χτύπησε ευαίσθητο νεύρο.Οι ιστοσελίδες ντοπαμίνης εξαπλώνονται ραγδαία μεταξύ των νέων στη Νότια Κορέα, παρουσιάζονται ως κάτι μεταξύ αντίδοτου στην πλήξη, κόλπου εξοικονόμησης χρημάτων και βαλβίδας αποσυμπίεσης συναισθημάτων.
Μερικές εκδοχές μιμούνται εφαρμογές delivery φαγητού, άλλες αναπαράγουν το online shopping. Υπάρχουν ακόμα και site που προσομοιώνουν ένα διάλειμμα για τσιγάρο, προσφέροντας έναν σύντομο ψηφιακό παύση χωρίς τον καπνό.
Η ψυχολόγος Δρ Γκαμπριέλ Σράιερ-Χόφμαν εξηγεί ότι οι χρήστες «προσπαθούν να αξιοποιήσουν τα hits ντοπαμίνης που παίρνουμε από το shopping ή την αγορά φαγητού για να ικανοποιήσουν την παρόρμηση χωρίς να ολοκληρώσουν την αγορά». Προσθέτει, όμως, μια σημαντική επιφύλαξη: «Αλλά εξακολουθείς να εμπλέκεσαι στη συμπεριφορά». Δηλαδή, ακόμα κι αν δεν ξοδεύεις, το μυαλό σου περνάει από την ίδια διαδικασία.
Τα «dopamine sites» δεν είναι το πρώτο ψηφιακό φαινόμενο που γεννιέται στη Νότια Κορέα, μια χώρα όπου οι έντονες ακαδημαϊκές και επαγγελματικές πιέσεις έχουν διαμορφώσει ξεχωριστές διαδικτυακές συνήθειες και μορφές ψηφιακής απόδρασης.
Με έναν από τους πιο συνδεδεμένους πληθυσμούς του κόσμου, η χώρα έχει αποτελέσει επανειλημμένα πρώιμο επωαστήριο διαδικτυακών τάσεων - από super-apps παραγγελιών και esports μέχρι εικονικούς influencers, συντρόφους τεχνητής νοημοσύνης και άλλες μορφές ψηφιακά μεσολαβημένης ζωής.
«Βλέπουμε ανθρώπους να χρησιμοποιούν τα social media, το shopping και την αγορά φαγητού για να γεμίσουν κενά και να αποφύγουν να είναι παρόντες», λέει η Δρ Σράιερ-Χόφμαν. «Ίσως να μην ξοδέψεις τα χρήματα, αλλά στην ουσία δεν αντιμετωπίζεις το βασικό ζήτημα: γιατί πηγαίνουμε σε αυτούς τους ιστοτόπους για να το κάνουμε αυτό;»
Σε ορισμένες γωνιές του διαδικτύου, οι αντιδράσεις για αυτή την τάση είναι διχασμένες. Στο subreddit r/shoppingaddiction, μερικοί χρήστες βλέπουν τα dopamine sites ως ένα εκπληκτικά χρήσιμο εργαλείο για όσους παλεύουν με την παρορμητική κατανάλωση.
Άλλοι τα βλέπουν ως μια ζοφερή φωτογραφία της σύγχρονης καταναλωτικής κουλτούρας - ανθρώπους τόσο εκπαιδευμένους να αγοράζουν που πλέον χρειάζονται ψεύτικα καταστήματα για να ικανοποιήσουν την επιθυμία τους. Το μόνο που λείπει είναι το κουτί στην πόρτα. Και για μερικούς, προφανώς, αυτό μπορεί να είναι αρκετό.