Στο πάρκο Φρέντερικσμπεργκ, στην Κοπεγχάγη, υπάρχει ένα δέντρο που δύσκολα θα το προσπεράσει κανείς. Οι Δανοί το λένε suttetræ, το «δέντρο με τις πιπίλες».
- Ένα δανέζικο έθιμο καλεί τα τρίχρονα παιδιά να αποχωριστούν την πιπίλα τους, παραδίδοντάς την σε ειδικά «δέντρα πιπίλας» (suttetræ). Η τελετή, που συνοδεύεται από σημειώματα, μετατρέπει τον αποχωρισμό σε μια συμβολική, ανώδυνη διαδικασία μετάβασης.
- Το έθιμο, αν και ταυτισμένο με τη Δανία, προέρχεται από τη Σουηδία, από ιδέα μιας νηπιαγωγού. Οι Δανοί το υιοθέτησαν στις αρχές του '90, επιτρέποντας στα παιδιά να επισκέπτονται τις πιπίλες τους στα δέντρα.
- Η τελετουργία προετοιμάζει ψυχολογικά τα παιδιά, τα οποία βλέπουν τις πιπίλες άλλων παιδιών και νιώθουν ότι δεν είναι μόνα. Η οικογένεια αντιμετωπίζει τη «θυσία» με σοβαρότητα, μετατρέποντας την απώλεια σε γιορτή ωρίμανσης.
- Η παράδοση συνδέεται με την παλιά σκανδιναβική λατρεία των δέντρων και το μυθικό Δέντρο της Ζωής. Πρακτικά, κάθε Νοέμβριο οι κηπουροί του πάρκου καθαρίζουν τα δέντρα από τις πιπίλες του προηγούμενου έτους.
Στο βόρειο μονοπάτι του πάρκου Φρέντερικσμπεργκ, στην Κοπεγχάγη, υπάρχει ένα δέντρο που δύσκολα θα το προσπεράσει κανείς. Από μακριά τα κλαδιά του μοιάζουν ζωντανά από το χρώμα, με ροζ, κίτρινους, μπλε και κόκκινους τόνους. Από κοντά η εικόνα γίνεται πιο παράξενη. Κρέμονται εκατοντάδες πιπίλες, δεμένες με πολύχρωμες κορδέλες, μαζί με σημειώματα, μπαλόνια και ζωγραφιές. Οι Δανοί το λένε suttetræ, το «δέντρο με τις πιπίλες». Για τα παιδιά της χώρας είναι ο τόπος της πρώτης μεγάλης τους αποχαιρετιστήριας τελετής.
Το έθιμο είναι απλό και ταυτόχρονα βαθιά συμβολικό
Το έθιμο είναι απλό και ταυτόχρονα βαθιά συμβολικό. Σύμφωνα με τη δανέζικη παράδοση, όταν ένα νήπιο κλείνει τα τρία, είναι ώρα να αποχωριστεί την πιπίλα του. Για να γίνει ο χωρισμός πιο ανώδυνος, γονείς και παιδί την παραδίδουν στο κοντινό τους δέντρο, συχνά μαζί με ένα σημείωμα, γραμμένο εκ μέρους του μικρού, που ζητά από το δέντρο να τη φροντίζει. Από τις αρχές της δεκαετίας του '90 οι δανέζικες οικογένειες κρεμούν τις πιπίλες των παιδιών τους σε δέντρα δημόσιων χώρων, όπως έχει καταγράψει η Copenhagen Post, και σήμερα το τελετουργικό θεωρείται για τους Δανούς σχεδόν τόσο αυτονόητο όσο η νεράιδα των δοντιών ή ο Άγιος Βασίλης.
Σήμερα το έθιμο είναι γνωστό σε Δανία, Σουηδία και Νορβηγία
Παρά τη δανέζικη ταυτότητα που έχει αποκτήσει, οι ρίζες του εθίμου βρίσκονται πιθανότατα στη γειτονική Σουηδία. Σύμφωνα με την εκδοχή που επικρατεί, ιδέα της ήταν η Ούλα Γιέρλινγκ, νηπιαγωγός σε ένα χωριό κοντά στο Γκέτεμποργκ. Της ήρθε όταν είδε ένα κοριτσάκι να δυσκολεύεται πάρα πολύ να αφήσει πίσω την πιπίλα του. Το πρώτο τέτοιο δέντρο στον κόσμο λέγεται ότι στέκει ακόμη στο δάσος της Φλόντα.
Γύρω στο 1992-93 οι Δανοί υιοθέτησαν τη σουηδική πρακτική, με μια διαφορά: οι πιπίλες μπορούσαν να μείνουν στο δέντρο, ώστε τα παιδιά να τις επισκέπτονται. Έτσι ξεκίνησε η παράδοση στο πάρκο Φρέντερικσμπεργκ. Σήμερα το έθιμο είναι γνωστό σε Δανία, Σουηδία και Νορβηγία.
Το δέντρο της Κοπεγχάγης είναι το πιο διάσημο της χώρας. Το πάρκο, που ιδρύθηκε από τον βασιλιά Φρειδερίκο Δ' τη δεκαετία του 1690, είναι το πιο ρομαντικό της πόλης, με λίμνες, δασάκια και γκαζόν για πικνίκ. Φιλοξενεί ένα μπαρόκ ανάκτορο, θερινή κατοικία της βασιλικής οικογένειας ως τα μέσα του 19ου αιώνα, και ένα κινεζικό περίπτερο του 1799.
Το suttetræ βρίσκεται βόρεια από το κινεζικό περίπτερο και είναι, κατά το Lonely Planet, ένα δέντρο 250 ετών. Η φήμη του είναι τέτοια που εμφανίζεται στους χάρτες της Google δίπλα στον ζωολογικό κήπο και στο ανάκτορο. Ο Βρετανός καλλιτέχνης Τζόσουα Σοφάερ, που το επισκέφθηκε, το περιέγραψε ως το σημείο όπου «οι πιπίλες πηγαίνουν να πεθάνουν». Δέντρα σαν αυτό όμως υπάρχουν σε πολλά σημεία της Κοπεγχάγης και της Δανίας.
«Καταλάβαινε ότι παίρναμε τη θυσία της στα σοβαρά»
Η τελετή έχει τη δική της δραματουργία. Πολλά παιδιά πηγαίνουν στο δέντρο πριν κλείσουν τα τρία, για να δουν πώς τα άλλα παιδιά, όταν «μεγάλωσαν», εμπιστεύτηκαν τις δικές τους πιπίλες στα κλαδιά. Κάποιοι γονείς λένε στα μικρά ότι η Νεράιδα της Πιπίλας θα τα ανταμείψει με ένα δωράκι, και ότι μπορούν να έρχονται να βλέπουν τις παλιές τους πιπίλες όποτε περνούν από το πάρκο. Η Έλεν Φρις, μια μητέρα από την Κοπεγχάγη, θυμάται τη μέρα που πήγε με τον σύζυγό της την τρίχρονη κόρη τους στο δέντρο: «Καταλάβαινε ότι παίρναμε τη θυσία της στα σοβαρά».
Ακριβώς αυτή είναι η ουσία του εθίμου. Όπως το περιγράφει η FRIGG, δανέζικη εταιρεία που φτιάχνει πιπίλες, αντί να εξαφανιστεί σιωπηλά η πιπίλα από την καθημερινότητα, η οικογένεια κάνει τη μετάβαση ξεχωριστή. Τη δένει σε ένα κλαδί, συχνά μαζί με ένα χειρόγραφο σημείωμα ή μια ζωγραφιά, και το δέντρο γεμίζει με δεκάδες ή εκατοντάδες πιπίλες που ανεμίζουν, καθεμιά ένα ορόσημο στην ανάπτυξη ενός παιδιού.
Η εικόνα των άλλων πιπίλων στέλνει στο παιδί το μήνυμα ότι δεν είναι μόνο του: πολλά άλλα πέρασαν την ίδια δοκιμασία και τα κατάφεραν. Ο αποχωρισμός παύει να είναι μόνο απώλεια και γίνεται γιορτή ωρίμανσης.
Η εταιρεία συνδέει μάλιστα το έθιμο με την παλιά σκανδιναβική λατρεία των δέντρων και με το Ύγκντρασιλ, το ιερό Δέντρο της Ζωής της σκανδιναβικής μυθολογίας. Σύμφωνα με τον μύθο, ήταν ένας κολοσσιαίος αειθαλής φράξος που ένωνε τους εννέα κόσμους, με τα κλαδιά του να απλώνονται πάνω από τους ουρανούς και τις ρίζες του να βυθίζονται στον κάτω κόσμο.
Οι Βίκινγκς πίστευαν ότι το Ύγκντρασιλ έφερνε τύχη, σοφία και προστασία, και ορισμένες φορές του πρόσφεραν δώρα ελπίζοντας σε καλή μοίρα. Όπως το Δέντρο της Ζωής ένωνε κάποτε θεούς και ανθρώπους, έτσι και το σύγχρονο suttetræ ενώνει, κατά την ίδια ανάγνωση, την παιδική ηλικία με το επόμενο στάδιο της ζωής.
Τα κλαδιά πάντως δεν φορτώνονται επ' άπειρον. Κάθε Νοέμβριο, όταν τα δέντρα του πάρκου προετοιμάζονται για τον χειμώνα, οι κηπουροί ξεκρεμούν τις πιπίλες ενός ολόκληρου χρόνου. Όποιος θέλει να δει το δέντρο στις δόξες του, καλό είναι να το επισκεφθεί στα μέσα του φθινοπώρου.