Η 2α Φεβρουαρίου, γνωστή ως Ημέρα της Μαρμότας, είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αμερικανικά έθιμα που συνδέονται με προβλέψεις για τον χειμώνα.
Την ημέρα αυτή οι χειριστές του διάσημου Punxsutawney Phil, μιας μαρμότας που θεωρείται «μετεωρολόγος» της παράδοσης, ανακοινώνουν αν προβλέπει έξι ακόμη εβδομάδες χειμώνα ή έναν πρόωρο ερχομό της άνοιξης.
Φέτος, ο Phil είδε τη σκιά του, που σύμφωνα με την παράδοση, αυτό σημαίνει άλλες 6 εβδομάδες χειμώνα (δηλαδή παρατεταμένος χειμώνας μέχρι τα μέσα Μαρτίου περίπου).
Τι είναι η Ημέρα της Μαρμότας;
Η Ημέρα της Μαρμότας (Groundhog Day), που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Φεβρουαρίου, αποτελεί μία από τις πιο αναγνωρίσιμες αμερικανικές παραδόσεις. Σύμφωνα με το έθιμο, ο Punxsutawney Phil - η διάσημη μαρμότα της Πενσυλβάνια - «προβλέπει» αν ο χειμώνας θα διαρκέσει άλλες έξι εβδομάδες ή αν η άνοιξη θα έρθει νωρίτερα. Αν δει τη σκιά του βγαίνοντας από τη φωλιά του, θεωρείται ότι ο χειμώνας συνεχίζεται, αν όχι, η άνοιξη πλησιάζει.
Το τελετουργικό στο Gobbler’s Knob, ηλικίας άνω του ενός αιώνα, έχει τις ρίζες του σε αρχαίες ευρωπαϊκές αγροτικές παραδόσεις. Η Ημέρα της Μαρμότας τοποθετείται ακριβώς στο μέσο ανάμεσα στο χειμερινό ηλιοστάσιο και την εαρινή ισημερία, μια περίοδο που εμφανίζεται τόσο στο κελτικό ημερολόγιο όσο και στη χριστιανική γιορτή της Υπαπαντής (Candlemas). Από εκεί προέρχεται και ο πυρήνας του θρύλου: στην Ευρώπη, πίστευαν ότι αν ένας σκαντζόχοιρος έβλεπε τη σκιά του την Υπαπαντή, θα ακολουθούσε «δεύτερος χειμώνας» ή έξι ακόμη εβδομάδες κακού καιρού. Όταν Γερμανοί έποικοι εγκαταστάθηκαν στην Πενσυλβάνια, διατήρησαν την παράδοση, αντικαθιστώντας τον σκαντζόχοιρο με τη μαρμότα, ελλείψει σκαντζόχοιρων στη νέα τους πατρίδα.
Η πρώτη επίσημη Ημέρα της Μαρμότας στο Punxsutawney καταγράφεται το 1887, όταν ο εκδότης της τοπικής εφημερίδας Clymer Freas ενημέρωσε τους αναγνώστες του: «Σήμερα είναι η Ημέρα της Μαρμότας και μέχρι την ώρα που πηγαίναμε για τύπωμα, το ζώο δεν είχε δει τη σκιά του», ενώ η παλαιότερη γνωστή αμερικανική αναφορά στο έθιμο βρίσκεται σε ημερολόγιο καταστηματάρχη του Morgantown, με ημερομηνία 4 Φεβρουαρίου 1841. Παρά το γεγονός ότι το προσδόκιμο ζωής μιας μαρμότας είναι περίπου έξι χρόνια, το Punxsutawney Groundhog Club υποστηρίζει ότι «μιλά» με τον ίδιο Phil εδώ και πάνω από 130 χρόνια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του συλλόγου, ο Phil έχει δει τη σκιά του 107 φορές και δεν την έχει δει 20 φορές. Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) εκτιμά ότι οι προβλέψεις του ήταν σωστές περίπου στο 40% των περιπτώσεων την τελευταία δεκαετία, κάτι που δεν φαίνεται να μειώνει καθόλου τον ενθουσιασμό του κοινού.
Οι μαρμότες είναι επίσης γνωστές ως woodchucks, εμπνέοντας τον διάσημο γλωσσοδέτη: «How much wood would a woodchuck chuck if a woodchuck could chuck wood?».
Παράλληλα, η Ημέρα της Μαρμότας δεν περιορίζεται στην Πενσυλβάνια: σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ και στον Καναδά υπάρχουν τοπικές εκδοχές της γιορτής, με «μαρμότες–μετεωρολόγους» όπως ο Milltown Mel στο Νιου Τζέρσεϊ και ο Staten Island Chuck στη Νέα Υόρκη.
Η έμπνευση πίσω από τη διάσημη ταινία
Η περίσταση έχει συνδεθεί άρρηκτα και με την ταινία Groundhog Day (Η Ημέρα της Μαρμότας) του 1993, η οποία καθιέρωσε την ημέρα στη σύγχρονη ποπ κουλτούρα και χάρισε στον Μπιλ Μάρεϊ μία από τις πιο εμβληματικές ερμηνείες της καριέρας του. Το ενδιαφέρον για το γεγονός αυξήθηκε σημαντικά μετά την κυκλοφορία της ταινίας.
Στην ταινία, ο Αμερικανός ηθοποιός, υποδύεται τον Φιλ Κόνορς, έναν κυνικό τηλεοπτικό μετεωρολόγο που ταξιδεύει στο Punxsutawney για να καλύψει τον ετήσιο εορτασμό.
Εκεί, όμως, βρίσκεται ξαφνικά παγιδευμένος σε έναν ατελείωτο χρονικό βρόχο (time loop), αναγκασμένος να ζει την ίδια μέρα ξανά και ξανά. Καθώς ο χρόνος παγώνει γύρω του, ο Κόνορς περνά από όλα τα στάδια: από την απόγνωση και τις επαναλαμβανόμενες απόπειρες αυτοκτονίας, μέχρι την αυτοβελτίωση και την προσπάθεια να κερδίσει την καρδιά της συμπρωταγωνίστριάς του, Άντι ΜακΝτάουελ.
Γιατί και για πόσο χρόνο «παγιδεύτηκε» ο Μπιλ Μάρεϊ στην ταινία
Παρότι η ταινία δεν εξηγεί ποτέ τον λόγο για τον οποίο ο ήρωας παγιδεύεται στον βρόχο, ένα πρώιμο προσχέδιο του σεναρίου αποκάλυπτε μια πολύ πιο σκοτεινή εκδοχή: σύμφωνα με αυτό, μια πρώην σύντροφός του τον καταριέται όταν εκείνος της λέει ότι η σχέση τους ήταν χάσιμο χρόνου. Το στοιχείο αυτό τελικά κόπηκε, αν και ορισμένα ίχνη της αρχικής, πιο σκοτεινής προσέγγισης παρέμειναν στο τελικό αποτέλεσμα.
Το μεγάλο ερώτημα που απασχολεί τους θεατές εδώ και δεκαετίες είναι πόσο καιρό έζησε ο Phil Connors την ίδια μέρα. Οι εκτιμήσεις ποικίλλουν - από 500 έως και 10.000 χρόνια - όμως μια λεπτομερής ανάλυση του Whatculture.com υπολογίζει ότι ο ήρωας πέρασε στον βρόχο 33 χρόνια και 350 ημέρες, επαναλαμβάνοντας την ίδια μέρα 12.395 φορές.
Ο αριθμός αυτός προκύπτει από 38 ημέρες που εμφανίζονται στην οθόνη, 414 που αναφέρονται ρητά και 11.931 ημέρες που εκτιμάται ότι χρειάστηκαν για να μάθει νέες δεξιότητες, όπως πιάνο ή γλυπτική σε πάγο. Ο ίδιος ο σκηνοθέτης Χάρολντ Ράμις είχε δηλώσει ότι φανταζόταν τον ήρωα παγιδευμένο για «30 ή 40 χρόνια», κάτι που ευθυγραμμίζεται με τον συγκεκριμένο υπολογισμό.
Τρεις δεκαετίες μετά την κυκλοφορία της, η ταινία Groundhog Day παραμένει ένα από τα πιο αγαπημένα και συζητημένα φιλμ της σύγχρονης ποπ κουλτούρας, μια ιστορία που, όπως και ο ήρωάς της, μοιάζει να αναγεννιέται ξανά και ξανά κάθε 2 Φεβρουαρίου.