Μέσα στην συλλογή Royal D. Suttkus, την μεγαλύτερη συλλογή ιχθυολογικών δειγμάτων στον κόσμο - η οποία μόλις έγινε λίγο μεγαλύτερη.
Σε μια σειρά από παλιά, σκονισμένα καταφύγια πυρομαχικών του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, λίγο έξω από τη Νέα Ορλεάνη, χιλιάδες γυάλινα βάζα στοιβάζονται σε μεταλλικά ράφια, το ένα δίπλα στο άλλο. Μέσα τους, ψάρια κάθε μεγέθους και μορφής αιωρούνται μέσα σε διάφανα υγρά, με ετικέτες που γράφουν ημερομηνίες, τοποθεσίες, ονόματα. Είναι η συλλογή Royal D. Suttkus, η μεγαλύτερη συλλογή ιχθυολογικών δειγμάτων στον κόσμο — και μόλις έγινε λίγο μεγαλύτερη.
«Δεν είναι απλώς ψάρια σε βάζα»
Η είδηση δεν ακούγεται εντυπωσιακή με την πρώτη ματιά: περίπου 1.000 νέα δείγματα βαθέων υδάτων προστέθηκαν πρόσφατα. Όμως για τους επιστήμονες που εργάζονται εκεί, η σημασία είναι τεράστια. «Δεν είναι απλώς ψάρια σε βάζα», λέει ο διευθυντής του Tulane University Biodiversity Research Institute, Brian Sidlauskas. «Είναι μια χρονοκάψουλα. Είναι δεδομένα που μας επιτρέπουν να δούμε το παρελθόν με τρόπους που πριν από δεκαετίες δεν μπορούσαμε καν να φανταστούμε».
Γράφεται η ιστορία των υδάτινων οικοσυστημάτων
Η συλλογή αριθμεί ήδη σχεδόν 8 εκατομμύρια καταγεγραμμένα δείγματα, ενώ άλλα 2 με 3 εκατομμύρια βρίσκονται ακόμη υπό καταλογογράφηση. Κάθε ένα από αυτά συνοδεύεται από πληροφορίες: πού συλλέχθηκε, πότε, από ποιον, σε ποιες συνθήκες. «Αυτό το επίπεδο λεπτομέρειας είναι ανεκτίμητο», εξηγεί ο Sidlauskas. «Μπορούμε να συγκρίνουμε, για παράδειγμα, την ποικιλία παρασίτων πριν και μετά τον νόμο για το καθαρό νερό ή να μελετήσουμε πώς αλλάζουν οι πληθυσμοί με την πάροδο του χρόνου».
Η εικόνα των ραφιών θυμίζει περισσότερο αρχείο ή βιβλιοθήκη παρά εργαστήριο. Κι όμως, εδώ μέσα γράφεται η ιστορία των υδάτινων οικοσυστημάτων των τελευταίων 75 ετών. «Αν θέλεις να καταλάβεις τι συμβαίνει σήμερα, πρέπει να ξέρεις τι συνέβαινε πριν», λέει ο Sidlauskas. «Και αυτό ακριβώς σου προσφέρει αυτή η συλλογή».
Η αρχή έγινε από έναν άνθρωπο
Η αρχή έγινε από έναν άνθρωπο: τον Royal D. Suttkus, έναν ερευνητή που αφιέρωσε τη ζωή του στην καταγραφή της βιοποικιλότητας των ποταμών του αμερικανικού Νότου. Όταν εντάχθηκε στο Tulane, βρήκε μια μικρή, ξεχασμένη συλλογή ψαριών από άλλο μουσείο. Δεν του αρκούσε. Άρχισε να συλλέγει περισσότερα. Και μετά ακόμη περισσότερα. «Πέρασε όλη του τη ζωή καταγράφοντας την ιχθυολογική βιοποικιλότητα των ποταμών», λέει ο Sidlauskas. «Δεν πετούσε τίποτα πίσω».
Η φράση αυτή — «δεν πετούσε τίποτα πίσω» — συνοψίζει την φιλοσοφία της συλλογής. Σε μια εποχή που η επιστήμη δεν διέθετε τα σημερινά εργαλεία, ο Suttkus μάζευε, κατέγραφε, αποθήκευε. Χωρίς να ξέρει ακριβώς πώς θα χρησιμοποιηθούν αυτά τα δείγματα στο μέλλον. «Το απίστευτο είναι ότι σήμερα μπορούμε να κάνουμε πράγματα με αυτά τα δεδομένα που εκείνος δεν θα μπορούσε καν να φανταστεί», λέει ο Sidlauskas.
Η τεχνολογία έχει αλλάξει τα πάντα. Σήμερα, οι ερευνητές εξετάζουν πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιήσει αυτή τη γιγαντιαία βάση δεδομένων. «Μιλάμε για εκατομμύρια δείγματα», λέει ο ίδιος. «Η AI μπορεί να εντοπίσει μοτίβα, να κάνει συσχετίσεις, να ανακαλύψει πράγματα που εμείς θα χρειαζόμασταν δεκαετίες για να δούμε».
Στο μεταξύ, η συλλογή συνεχίζει να μεγαλώνει. Όχι μόνο από νέες αποστολές, αλλά και από συγχωνεύσεις. Όταν το University of Louisiana at Monroe έκλεισε το μουσείο του, 126 παλέτες με βάζα μεταφέρθηκαν στο Tulane. Και τώρα, τα νέα δείγματα από το πρόγραμμα DEEPEND φέρνουν στη συλλογή οργανισμούς από βάθη 1.000 και 2.000 μέτρων. «Είναι εξαιρετικά διατηρημένα», λέει ο Sidlauskas. «Και προέρχονται από μέρη όπου είναι πολύ δύσκολο να φτάσεις».
Ο Justin Mann, διαχειριστής της συλλογής, κρατά ένα βάζο με ένα ψάρι βαθέων υδάτων και το παρατηρεί σαν να πρόκειται για κάτι ζωντανό. «Κάθε δείγμα είναι μια ιστορία», λέει. «Δεν είναι απλώς ένα είδος. Είναι μια στιγμή στον χρόνο».
Η ιδέα της «στιγμής» επανέρχεται συνεχώς στις αφηγήσεις των ανθρώπων που δουλεύουν εδώ. Γιατί αυτό που έχουν μπροστά τους δεν είναι απλώς μια αποθήκη οργανισμών, αλλά ένα αρχείο αλλαγών. Πώς ήταν οι θάλασσες πριν τη ρύπανση, πριν την υπεραλίευση, πριν την κλιματική κρίση. «Μπορούμε να δούμε πώς εξελίχθηκαν τα οικοσυστήματα», λέει ο Sidlauskas. «Και αυτό είναι κρίσιμο για να καταλάβουμε τι χάνουμε».
«Όλα μας τα δείγματα είναι εξαιρετικά διατηρημένα, ειδικά προερχόμενα από ένα μέρος όπου είναι δύσκολο να πάρεις ψάρια», λέει ο Sidlauskas. «Μιλάμε για βάθη 1.000 μέτρων, 2.000 μέτρων».
Όσον αφορά το τι έρχεται, σημειώνει ότι οι νέες προσθήκες είναι «μόνο η κορυφή του παγόβουνου». «Αν διατηρηθούν σωστά, αυτά τα ψάρια θα διαρκέσουν για πολλές περισσότερες ζωές από τις δικές μας, κι έτσι τα φυλάμε για γενιές που δεν έχουν καν ακόμη γεννηθεί».