Κάθε 1η Μαρτίου, μικροί και μεγάλοι δένουμε στον καρπό (συνήθως αριστερό) ένα απλό βραχιόλι από κόκκινη και λευκή κλωστή, στριμμένες ή πλεγμένες μαζί. Το γνωστό «μαρτάκι», «Μάρτης» ή «Μαρτιά» παραμένει ένα από τα πιο διαδεδομένα ελληνικά έθιμα.
Η προέλευση και η ιστορία του εθίμου
Το έθιμο έχει βαθιές ρίζες στην Αρχαία Ελλάδα. Σύμφωνα με τον λαογράφο Νικόλαο Πολίτη, συνδέεται με τα Ελευσίνια Μυστήρια, όπου οι μύστες έδεναν μια κλωστή (την «Κρόκη») στο δεξί χέρι και το αριστερό πόδι – συχνά ερυθρόλευκη. Οι αρχαίες Ελληνίδες στόλιζαν ακόμα και το άγαλμα της Αθηνάς με παρόμοια κορδόνια. Παρά τις αντιρρήσεις της πρώιμης Εκκλησίας (π.χ. Ιωάννης Χρυσόστομος τον 5ο αιώνα), το έθιμο επιβίωσε και στα βυζαντινά χρόνια, εξαπλώθηκε στα Βαλκάνια και έφτασε μέχρι σε μας, σήμερα.
Το συναντάμε και σ' άλλες βαλκανικές χώρες με παραλλαγές: στη Βουλγαρία λέγεται Μαρτενίτσα (συχνά με κρεμαστά στολιδάκια), στη Ρουμανία Mărțișor (συμβολίζει αγάπη και αγνότητα), στην Αλβανία Verore, στη Βόρεια Μακεδονία Μάρτινκα, καθώς και σε Μολδαβία, Κύπρο κ.ά.
Ο συμβολισμός των χρωμάτων
Ο συμβολισμός των χρωμάτων είναι ξεκάθαρος: το κόκκινο σημαίνει ζωή, υγεία, δύναμη, χαρά και αναγέννηση, ενώ το λευκό καθαρότητα, αγνότητα, φως και το χιόνι που λιώνει. Ο συνδυασμός κόκκινου-λευκού από την αρχαιότητα θεωρούνταν αποτρεπτικός ενάντια στο κακό, στο κακό μάτι και σε αρνητικές δυνάμεις.
Γιατί το φοράμε;
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, ο Μάρτης προστατεύει κυρίως τα παιδιά (αλλά και τους μεγάλους) από τον «πρώτο ήλιο» της άνοιξης – αυτόν τον «ύπουλο» ήλιο που λέγανε ότι «καίει» το δέρμα, προκαλεί ερυθράδες ή ακόμα και αρρώστιες. Επίσης, φυλάει από κουνούπια, ψύλλους, το κακό μάτι και γενικά «δεινά» της εποχής.
Πώς γίνεται και πότε βγαίνει
Φτιάχνεται την τελευταία μέρα του Φεβρουαρίου ή την 1η Μαρτίου και φοριέται μέχρι τις 31 Μαρτίου ή μέχρι να δούμε το πρώτο χελιδόνι, πελαργό ή άλλο σημάδι άνοιξης.
Τρόποι «ξεφορτώματος» (ανά περιοχή): το κρεμάμε σε καρποφόρο δέντρο (π.χ. ροδιά, συκιά) για να φέρει καρπούς, το δένουμε σε θάμνο ή το αφήνουμε κάτω από πέτρα – αν βρεθεί σκουλήκι δίπλα, λέγανε ότι θα 'ρθει καλή χρονιά, το αφήνουμε να πέσει μόνο του όταν φθαρεί, ή το πετάμε σε τρεχούμενο νερό (ποτάμι, ρυάκι) για να «φύγουν» τα κακά.
Η σύγχρονη εκδοχή του
Σήμερα η παράδοση συνεχίζεται πιο διακοσμητική: βλέπουμε μαρτάκια με ματάκια, χάντρες, φλουριά, λουλούδια, charms, ακόμα και ασημένια/χρυσά. Ωστόσο, η κλασική κόκκινη-λευκή κλωστή παραμένει - ένα μικρό σύμβολο ανανέωσης και ελπίδας για την άνοιξη.
Εσείς το φοράτε ακόμα; Το δένετε μόνο στα παιδιά ή το κρατάτε και ως ενήλικες;